هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

غه‌زه‌ڵێوه جه کاکه حافێز ئه‌حمه‌دی"سەروەش"


هەتا  ئاوەخته قورسیما به قورسی  لاشەکەی کێشا

جە نامەردی کە چەرخی کەردەن هەر ئشیۆ دڵێ بێشا

کە  قووتوو    ئاشقا   لاچەم  دیایێوەو   نگاری بۆ

نەبی، سا ئاشقێ ئشیۆ تەوەن لەممێ بەسا مێشا

خەیاڵوو خاموو من واچێ کە دنیێ وەش لەوەڕ کەرمێ

کە چێش واتش بە لاشەو من کە سەوزەی وەش لەوەڕ وێشا

شەماڵیم  واتە بێ  بارۆ  خەبەر  چا  زڵفە  بێ‌ڕەحما

لوا ناماوە، ئاشق بی مەگەر؟ هەی دادوو دەروێشا!

بە سەیروو باخە ڕەنگینا مەبۆ ئەهوەن دڵم  هیچکەی

کە سەیرانوو پەرێشانا  جە سەوزەو باخوو ماچێشا

جە چیوێ مەنعوو من ماچا کە گردوو فەخروو من ئانەن

دەسا بۆ با سەروو  ئەشقی بەرا  سێدارەما کێشا

ئێتر نەرگس  مەکاڵوو  من  نەبا  بزیۆنە  سیرێ تەر

هەتا مەحشەر مەبۆ ساکن دڵەی خەمدیده چا نێشا

کە شێعرەو (سەروەش)ی یاوا بە پاشایا، حەتم زانا

کە قاقەز ناز و عەننازش جە لاو هەورێشمی چێشا

"سەروەش"



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، تبریکات، حافێز ئه‌حمه‌دی(سەروەش)،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،غه‌زه‌ڵێوه جه کاکه حافێز ئه‌حمه‌دی"سەروەش"،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 14 دی 1394 توسط همایون محمدنژاد
ئاگاداری گلێروه‌بیه‌و گردینو یانه‌و
فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بو بێسارانی هۆرامانی

ئاگاداری گردین
گلێروه‌بیه‌و گردینو یانه‌و فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بو بێسارانی هۆرامانی[یاهۆر]په‌ی هۆرچنیه‌و ئه‌نداماو ده‌سه‌و ڕاوه‌به‌ری
که‌سانیه‌ که‌ دڵشا پوه‌ن با به‌ ئه‌ندامو یاهۆری و هه‌رپاسه‌‌ ئامادێنێ وێشا کاندید که‌را په‌ی ده‌سه‌و ڕاوه‌به‌ریش زه‌حمه‌ت کێشا بلا چا یاگانه‌ که‌ دیارێ کریاینێ نامێ وێشا بنویسا.
شه‌رایه‌تو ئه‌ندام بیه‌ی جه‌ یاهۆره‌نه‌ و هه‌رپاسه‌ کاندیداتۆری په‌ی ده‌سه‌و ڕاوه‌به‌ری:
1.ساحێبو به‌رویر و ئاسارا،ئه‌لاقه‌مه‌ند و فه‌عالێ فه‌رهه‌نگی،هونه‌ری،ئه‌ده‌بی و کۆمایی هۆرامانی.
2.نه‌بیه‌و عوزوییه‌تی جه‌ ئه‌نجومه‌ن یا یانه‌ی هامشان و هامپێکینه‌‌[دوه‌ڵه‌تی و نادوڵه‌تی]
مۆڵه‌تو نامنویسی:تا تاریخو 16 ده‌ی مانگو 1394
یاگێ نامنویسی:
ئێداره‌و ئێرشادو سه‌وڵاوای ده‌فته‌رو یانه‌و فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بو بێسارانی هۆرامانی[یاهۆر].
ئێداره‌و ئێرشادو مه‌ریوانی.
یانه‌و سونه‌تی کۆگای.مریوان:ئاخرو کوچه‌و بانکو کشاوه‌رزی.لاپاڵو سوچی پانیشتو ساختمانو خورشید زرێواری.
زه‌مان و یاگێ ڕاوه‌لوای گلێروه‌بیه‌و گردینی په‌ی هۆرچنیه‌و ده‌سه‌و ڕاوه‌به‌ری دماته‌ر ماچیۆنێ[ئێعلام مه‌کریۆنێ].

شوراو راوه‌به‌ری مۆوه‌قه‌تو یانه‌و فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بو بێسارانی هۆرامانی
(یاهۆر)
ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، اخبار، تبریکات، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، مامۆسابێسارانى(یاهۆر)، داریوش ڕه‌حمانی، سه‌رکه‌وت عه‌زیزی(نه‌به‌ز)،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،ئاگاداری گلێروه‌بیه‌و گردینو یانه‌و فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بو بێسارانی هۆرامانی[یاهۆر](فراخوان عمومی برگزاری مجمع عمومی انجمن فرهنگی،ادبی بیسارانی هورامان(یاهۆر))،
دنبالک ها: وبسایت زریوارخبر،
نوشته شده در تاریخ شنبه 12 دی 1394 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م



شێعرێ تازێ هه‌ورامی"سۆته‌ی ڕۆجیاری" ڕوانه‌و بازاری بی
نویسه‌ر:کاکه سابیر سه‌عیدی

"سۆته‌ی ڕۆجیاری" شێعرێ تازێ هه‌ورامی نویسته‌و کاکه "سابیر سه‌عیدی"وه‌ڵا بیه‌نه‌و. واته‌و ئینه‌‌یه:

وه‌ڵته‌ر دوێ کتێب شێعرێ به نامه‌کاو(هه‌نگی ڕۆح-هاوار بێ ده‌گیم)وه‌ڵا بیه‌نێوه

...........................................................................................
مجموعه شعرنوهورامی"سۆته‌ی ڕۆجیاری"به بازارکتاب آمد)

نویسنده:آقای صابر سعیدی

"سۆته‌ی ڕۆجیاری" مجموعه شعرهای نوهورامی وسورانی وفارسی اثر آقای "صابر سعیدی"بوده که به تازگی منتشرشده است. درضمن قبلاً دوکتاب شعری به نام های (هه‌نگی ڕۆح -هاوار بێ ده‌گیم) منتشرشده بود.
ادامه مطلب

طبقه بندی: ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، فاتێح ڕه‌حیمی، سابیر سه‌عیدی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،سۆته‌ی ڕۆجیاری"کاکه سابیر سه‌عیدی ڕوانه‌و بازاری بی(سۆته‌ی ڕۆجیاری"آقای صابر سعیدی به بازارکتاب آمد)،
دنبالک ها: کتابخانه‌هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی، خبرگزاری پاوه پرس، وبسایت زریوارخبر،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 8 دی 1394 توسط همایون محمدنژاد

اسرار و نهفته های هورامان: مترجم محمد محمودی

متن زیر از کتاب ناسنامه ی زمانی کوردی( تالیف فاضل اصولیان، چاپ شده در سوئد)، ترجمه شده است لذا خواهشمندم جهت کسب اطلاعات بیشتر به آن مراجعه نماید. این ترجمه همراه با نقد قسمتی از آن، آمده است.

پژوهشی در مورد خصوصیات هه ورامان

اگر شخصی از فردی اهل هورامان یا کسی که اطلاعاتی در مورد هورامان دارد، بپرسد که خصوصیات هورامان چیست؟ بی شک به ویژگی های زیر اشاره می کند:

- هورامان منطقه ایست صعب العبور و کوهستانی

- مردم هورامان سخت کوش و خستگی ناپذیر

- در صورت مسدود شدن مسیرهای دسترسی و عدم دسترسی به مناطق اطرافش، باز هم قادر به تامین مایحتاج خود می باشد

- هورامان منطقه ایست که در آن کفشهای دستبافت ( گیوه) تولید می شود

- در هورامان از ریسیدن پشم، شال بافته و از آن نیز پوشش ( لباس) خود را تولید می کنند.

- در هورامان صنایع دستی فراوانی از جمله جاجم، گلیم، سجاده و ... ساخته می شود.

- این منطقه شاعران بسیاری را در دامان خود پرورش داده است.

- زبان هورامی، زبانی باستانیست که سدها سال زبانی ادبی بوده است

- هورامان مرکز شیخ ها و پیرهای فراوانی بوده است، بطوری که 99 پیر در هورامان زندگی کرده اند.

- تا قرن هفتم هجری مردم اورامانات به آیئن اسلام نگرویدند .

ویژگی هایی که به آنها اشاره شد، همه اطلاعات واقعی بوده و کسی نمی تواند، آنها را انکار کند، ولی حال چند سوال مطرح می شوند:

- هنگام استفاده از اصطلاح شیخ، روشن است که منظور چه افرادی است ( بزرگان دین اسلام )، ولی منظور از اصطلاح پیر چیست؟ بزرگان آیین زردشت را پیر گویند، اصطلاح پیر موغان مشهور است، ولی اکنون این پرسش به میان می آید که این همه پیر زردشتی در منطقه هورامان از کجا آمده بودند ؟ چرا آنها در این منطقه دور دست و کوهستانی و صعب العبور ماندگار شده اند. در حالی که سایر مناطق کوردستان از جمله کرمانشاه، دیواندره و بوکان برای اسکان و گسترش آیین آنها، خیلی پربرکت و بهتر بوده است. در حالی که 99 پیر هورامان که از آنها سخن به میان می آید، افرادی هستند که اسامی آنها در کتابهای آیننی یارسانها و نسخه های خطی هورامان ذکر گشته که مربوط به دوره بعد از ساسانیها بوده است. بدون شک اسامی افراد دیگری نیز از یاد رفته اند خصوصا افرادی که در دوره اشکانیان و ساسانیان می زیسته اند. پرسشی که مطرح می گردد این است که این افراد چرا در هورامان ماندگار شده اند؟

- در قسمتی از این کتاب که مربوط به زبان مادی بود، به اسناد معتبری، ثابت کردیم که گویش هورامی ارتباط مستقیم با زبان اوستایی دارد، حال سوال پیش آمده این است که این همه شاعر اوستایی زبان، چرا در هورامان زیسته اند؟

- چرا در روستاهای هورامان،  بافتن کفش ( گیوه)، گلیم، جاجم و همچنین بافتن شال و لباس رایج بوده و در سایر مناطق اینگونه نبوده است؟

پاسخ این پرسشها، گره گشایی از رازیست که 2300 سال است در هورامان نهفته است.

واقعیت این است که قبیله موغان زردشتی، از زمانهای قبل از زردشت، همچون قبیله ای دینی، به کارهای مذهبی مشغول بوده اند، به طوری که بعد از زردشت به قدرتی استوار و گسترده دینی، سیاسی و سربازی دست یافتند. در دوره مادها، هخامنشها، اشکانیان و ساسانیان، خیلی نیرومند و صاحب قدرت بودند و به فرمانروایان مشاوره می دادند و در سیاستهای حکومتی مشارکت داشتند. مردم نیز به کلی طرفدار و حامی موغانها بودند. داریوش هخامنشی برای گوشه گیر کردن موغانها از سیاست، تلاش فراوانی کرد، ولی موفق نشد و بعدا مجبور به عقب نشینی شد و همچنین خود را همچون زردشتی مخلص جلوگر ساخت. به همین دلیل در داخل و خارج ایران به دانایی و زیرکی موغان ها و همچنین تاثیر قدرت دینی آنها پی برده بودند و افسانه های مختلفی در مورد موغان زردشتی ساخته بودند و آنها را همچون افرادی که قدرت آسمانی و جادویی داشتند، می شناختند. و دشمنانشان می پنداشتد که آنها جادوگر هستند، به همین دلیل در زمان حمله اسکند به ایران، بیشترین کشتار از موغها بود و کتاب اویستایشان را نیز به آتیش کشیدند.

بزرگان تیره ماگ ( موغان زردشتی) در زمان حمله اسکندر در دو مکان اصلی استخر ( کوردی: ئه ستیل) پایتخت زمستانی هخامنشیان و هگمتانه ( همدان) پایتخت تابستانی مستقر شده بودند. افرادی که در استخر بودند، شکست سنگینی خوردند و بی شک در جنگ، به فعالیت پرداختند چون دین و قدرتشان در خطر بود. افراد زیادی از آنها در جنگها کشته شده ند و افرادی که جان سالم به در بردند، روبه هندوستان فرار کردند. افرادی نیز که در هگمتانه و مناطق اطرافش ساکن بودند، ضرر و زیان چندانی ندیدند و توانستند خود را برهانند و روبه کوردستان و مناطق کوهستانی هورامان سرازیر شدند و همان جا ماندگار شدند. آنها از موغ های عالی رتبه از جمله وزیران، رهبران، رهبران مذهبی، رییس قبیله ها، مشاوران پادشاه بودند که همراه با پیش قراولان، کاتبان و خدمتگزاران و همچنین زن و فرزندانشان به هورامان آمده بودند. که می شود تخمین زد جمعیت زیادی در بین 2000 تا 6000 خانوار بوده اند. سرازیرشدن این مقامات عالی رتبه موغانها که برتر از مقامات آن منطقه بودند، بعد از مدتی موجب تغییراتی اساسی در جامعه آن وقت هورامان شد.

- مستندات این موضوع در ادامه بحث به روشنی توضیح داده می شود. ولی گمانی در این نیست که همه این بزرگان در هورامان ماندگار نشده اند. بدونه شک بعد از سست شدن و نابودی قدرت رومیان، تعدادی از بزرگان قبیله ماگ که مقام و جایگاهی برای خود در دولت اشکانیان پیدا کردند، هورامان را ترک کرده و روبه شهرهای دیگر ایران و مرکز قدرت سفرکرده اند. ولی تعداد زیادی از آنها در هورامان ماندگار شده اند. همنطور که بعدا با مستندات ثابت می کنیم، جمعی از قبیله کوغان، که رو به هندوستان رفته بودند، دوباره با اقوام خود در هورامان ارتباط برقرار کرده و این ارتباط در بین هورامان و هندوستان بیشتر از دو هزار سال ادامه داشته است. ( تا سال 1950 میلادی)

مستنداتی که اثبات می کند هورامی ها همان قبیله موغان ماد هستند:

بهترین سند برای اثبات اینکه هورامی ها همان قبیله موغانند، ارتباط زبان اوستایی با هورامی است، که در فصل پنجم و ششم این اثر، با مستندات علمی، ثابت شده است که هورامی، ارتباط تنگاتنگ با زبان اوستایی دارد. تنها عاملی که امروزه می توان هورامی و اوستایی را از هم جدا کرد، حذف اصطلاحات آیین زردشت در گویش هورامی است. وگرنه چارچوب هر دو زبان شبیه به هم و شباهت آن دو روشن و آشکار است.

همانطور که در فصل مربوط به زبان مادی بیان شد، و در سنگ نبشته های آشوری قابل مشاهده است، آشوریها از منطقه هورامان و مریوان به کوردستان حمله کرده اند و به نام گذاری روستاهای این منطقه پرداخته اند. برای نمونه می توان اسم روستای آلمانه در هورامان، چندین دفعه به اسم ئالمان و هالمان آمده است، و منطقه ای که امروزه هورامان خوانده می شود، در زمان باستان قسمتی بوده از منطقه زاموا که به پادشاه آشور مربوط بوده است. در طول تاریخ، خصوصا در زمان آشوریها، مادها و هخامنشیان، اسمی از هورامان به میان نیامده است. د.م. امین هورامانی که خود از دیار هورامان است، وقت زیادی را صرف تاریخ و زبان هورامان کرده و پژوهش های فراوانی انجام داده است، که در اثر خود ( تاریخ هورامان) به این نتیجه رسیده است که واژه هورامان از زمان اشکانیان شکل گرفته و رایج گردیده است. متن فوق بیانگر این است که تا قبل از مهاجرت موغهای زردشتی به هورامان، این منطقه به اسم هورامان شهرت نداشته و حتی در دوره سلوکیان نیز اسمی از  هورامان به میان نیامده است. تنها در زمان اشکانیان بوده که جمعیت این منطقه رو به فزونی نهاده و نام هورامان نیز بر سر زبان ها افتاده است.

وجه تسمیه هورامان:

در مورد وجه تسمیه هورامان نظرات متفاوتی وجود دارند، که بیشتر آنها پایه و اساس علمی ندارند، بجز یکی از نظرات که قابل تامل و فکر کردن است. طبق این نظر هورامان از دو قسمت هورا مان تشکیل شده است که قسمت اول (هه ورا) به معنی (اهورا) و قسمت دوم (مان) در کوردی به معنی (مکان و سرزمین) است. برای نمونه خانمان که (خانه) همان خانه و (مان) یه معنی مکان است، نیشتمان که به معنی محل زندگی می باشد. با این اوصاف ترکیب این دو واژه هه ورا- مان به معنی مکان ، یا سرزمین اهورا می باشد. در اینجا پرسشی که مطرح می گردد این است که چرا این سرزمین، اهورا نام گرفته و در کدام گاتای اوستا آمده که اهورامزدا دارای سرزمینی می باشد و دیگر اینکه این سرزمین ( سرزمین اهورامزدا) در هورامان واقع شده است. به همین دلیل اگرچه از لحاظ ریشه لغوی قابل قبول به نظر می رسد اما با واقعیات در تضاد می باشد.


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، زوانی هه‌ورامی، محه‌مه‌د مه‌حموودی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،
دنبالک ها: سایت خبری تحلیلی هورامانات،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 7 دی 1394 توسط همایون محمدنژاد

گنبدآهنین (سپری آهنین)

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

برکسی پوشیده نیست برای محافظت وجلوگیری از آسیب وارد شدن به منطقه ای،قومی،ملتی،سرزمینی و.. ایجاد مانع وحصاری،یا سپری یا دژی مستحکم لازم است.درضمن سپر به معنی آلتی که پیشینیان در جنگ ها با خود برمی داشتند و هنگام زدوخورد روی سر یا جلوی سینه می گرفتند تا ازشمشیر و نیزه دشمن اسیب نبینند که معمولاً آن را از جنسی محکم یا فلز می ساختند.حال ارزش ومسئولیت ایجاد این مانع یا سپر بستگی به محفظه و محافظ دارد.در بعضی مواقع  آسیب های وارده از طرف مقابل به حدی زیان باراست که بی تفاوت بودن نسبت به آن برابراست با نیست‌ونابود کردن خود،برای مثال وقتی انسان  ازخواسته‌های به حق و بسیار ناچیزاز حقوق انسانی وحقوق شهروندی،چون حرف زدن و لباس پوشیدن که حق مسلم هر انسانی در هر نقطه ای از این جهان است بی نصیب،و درطبقه های پایین اجتماعی قرار داده می شود،که هر روز برای به فعلیت رسیدن این اهداف نابرابر ازشیوه های مختلفی استفاده خواهد شد.روشن است این را به مثابه زنگ خطری برای نیست شدن خود و خلق خود دانسته و برای مقابله با این تهاجم  به فکرو چاره‌ای جهت ساخت مانع و حصاری یا به قول علمی ومدرن آن سپر یا گنبدی مستحکم شد.حال مردم هورامان  که نه تنها زنگ خطر را حس بلکه در کنارخود مشاهده وحتی پا فراتر نهاده در بعضی جاها به دست خود آن را عملیاتی نموده اند.که این امر به وضوح درلباس پوشیدن واستفاده از زبان هایی غیر از زبان مادری درمحاوره‌ای روزمره نمایان وآشکاراست.اما وظیفه‌ی این مردم با این همه برگهای زرین مقاومت که درتاریخ کهن خود دارند جهت ایجاد وساخت این سپری گنبدآهنین جهت محافظت از ملیت،هویت،... چیست وچه خواهد بود؟

بله حال وظیفه‌ی مردم هورامان این است :

خەڵکووهه‌ورامانی مشیۆ هۆرگێڵۆوه په‌ی چندها هه‌زارساڵێ چی وەڵتەری کە چەنی تاوانش په‌ی وێش  فرە‌و ئی ده‌س درێژیا کە حەر یۆ بە جۆرێو ئامەینی وەره‌و پەیش،گێرۆنە و تا ئیسە فرە نەبۆ کەم هۆویەت(کێ بیه‌ی)و زوان و جل و بەرگ و نەتەوەو وێش  پاریزنۆ .

ئیمە وەختێو تە‌ماشه‌و کە‌ش‌ و کۆ هه‌ورامانی کەرمێ باوه‌ڕما په‌ی ئانە‌یە هەن کە خەڵکوو هه‌ورامانی جە ده‌ورانێوەنە کە بەشەر هەڵای دەسش نە‌کەردەبێ یانە وەش کەردەی،په‌ی ئانە‌یە جە ئازارەکا تەبیعه‌تی و جە گیاندارە زەرەرمندەکا وێش پارێزنۆ،پەناش بەردێنە ئه‌و تەوه‌نەکا و مەڕەکا هه‌ورامانی،یانی متاومێ واچمێ خەڵکوو هه‌ورامانی چا وەختەنە پەی وێش سپەڕێوە یا گونبەدیوی تەوه‌نینش وەش کەردەن.

خەڵکوو هه‌ورامانی بێ ئانەیە پەنا بارۆخەڵکاتەری،په‌ی مەحکەم کەردە‌و سپەڕە‌که‌یش،ژیری وێش دا خەرج و ئا تەوەنی و دار و چۆشە تێکەڵ کەرد، تاواش یانێ وەشێ کەرۆ  و وێش جە ئا بەڵایا پارێزنۆ .

هەر پاسە گردیما مزانمێ وەختێو بەشریاگێش وەشە کەردە و زاناش متاوۆ جە وێش دفاع کەرۆ دەسش کەرد بە ده‌س درێژی و تەجاوزکەردەی بە خەڵکاتەری .

هەر پاسە گردیما مزانمێ وەختێو بەشه‌ر یاگێش وەشە کەردە و زاناش متاوۆ جە وێش دێفاع کەرۆ دەسش کەرد بە ده‌س درێژی و تەجاوز کەردەی بە خەڵکاتەری .

خەڵکۆهەژاروو هه‌ورامانیچ چی تەعددی و تەجاوزیە بێ بە‌شێ نە‌بیێ‌نێ،بەڵام دیارا بە حەر قیمەتێ و بیەن ئاوه‌و و خاک و نەتەوەکەشا پارێزنانشا.ئێمە وەختێو خاس تەماشە کەرمێ،ئا وەختە جەنگێ بە جۆرێو سیلاحێ کریەنێ کە تەنیا خەسارشا بە یانەکا و تا ئه‌ندازێو بە گیاندارەکا و فرە کەم بە خەڵکی یاونان.بەڵام ئارۆ هەم سیلاحەکێ فرەتەرێ بیێنێ و هەمیچ مۆدێڕن تەرێ،و هەمیچ وەرگێرتەیچشا مۆدێڕن بیەن،پی باس و قسێ دۆڵەتێ و پێسه‌و ئێسرائیلی؛ده‌وڵه‌تێوو که وه‌ڵاتوو فلێستینیش گێرته‌نه‌ره؛په‌ی پارێزناو خاکیش و خەڵکیش سپەڕە یانێ گۆنبەدی‌ئاسنینش(گنبدآهنین) وەش کەردەن.ئی گۆنبەدە کە چندها سەکووی مووشەکی نێ کە بابەت و هەریۆ ئه‌چا مووشەکا ٥٠ملیون دولارێ خەرج کریان.ئینە په‌ی گرد کەسی ڕۆشنا کە خەڵکوو هه‌ورامانی نیاش و نمەتاوۆ ئی خەرجیە کەرۆ .چه‌و لایچه‌و ڕوشنا دنیای سەرمایەداری نە کە تەنیا گەره‌کشا سەرمایەکیش و دەسەڵاتە‌کیش پارێزنۆ،فرەتەرشا(دۆڵەتی سەرمایەداری)شا گەرەکا و کێ بیه‌و وێشا (هۆوییه‌ت)نێژاد و مێللییەتا تەری جە بەین بەرانێ و کێشانێشا چێرو بارو وێشا و چێروو چەرخە ئێقتێسادیە‌کاشانە وردە‌شا کەرا،ئادەێ ئینە یە بە ئەهدافێ گه‌وره‌و وێشا مزانا،کە ئەگەر بتاوی کارێو کەری کێ بیه‌ووێشا(هۆوییه‌ت)
ونەتە‌وه‌و مێللەتیوی بێ هێز کەری و جە بەین بەری،خاستەر متاوی کێشیش چێروو باری و ئێستێسمارش کەری و خاکەکه‌یچش تاڵان کەری.ئادێ مزانایچ کە جە دسامبروو 1948میلادینە نەتەوە یۆ گێره‌کێ پیمانەشا پەسەندە کەردێنە کە کۆمەڵ کۆشته‌ی و پاک کەردەی قه‌ومی و لابەردەی چیویوی پێسه‌و دین و زوانی و....جە وەختوو جەنگیەنە یا جە وەختوو ئاشتیەنە جە لاو حه‌قوو ننەتە‌وه نەتەوە یۆ گێره‌کاوە بە جە‌نایه‌ت مژناسیۆ(بە‌یاننامەو حه‌قوو ئینسانی جه دنیانه).بەڵام بلمێ په‌و لارە ئا ده‌وڵەتێ ئارۆ نە ته‌نیا گۆش مەدا پەنە بەڵکوم جە ئەسڵەحەی مۆدێڕن تەرێ و بێ دەنگ تەرێ و تێژوتن تەری بە نامێ ئینتێرنێتی وسایبێری په‌ی ئەهدافوو وێشا ئێستێفادە کەرا.چی لایچه‌و مشیۆ ئا خەڵکە بێ تاوانێ و بێ دەسەڵاتێ، پێسه‌و خەڵکوو هه‌ورامانی جە چا وەڵێ فرەتەر کۆشیه‌نێ و ڕێوە خاستەرێ و مەحکەم تەرێ پی پارێزنای نەتەوەکه‌یشا بێزاوە.ئێمە ئەگەر بەیمێ بە چەمێ ژیرێوە و هۆش و فێکری خاس ئی هەرمانێ شێیە کەرمێوە مدیەمێ متاومێ،رەحەت سپەڕێوی نەتەوەیە په‌ی خەڵکەکیما و بە دەسوو خەڵکەکه‌یما وەشە کەرمێ کە هیچ چێوێو نەتاوۆ بڕۆش .

خەڵکوو هه‌ورامانی په‌ی وەش کەردەو ئا سپەڕێ(گنبدآهنین)چێوانێ فرێش هەنێ کە هەر کامیشا گێری پەی وێشا چندها بەرابەر سپەڕەکێ مەحکەمە و سفت و با دەوامە کەراوە . بەڵام من ئیسە تەنیا بە یۆ چا فاکتۆرا ئیشارە کەروو کە متاوۆ واچوو: ئەگەر جە گردێ مۆهێموو با ئەرزش و ئێژا بۆ مشیۆ کەم ئەرزش تەر نیا .

هەر پاسە گه‌ورەپیاکێ باس کەرا و ماچانێ هەر ده‌وڵەتێو یا مێللەتێو یاقه‌ومێو بە پەرچەمە یا ئاڵاکێش،مژناسیو. یانێ متاوی هەر قۆمێوی یا مێللەتێوی بە جل و بەرگەکه‌یش بژناسی،یا متاوی واچی جل بەرگ(لباس)و هەر خەڵکیوی پەرچەم و ئاڵاو ئا خەڵکیەنە.

ئیسە خەڵکووهه‌ورامانی په‌ی وەرپەنگوو ئا ده‌وڵەتا و ئاکەسا کە گەره‌کشانە نەتەوەکه‌یشا و کێ‌بیه‌ی ‌و فەرهەنگه‌که‌یشا زەرەرمەند کەرا و ئاڵا و پەرچەمە که‌یشا بارارە واری،ئادێ متاوا بە پۆختەیی و بە درۆسی بلاوە شۆنه‌و جل و بەرگە قەدیمیەکه‌یشارو خاستەر زیندەش کەرا،نە تەنیا په‌ی وێشا بەڵکووم بە خەڵکاتەری بژناساش،یانێ واچانێ خاسیش جە بۆاروو ئێقتێسادی ،فەرهه‌نگی ،جوغرافی،دینی و...چێشا و چەنی یا. ئێمە ئەگەر بەیمێ چی بابەتاوە جل و به‌رگەکیما پی خەڵکاتەری و بە تایبەت پی خەڵکوو وێما وزمێ ڕۆوە بە یەقین متاومێ واچمێ نە تەنیا خەڵکوو وێما بەڵکووم خەڵکانێ‌تەریچ خاستەر ڕوەش ماراوەنە.

ئینە پەی گرد کەسی ڕوشنا کە وەختێو خەڵکوو هه‌ورامانی بەجل و بەرگی هه‌ورامی یۆ زیارە و لوا پی لاو په‌ولارە پسەنە پەرچەمە یا ئاڵاو خەڵکەکەیش گێرتێ بۆ دەسشه‌و.هەر پاسە باسما کەرد یۆ جە هەرمانە قۆرسەکاما ئەژناسای جل و بەرگەکەیا بە خەڵکی. ئیسە بە مۆختەسەر باسوو جل و بەرگی هه‌ورامی کەرمێ.

جل وبەرگی هه‌ورامی ئەگەر به‌یمێ بە کۆرت وکۆڵ باسش کەرمێ،متاومێ واچمێ وێش بە دوێ نه‌وعێ ئاوەختە هەر نه‌وعێوش بە چن بەشێ جیا کریۆوە.

یەکەم جار بە دوێ نه‌وعێ،یانێ؛نه‌وعێ ژەنانە،نه‌وعێ پیایانە.

جل وبەرگی پیایانە وێش بە چند بەشێ جیا بۆوە.ئا بەشێ وێشا یەرێ قسمەتێ جەستەی،یانێ سەر،لاشە و پەی پۆژنارە.
   1-ئەرە‌پۆژنای سەرەی:

-په‌ی ئەرە‌پۆژنای سەرەی؛جە تاقیلێ(کلاە)،مشکی،مێزەرە،[کەشیە یا رشتە کە وێش باسیوی فره‌ش  هەن]، ئیستێفادە کریۆ.

2-ئەرە‌پۆژنای لاشەی:

- په‌ی ئەرە‌پۆژنای لاشەی دوێ نه‌وعێ جل و بەرگ ماهەن؛

 یەکەم کەواپانتۆڵ .

 دووهەم چۆخەڕانک.

-کەواپانتوڵ(شامڵوو کەوەوی قه‌وڵ داری و وەر وازیا)

 -سخمە(کە بێ قه‌وڵا و وەرواز؛بەڵام وەروو قه‌وڵپچێش(دکمە)هەنێ کە چێروو کەوایەنە کریۆنە)

- پانتۆڵێ(کە جە گرد نه‌وع پارچێوی کە کەمێو قایم بۆ ورازیا و جە کەمەرەنە ده‌ور تا ده‌ور پسێش په‌ی وەشە کەرا تا گۆنجە‌نەش کێشانە،په‌ی سفت کەردە‌و لاو کەمەری)

 -چێر پانتۆڵێ(چێروو پانتۆڵانە هەر عه‌ینوو پانتۆڵا بەڵام نازک تەرێ ورازیاو کریانە)

- بی بن(جە کەمەرەنە په‌ی مەحکەم کەردەی ئینیشا گردی و وەش پەنە کۆتەی بی بن یا شاڵ(کمربند)بی نانێ.

2-دوهەم چۆخەرانک؛چۆخەرانکیچ بەشەكێش هەر پێسە‌نێ کەواپانتۆڵی؛بەڵام جنسەکەش و دۆختەکەش فەرقش هەن،یانێ شامڵوو چۆخەی،ڕانکا،بی بن(شاڵ)و فقیانان؛بەڵام ئاد پارچەکەش ئەوڵ جە په‌ژمی مڕسیۆ بە دەسوو جوڵای کریۆ و چامای خەیات ورازۆش .چێروو چۆخەیەنە سخمەیچ کریۆنە.هەرپاسە واتما بی بنیچ بین یۆ .3-ئەرە‌پۆژنای پەیا؛

په‌ی ئەرە‌پۆژنای پەیا تا لاو زەنگۆڵی(ساق پا)

-ئەوڵ پا بە کڵاشێ‌(گیوە)پۆژیۆرە کە کڵاش مەزییەتێ و خاسیوی گه‌ورەش هەن کە جیاۆازا و گرد پاڵەویا،ئا جیاوازیە ئینەنە:کڵاش چەپ و ڕاسش نیا،ژەنانە و پیایانەش نیا.کڵاش هەر پاسە فره‌و کەسا مزانا سەروو چێرش جە نەی و پەڕۆی مەخسووسێ و بە دەس چنیۆ.بەڵام په‌ی ساقوو پای کە فرە‌‌تەر جە سەردانە ئیستێفادە کریۆ پۆزە‌وانە هەن کە ئادێچ جە پەژمیا و بەدەس چنیۆ بە بەنێو وەسڵ بۆ چێروو پایه‌و، لا زەنگۆڵیەنە بە دوێ بەنێ بینیۆ .

ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، تبریکات، زوانی هه‌ورامی، دینی ومذهبی، هۆمایون محه‌مه‌دنژاد، فەهمی مورادی‌مه‌ولوودی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،گنبدآهنین (سپری آهنین)گۆنبەدی‌ئاسنین:ارسالی ازآقای فهمی مرادی،
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 6 دی 1394 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.

تعداد کل صفحات : 214 :: ... 19 20 21 22 23 24 25 ...