هورامان هانه‌به‌رچه‌م


ئیسمەکا وەهم یام واقێعییەت
* بێ ئانەی چنی هەر تازەگەریێ و فێکرێ کاریگەر و ڕوڵبەخش دژبەری کەرووو؛ بە شێوەیی کوڵ چند سەرنجێ وێم وزوو ڕوە...:


* پۆست مودێڕنیزم بەرهەموو ڤیر و فەلسەفەو غەربین و یەک شەوە نامانە دلێ گەمەی زوانی و فێکریو...بەڵکوو پڕۆسەیەن کە لانیکەم چنڐ سەدێش خاینان تا نامەکێش یاوێنە لاو ئێمە.

* جە سەدەکا دلێڕاسین(قرون وسطی)، تا مۆدێڕنیتە...و پۆست مۆدێڕن و تەنانەت پۆست پۆست مۆدێڕن و...

* غەرب چی یاوا سۆڕشی فێکری و مەعریفی...؟
چوون جە ویەردەو وێش بڕیارە(گسست) یاوا تەحەوڵ و ئیدامەش پەیڐا کەرد.
جە سەدە تاریکەکا دلێڕاسینی  جە تاریخوو ویەردەیش بڕیارە(گسست) و هەمانێ مەعریفی و سونەتەکا و تاریخی ویەردەش، نەقد کەردوە و فاسڵەش چنی گێرتێ؛ بەڵام یەکسەر جە دەسش نەڐا؛ بەڵام گەنجینەو وێش نەقد کەردۆ و ئەنجا کەجدار و مەڕیز بڕیارە و هەمتەریچ دەسش گێر سەرەنە؛
ئی پارادۆکسێ(گسست و تداوم) ڕەنگا یاگێ پەرسێ بۆ بەڵام پێسە واقێعێ وەشبەختانە هەر ئی دژە هەرمانێ بییە بە مەنهەجێ حەیاتی و ئەوەژیوایی و ئەنەفاڕیایی(تحوڵ)ی پەی باری فێکری و هونەری و مەعریفی(تداوم) غەربییەکا کە بە " "ڕنسانس" ئەرەژناسیان.
 
* جە حەوزەی سیاسییەنە هێژمۆنی دمۆکراتیزە بییەی گلێرگەی دەسپەنە کریۆ. چاوەڵ کە پاڐشاکێ کە دەسەڵاتێ رەها و پاوانوازێ بێنێ، وڕیێ و سەرۆک کۆمار بە دەنگەو تاکەکا گلێرگەی ڤرچنیۆ...
 تەک تەک ئی دەنگدایە بیبە ئاداوەروو  زەربەو قەڵەم موو هونەرمەنڐە شێوەکاریەکاو  (امپرسیۆنیست)ەکا .
 یانێ هونەر و سیاست بە شێوەیێ وەرانوەر تەئسیر منیا سەروو  ئەنترینی.

* ئیتر هونەر و ئەدەبیاتی رێئالیستی و... کە شان شکۆیێ یەک لاینەشا بێ مەمەنا، هونەروو ئەدەبیات ملۆنە دلێ فەزایێ چەرمەو و چنڐ لاینە و فرە دەنگە.
... پا بە پاو دمۆکراتیزەکەردەی و تاکگەرایی سیاسی و شاروەنڐیی و...
جە حەوزەو هونەرو ئەدەبیاتینە بتوو نویسەری مەڕیۆ و ئیتر دەق پەی نویسەر یام وانەری دەسەڵاتوازو نوخبە مەنویسیۆ بەڵکوو پەی ماڕای تەژنەیی تاکەکا و وەردەنگە پەڕ وزەکا گلێرگەی نویسیۆ و ئینە هەمان فەردیەتێن کە بەرهەموو دەورانوو (مودێڕنیتە)ی ئورووپایین.

* دمایی ئی فەزا فەرهەنگی، فێکری و ئەدەبیێ، ملۆ دلێ فەزایێ تەری و قۆناغێتەری کە ئەرەژناسیان بە پۆست مۆدێڕنیزم.

* دەقی چاوەڵی دلێ مەحفەزێ شیشەییەنە قەتیس بێ و تەنیا نوخبەکێ تاوێنێ سەرش کێشانە و ئاڐیچ بێ ئانەی فەزایێ چەرمەوو و فرە دەنگەش بۆ پەی وەردەنگی.
پیبۆنەوە نەزەریەو وانەر تەوەری(خوانندە مداری) ئامانە دلێ فەزای فێکری و ئەدەبی.

* ساڵەو 1979 ز (اومبر تو اکو)
نیشانە شناس کتێبوو (نەقش خوانندە)ەیش نویست. کە شۆڕشێش چی حەوزەنە بە پا کەرد، وانەر ئیتر وانەرێ ئاسایی نیا بەڵکوو وانەرێن کە چەوپەڕوو مانای ڕواڵەتی دەقییەنە، مانایێتەری ئەوپەڕی(ماورا معنی) کەشف کەرۆ ئەڵبەت دلێ دەقێنە کە فەزای چەرمەش فرەن و مەیڐانێن پەی شۆڕە سواروو وەردەنگی.

* هیچ کە سیاسەت و ئەدەبیات؛ جە نەقاشی، مۆسیقی، سینەما، تەئەتر و...
شۆڕشی بنەمایی کریۆ...

* یەک پارچەیی و شەکیلی و تاکدەنگی و هەستیاری رۆمانسیسیزم، رێئالیزم و ناتۆرالیزم و... ملۆ چێروو پەرسێ...
...ڕوشێتەر جە ئاردەینە مێنە دلێ فەزاو فێکری هونەرمەندوو شاعێر و نویسەر کە سونەت ماڕا؛
پێسە (مۆنتاژ، کولاژ، ماڕای ساختاروو داستانێ و نەزمی حاکم ملوو دەقی و...) مێنە ڕوە
...سینما ئیتر یاگێ جوانخاسەکا نییەنە، گرڐ  هونەرمەندێ تەنانەت بەڐ تەشک و زەڕەتاڵ و چەرمەپۆس و سیاوی دێز تاوو نەخش ئافەرین بۆ...
...جە شێعرەنە نەزم و قاعێدە مەمەنۆ...
...ڕەوانشناسێ ناخوداگای فرۆیدی ئێهتێمامش پەنە دریۆ...
...سیمیۆتیک(نیشانە شناسی) پەیوەند چنی زاڕۆ و (ارۆتیک)و ئەڐێ شکڵە گێرۆ...
...پایەکا ڕازوانی مەڕیا و یاساو نەحویی و تەرکیبی دەستووری چێر پا کریۆ...
...خاتوو کریستوا شۆڕشوو شێعرێ پەیوەست بە شۆڕشوو ژەنا و ئازادیشا مزانۆ...

* سیمبولیک کە بە قانوونو تاتەی(پدر سالاری) ئەرەژناسیان؛ و بەرهەموو دەورانو وەڵ مۆدێڕنو و مۆدێڕنین؛ وڕیۆ و
سیمیۆتیک عێلموو نیشانە شناسی و رەمز گەردانی و مانازایی و...
یاگێش گێرۆوە...
ئینێ گرد ئینێ چێروو نەزەرەو (فرا ساختار گرا)کانە
کە قایل بە فەردییەت و تاریخوو ئینسانییەنێ و...
...ماچا کەلیمێ تەنیا مەفهوومێش نیا بەڵکوو بە میزانوو دەرکوو وەردەنگی و دەقی، مەفهووم و مانا ئێزیۆوە...
...جیای مەفهووم یام مەدلوولی؛ قایل بە دال یەنێ... تا... بێکۆتایی...
...فرە دەنگی و فرە ڕەنگی و فرە مانازایی...
سەرەڕاو بڕیەیرەیشا جە ویەردەی؛ "ویەردە، سوننەت و ئوستوورە و ئەفسانە و..." پەیشا موهێما...
...چنی ئانەیچ هیچێ چینیشا پەیشا موقەدەس نیا و نەقدش کەراوە و بەڵام چنەش ورکۆڵا و سەرە و ناسەرە(ارزش و ضد ارزش) جە یۆی جیا کەراوە...
 
* ئازیزا ئی هەمیرە ئاوی فرێ ورگێرۆ...

* ئی پڕۆسە جە غەربەنە، یەک ساڵ و دوە ساڵ نامانەنە ڕوە و چنڐێ سەدێ درێژەش بییەن، پی بۆنەوا ئی دەسە واژێ پەی

ئاڐیشا عیلمی و واقێعی و حەقێقیێنێ و پەی ئێمە وەهم و لاساییکەر و بێ بنەماو و...
چوون سیاسەت، هونەر و ڤیر و ئەدەب بە شێوەیێ دیالێکتیکی هامشان و هامڕێنێ و تەمامکەروو ئەنترینی...
 بەڵام ئێمە چێش...؟!؟!
با بە وردی شەن و کەمش کەرمێ...
* کریۆ بە شێوەیێ ئەرەمانیایی و مومارسەی زێهنی؛ چی باسە تێئۆریکیا کەڵک ورگێرمێ، بەڵام نە بە شێوەیێ چەم بەسیا و لاسایی کەردەیوە.

* شێعرە بەرهەموو ئینسانێ ریازەت کێشین بە نامێ شاعێری.
دایم کەشف کەرۆ و سەیروو سلوک پەی ئاردەینەو ئێستەیۆ چێوی تازەی؛
پی بۆنەوە ئەزموونەکەش تاکین و یاگێ ڕێزی و ئەگەر پێسە ئەویتەری ڤیر کەرۆوە و ڕاو ڕەوچەو ئەویتەری حەپنۆوە؛ پێسەنە حەر حیچش نەواتەبۆ و ویرش نەکەردە بۆوە، زوانی تازە، ڤیری تازە کەشفی تازە و دنیایێ تازە و....

سپاس
عادڵ محەمەدپوور
95/4/3



طبقه بندی: اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، زوانی هه‌ورامی، عادڵ محه‌مه‌دپوور،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،ئیسمەکا وەهم یام واقێعییەت:کاکه عادڵ محەمەدپوور،
نوشته شده در تاریخ شنبه 5 تیر 1395 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.