هورامان را بهتر بشناسیم«۱»؛ شناخت زیربنا،
اساس برنامه­‌ریزی برای توسعه پایدار است/ محمد محمودی

محمد محمودی

پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس؛ جغرافیا علمی مرتبط با فضا و مکان است که به مطالعه و بررسی روابط بین جوامع انسانی و محیط زندگی آنها می­پردازد. لذا بنای محوری جغرافیا، شناخت عوامل طبیعی، فرهنگی و فیزیکی مؤثر در مکان­ها، بر روی کره زمین است. به بیانی دیگر، جغرافیا دانشی است که درباره سطح زمین و پدیده‌های طبیعی، آب و هوا، رستنی‌ها، خاک، پراکندگی آن‌ها بر روی زمین و روابط انسان با آن‌ها گفتگو می‌کند.

 

از آغاز سده بیستم، ارتباط متقابل انسان و محیط به عنوان کانون اصلی بررسی ­های مکانی پیوسته مورد تاکید جغرافیدانان قرار گرفته است. در این ارتباط، دو مفهوم انسان و محیط طبیعی معمولا به عنوان مفاهیمی کلی و حتی مجرد به کار رفته اند. با توجه به دگرگونی­های پدید آمده در دانش جغرافیا و شاخه­ های تخصصی آن، در بررسی پدیده های مکانی، این دو مفهوم را باید در قالب مکان و زمان معین- یعنی وضعیت و شرایط خاص- مورد توجه قرار داد. این واقعیت که گروه­ های مختلف انسانی با توجه به پیش زمینه های تاریخی – فرهنگی و مناسبات اجتماعی – اقتصادی خاص خود، متناسب با وضعیت محیطی، به برپایی و گسترش چشم اندازهای گوناگون دست می یازد، بررسی ویژگی ­های گروه­ های انسانی را در محیط­ های متفاوت ضروری می­ سازد. (سعیدی ، ۱۳۷۷، ۳) با توجه به اینکه در برپایی و گسترش چشم­ اندازهای گوناگون در هر منطقه، مجموعه­ ای از عوامل محیط طبیعی، اجتماعی و اقتصادی موثرند؛ بنابراین شناسایی وضع موجود آن از نظر عوامل طبیعی، اجتماعی و اقتصادی و نیز شناخت قابلیت­ ها و تنگناهای ایجاد شده توسط هر کدام از آنها، اساس برنامه ریزی برای توسعه پایدار است.

 

بازشناسی جغرافیائی مناطق مختلف نه تنها به لحاظ برنامه­ ریزی­ های توسعه­ ای (اجتماعی، اقتصادی و سیاسی) مهم بوده، بلکه به جهات اصولی دیگری از جمله مسائل هویتی امری ضروری می­باشد. به همین دلیل پرداختن به جغرافیای مناطق مختلف، ضامن ماهیت وجودی و هویت سرزمینی آن منطقه و مردمانش می­باشد. به بیانی دیگر برای خودشناسی و خود فهمی، دانش جغرافیا می ­تواند گام­های مؤثر و استواری برداشته و با تشریح و شناخت بهتر وضعیت جغرافیایی هر منطقه، می ­توان برنامه­ ها و سیاست­های بهتری برای توسعه آن منطقه در نظر گرفت. لذا در این مقاله به شرح مختصری در مورد موقعیت جغرافیایی و تقسیمات هورامان می ­پردازیم.

 

افراد متعددی تا کنون به تحقیق در مورد هورامان پرداخته ­اند و همانطور که انتظار می رود، هر کدام مرز و محدوده­ای را در نظر گرفته و با ذهنیتی که داشته اند به آن پرداخته­ اند.ازجمله در اثر آقای محمدرشید امینی تحت عنوان “هورامان را بهتر بشناسیم”، هورامان به ۶منطقه (لهون، تخت،جوانرو، سه‌لاس وباباجانی،روانسر وهورامان کوردستان عراق)تقسیم شده و نیزابراهیم شمس آن رابه ۵ منطقه (لهون،تخت،ژاوه‌رو، رزاب،دزلی وشامیان)،تقسیم نموده‌اند.همچنین آقای‌همایون محمدنژاددر وبلاگ رسمی خود(هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م)هورامان را به چهارقسمت:تخت، ژاوه‌رو ، لهون و پژگیا(پراکنده) تقسیم نموده که با توجه به مطالعات کتابخانه و میدانی انجام گرفته می­ توان گفت بهترین و جامع­ترین تقسیم‌­بندی از هورامان می­ باشد.در این مقاله با توجه به ضرورت شناخت هورامان برای ثبت جهانی، آن را به ۳ قسمت تخت، ژاوه رو و لهون تقسیم نموده و سکونتگاه­ هایی که هورامی، سخن می­ گویند را به عنوان مبنایی برای روشن ساختن مرز و محدوده هورامان در نظر گرفته و تحولات تاریخی محدوده و مرز هورامان در طول زمان مورد بررسی قرار نمی­ گیرد.

نقشه سکونتگاه های هورامان

نقشه سکونتگاه های هورامان کردستان ایران

موقعیت جغرافیایی و تقسیمات کشوری

منطقه هورامان با وسعتی برابر با ۱۸۴۰ کیلومتر مربع، بین مدارهای ۳۴ درجه و ۹۸ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۳۸ دقیقه عرض شمالی و بین نصف النهارهای ۴۶ درجه و ۰۳ دقیقه تا ۴۶ درجه و ۸۵ دقیقه طول شمالی در نوار کوهستانی غرب ایران و شرق اقلیم کوردستان واقع شده است(مختصات مربوط به طول عرض هورامان کوردستان ایران و عراق می باشد). این منطقه از شمال به روستاهای سوران شهرستان سروآباد و سنندج، از غرب به روستاهای سوران کوردستان عراق، از جنوب به روستاهای سوران شهرستان پاوه و کامیاران، از شرق به روستاهای سوران شهرستان کامیاران و سنندج محدود می­ گردد.

آنچه که در اینجا بعنوان جغرافیای هورامان آمده، بحث در مورد منطقه­ ای است که به هورامی سخن می­ گویند. لذا می­ توان گفت که هورامان منطقه ای است یکپارچه که دربین کوردستان ایران و عراق قرار گرفته است. علاوه بر پیوستگی سرزمینی نکته ­ای که باید به آن اشاره نمود مهاجرت دادن عده ­ای از آنها به نقاطی دیگر از ایران است که می­ توان به روستای “قه‌­لا” در شهرستان قروه، روستای “که­‌نوله” در دینور کرمانشاه و روستاهای “چهارقلعه” (زاغمرز، زینه‌وند، امیراباد و حسین اباد) در استان مازندران (شمال ایران) اشاره کرد. (به امید اینکه بتوان در آینده تمام روستاهای خارج از محدوده هورامان را شناسایی کرد)

آنچه که از لحاظ جغرافیایی و سیاسی به هر منطقه‌­ای موجودیت و هویت می­ بخشد تقسیمات سیاسی کشور در چهارچوب استان و شهرستان است. در اقلیم کوردستان عراق، منطقه هورامان از لحاظ تقسیمات سیاسی در استان “هلبجه” واقع شده است، اما در کوردستان ایران با وجود وسعت کم هورامان، این منطقه در میان دو استان کرماشان(پاوه) و کردستان(سروآباد سنندج و کامیاران) تقسیم گشته که شامل۲۱ سکونتگاه در سکونتگاه های هورامان

پاوه، ۴۹ سکونتگاه در سروآباد، ۱۷سکونتگاه در سنندج و ۸ سکونتگاه در کامیاران می ­باشد.

 

علاوه بر پیوستگی جغرافیایی و تقسیمات سیاسی هورامان باید به پراکندگی جمعیتی آن نیز اشاره کرد. جمعیت هورامی ­ها در ۶ شهر سنندج، مریوان، کامیاران، کرمانشاه، سروآباد و تهران، چند برابر جمعیت ساکن در منطقه  هورامان است، که مهاجرت آنها در پی تقسیمات استانی موجود، بوده است و سبب­ شده جمعیت زیادی از سکونتگاه­ های هورامان به این نقاط شهری مهاجرت نمایند.

 

علاوه بر این، بر اساس تقسیمات داخلی می­ توان هورامان را از نظر زبانی به سه بخش اصلی هورامان تخت، لهون و ژاوه‌رود تقسیم نمود که هورامان تخت شامل ۳۴ سکونتگاه در شهرستان سروآباد، هورامان لهون ۲۱ سکونتگاه در شهرستان پاوه و هورامان ژاوه ­رود دربرگیرنده ۴۰ سکونتگاه در سه شهرستان سروآباد، سنندج و کامیاران می ­باشند. لازم به ذکر است قسمتی از هورامان لهون نیز در خاک اقلیم کوردستان عراق واقع گشته که شامل ۲۴ سکونتگاه می­ باشد.

 

تقسیمات سیاسی هورامان سبب شده ذهنیت کامل و واحدی در مورد جغرافیای هورامان حتی در میان مردمان بومی منطقه نیز وجود نداشته باشد که می ­تواند برای ماهیت وجودی و هویت سرزمینی هورامان خطر محسوب شود. لذا تشکیل شهرستان هورامان می ­تواند از اصلی­ ترین و اساسی ­ترین برنامه­ ها برای حفاظت از ماهیت وجودی هورامان و بسترساز توسعه متوازان و پایدار باشد.

 

با توجه به ضرورت شناخت هر منطقه جهت برنامه­ ریزی، در مقالات بعدی به ویژگی­های جغرافیایی و جمعیتی هورامان پرداخته می­ شود، همچنین در گاهنامه سرزمین دانشگاه پیام ­نور مریوان در مقاله­ ای به بررسی پتانسیل­ های تشکیل شهرستان هورامان و ضرورت تشکیل آن از دیدگاه آمایش منطقه­ ای پرداخته شده که در مهر ماه سال جاری چاپ و عرضه می­ گردد.


جهت کسب اطلاعات بیشتر می توان به کتاب فرهنگ جغرافیایی هورامان – انتشارات کردستان مراجعه نماید.


محمد محمودی، دانشجوی دکترای جغرافیای دانشگاه تهران

منبع خبری:خبرگزاری پاوه پرس



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، جفرافیا، اخبار، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، شهرها و روستاهای هورامان، نوشتارهای همایون محمدنژاد، هۆمایون محه‌مه‌دنژاد، ئێبراهیم شه‌مس، محه‌مه‌دره‌شید ئه‌مینی، محه‌مه‌د مه‌حموودی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،هورامان را بهتر بشناسیم«۱»؛ شناخت زیربنا،اساس برنامه­‌ریزی برای توسعه پایدار است/ محمد محمودی،
دنبالک ها: خبرگزاری پاوه پرس،
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 31 مرداد 1395 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.