هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
وشکنای گۆشت و ئاژەڵیmeat inspection:
مه‌قالێو جه دوکتور ناجح گوڵپی(1)


وشکنای گۆشت و ئاژەڵیmeat inspection

وەرقوڵ:

ئینسان بونەوەرێ گۆشت وەرا،  ڕوانە گۆشت موەرۆ، وەرو ئانەی ئەوەجە پانەی کەرۆ کە  بزانمی گۆشت چێشا و گرنگیش چێشا پەی ژیانو ئینسانی ، کامە ئاژەڵ ئەشۆ سەربڕیۆ و گۆشتەکەیش بوەرمی، چنی وشکنایش پەی کەرمی ؟ یام کامە گۆشتی بسانمی پەی واردەی؟، ئا نەوەشیی کامێنی جە  گۆشتو ئاژڵیوە فاڕیاوە پەی ئینسانی؟،چنی کۆنترۆڵشا کەرمی؟، فرە واردەی گۆشتی سوری بۆ بایسو کۆمەلێ نەوەشیا...چن زانیارێ تەر.

 گۆشت چێشا؟:

 گۆشت کۆمەڵی شانەو خانەو ماساوڵێن، چنی دەماری و ونبەرو ون ئاوەرو چەربی و بەستەرە شانێ،  چن گلاندێ و ئەندامی دلی لەشی (یەهەر،شۆشی ،دڵ، وڵک،زوان،سپڵ..هتد).

گرنگی گۆشتی پەی بەشەری:

گۆشت سەرچەمێ گرنگو پڕۆتینیا (پرۆتین و ئاژەڵی)،چنی چەربی و ڤیتامینو کانزای،واردەی گۆشتی نیشانە مدۆ کە ئا کۆمەلگە یان دەوڵەتە حاڵتی ئابوریش ئینا چ ئاستێوەنە، دۆڵەمەندا یام فەقیر؟ پەی نمونەی ، هەر نەفەرێ جە ئەمریکاو وەرپڕو ئەوروپای و دەولەتەکا خەلیجی ڕوانە (50-70) گرام گۆشت موەرا،وەختە کارێنە  بە پاو ستانداردو ڕێکوزیا تەندروستیە جیهانیەکا مەشۆ ئینسان (35) گرامی گوشت بوەرۆ.( ئێگە لاو ویما  هیچ ستاندردێ شمولش نمەکەرۆ داخەی گرانەم هیچ زانیاری یام ئامارێ نیا کە  تاکە کەس جە کوردسانەنە ڕوێ چن گۆش موەرۆ ).

پێکئامای کیمیایی گۆشتی:

گۆشت پێک می جە ( تەڕی 'ئاوی" پڕۆتین، مەکیو کانزا،ڤیتامین )، بەپاو جۆرو ئاژەڵی یان باڵداری ئی ڕێژە  کەمێ فاڕیۆ چن نمونێ وزمێ ڕووە.

گوشتو گاوی " پڕۆتین ٪ 18.7 ، ئاوی ٪66 ،چەربی ٪17

گۆشتو گۆرەکەی " پرۆتین ٪18.8 ، ئاوی ٪66 ، چەربی ٪14

گۆشتو وەرەی-مەی " پرۆتین ٪17 ، ئاوی ٪61 ،چەربی ٪21

گۆشت و بزی " پڕۆتین ٪18.4 ، ئاوی ٪71 ،چەربی ٪9.2

گۆشت و ووشتری "پڕۆتین ٪ 18.4، ئاوی ٪ 72 ،  چەربی ٪7.2

گۆشتو هەورێشەی "پرۆتین ٪ 21 ، ئاوی ، ٪72، چەربی ٪5.8

گۆشتو کەرگی "  پڕۆتین ٪ 21.4 ، ئاوی ٪70.9 ،چەربی ٪6.8

گۆشتو قەلی " پرۆتین ٪24 ،ئاوی ٪66.8 ،چەربی ٪8

هەرپاسە ڤیتامین و کانزاو مەکی هەنێ وەلێ بە پێوستش نمەزانو وردەکاریشا باس کەرو.

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م


قەسابخانە-کوشتار:

یاگیوە تایبەتەنە پەی سەرەبڕیەی ئاژەڵی، پۆس وەژتەی، وردکەردەی،پاکۆ کەردەیش،و فەحسی ڤێترنەری وەڵێ و دماو سەرەبڕیەی، سودو قەسابخانەی ( گۆشتی تازەو پاکو تەندروست وزۆ بازاڕ ،یام پەی کیانای بەرۆی، پاشماوەکا ئاژەلەکەی بەکار مارۆ جە پیشەسازینەو ،پاشماوە خراپەکایچ سۆچنۆ).

هەر ئاژەلێ ئامادە کریۆ پەی سەرە بڕیەی ئەشۆ ڕۆی وەڵێن بریۆ یاگێوە تایبەتە "گەوڕ" نزیک و قەسابخانەی ،تا جەلاو دکتۆری ڤێترنەریوە وشکیو .و پەیش بەر گنۆ کە ئی ئاژەلە (مەی ،بزە،گاو،گۆرەکە ...هتد) تەندروستیش خاسا و نەوەش نیا دەردە موەرۆ پەی سەربڕیەی و واردەی گۆشتەکەیش ،ئینە بەشێووەی گشتی،وەلێ بازێ نەوەشی هەنێ هەڵای چی وشکناینە بەر مەگنا ، مەگەر دماو سەرە بڕیەی، پیسە نەوەشی (کرمەو شۆشی،یەهەری، کیسەی ئاوی، سیل و،ماڵتەیاو،  کە ئینی دلێ لەمەنەوە نیشانەکێشا بەرمەگنا ).

پی جۆرە ئاژەلەکەی وشکنمی ڕوێ وەڵێ سەرە بڕیەنە:

·          عەمرو ڕەگەز و ئاژەلەکەی (نیرو ما )

·         دیاری کەردەی حالەتی تەندروستی ئاژەلەکەی (  بە مدرایو بە لوای رانە چەنینا؟، واردە موەرۆ؟ ، هەناسەدایو،ڕەنگەو ڕووپۆشەخانەکا دلی بڕناخاش  چنینەنە؟ پلەو گەرماو لاشەیش، پۆسو موو،پەژمش فەحس کریۆ، نمەبۆ هیچ ،زەخمی،دمیڵی، قاچ مەڕیایش بۆ، نمەبۆ هیچ چڵمێ پۆ لوتیشۆ بۆ،یان دەمش لیکی نەکەرۆ، مشۆ نیشانێ فیڕنایش پۆوە نەبۆ.

·          ئاخر جار فەحسو " ئاوری" کریۆ، نمەبۆ ئاژەڵی ئاور سەرە بڕیۆ، جاران یاسا و حکومەت بێ نازێ بەهیچ کلوەجی  ئاژەڵی مێڵی سەرە بڕیۆ، شۆنەو ئانەیچەرە  سزا نریابێرە پەی ئانیشا کە ئاژەڵێ مێڵێ  و  ئاورە سەرە بڕینی،غرامەو زینادنی کەردەی بێ.

سەرەبڕیەی ئاژەڵی:

یانی بڕیەی ملی جە ئاستو گڵوێنە  بەکاردێ تیژە، یانی فرەتەرین ونی مجیۆ و بێ بەرۆ دلێ لاشەو ئاژەلەکەینە ،چون ونی ژیوگێ خاسەنە پەی ژیوای بەکتریای.

دماو سەرەبڕیەی سەرنجە دەیمی ماساولەکی لەشی هەر گرژی باو خاوێ باوە(پلی شانا )،تا چن سەعاتی دماو سەربڕیەچ،یانی هەتا هازیشا چنە بۆ هەر جوڵیا ،گرژ و خاوێ باوە، دماو( 6-12) سەعاتا  لاشەی سەرەبڕیا ( مەی و گاو) ڕەق بۆ،یانی جولەو ماساوڵەکا نمەمەنۆ،ئی وەختە بەپاو جۆرو ئاژەڵی فەرق کەرۆ،دماو 24 سەعاتا جە ڕەق بیە ی چن ئەنزیمی دلێ گۆشەکەینە مجیا و گۆشتەکە نەرم و تەڕ بۆوە ،،ئینە فرە خاسا  پنەش ماچا  "یاوای گۆشتەکەی " جون رادەو ترشی وتفتی گۆشتەکەی فاڕۆ ،وەختی ئاژەلەکە زیندەن  پی ئیچش (PH ) تفت یام هامسەنگا، دماو ئانەی فاڕیۆ پەی ترشی "گۆشتەکە "یاوۆ و ئاوەخت مشیۆ پەی واردەی، ڕادەو ترشی پی ئیچ کەیش مبۆ بە بایسو ئانەی میکرۆب گەلێ کوشۆ و دێڕ گۆشتەکە خراپیۆ.

دماو سەرەبڕیەی ئاژەڵی و پاک کەردەیش نمەبۆ یەکسەر گۆشتەکەی بوەری،مەشۆ بنیەمیش دلێ یەخچاڵی هەتا ماوەو شش سەعاتا، تا ڕدەو ترشو تفتیەکەیش فاڕیۆ پەی ترشی  و گۆشتەکە وەش بۆ پەی واردەی و  هەم پەی ورگیرتەیو بەستەیش دلێ بەفرگرینە .

کەم ون مجیای  imperfect bleeding:

وەختێ ئاژەڵ سەرە بڕیۆ مەشۆ بەتەمامی هەرچی وونی لاشەیش هەنە بێ جبەر، وەلێ ئەگەر نێ بەر ئانە نونگەو نەوەشین، پی جۆرە موینمیش:

·         ڕەنگ و لاکەکەی تاریک یام تێر ڕەنگا

·         ئەگەر بنەو هەنگڵ و لاکەکەی بڕمی  ،ونبەرەکی پەڕینی ونەی گرسێ

·         ونبەرو ون ئاوەرەکی چیرو پۆسی سورێ و پەڕ ونی بانە

·         ئەندامەکی دلێ لەمی (ڕیڵەخۆ و جگەر،سپڵ. ) ونیشا مزۆنە

·         ونئاوەرەکی بەین و پەراسوەکا ونیشا مزۆنە

·         لکە لیمفاویەکی ونیشا مزۆنە

·         سکۆڵەو چەپ و دڵی ونیش چنە مەنینۆ و گرسێنە

ئی باسه درێژه‌ش هه‌ن





طبقه بندی: اجتماعی، ادبیات/شعر، اخبار، زوانی هه‌ورامی، آموزشی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هومایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وشکنای گۆشت و ئاژەڵیmeat inspection:مه‌قالێو جه دوکتور ناجح گوڵپی،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 15 فروردین 1396 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.