ئه‌ژناسنای بڕێو جه ده‌گایه‌کاو کوردسانی
که نامه‌کێشا هه‌ورامیه‌نه: هومایون موحەممەدنژاد

سڵام و ئەد٘ەب خزمەتوو وەشەویساو په‌لیانه‌و هەورامان هانەبەرچەمی
یۆ جە بەڵگەکا پەی سەلەمنای ویەرد٘ە و یام شۆنەما و یاگە پاو هەر زوانیوی جە هەر کۆگا و ماوا و یاگێ و دەگا و شار و وەڵاتیوەنە، نامێ هانە و چەم و دۆل و کەش و هەوار و یاگێ و ئاسەوارێ قەد٘یمیێ و نامێ دەگایەکاو بڕێو جە مەحاڵوو کوردەواری ، نامێ هەورامیێشا هەنێ و ئی نامێ ئانەیە سەلەمنۆ یام زەمانێو ئی یاگێ ، یاگێ ژیواو خەڵکیوی بیەن کە هەورامی زوانێ بیێنێ یام بە پاو دەسەڵاتی زوانی بیەن کە بە پاو بەڵگەی بڕێو جە شاعێرەکاما هەرچن هەورامیێ نەبیێنێ،بەڵام بە زوانی هەورامی،شێعرێشا واتێنێ پێسەو:مامۆسا مەولەوی ،مامۆسائەحمەد٘بەگی کۆماسی،مەستوورەی ئەردەڵان، مەهجووری و......
ئێمەیچ ئینە چن ساڵێوا جە خەڵکوو ئا دەگایا کە نامێ دەگا و هانە و یاگەکاشا هەورامیێنێ قسە و باسم کەرد٘ەن و خەریکوو گلێرەو کەرد٘ەی ناموو ئا یاگا بیەنا،پەی نموونەی بڕێو ئا یاگا نامێ بەروو،ئاواتم ئانەن خود٘ای بێ وێنە یارد٘یم بدۆ ،ئی هەرمانێ تەمامنۆ.
1ـدەگایەکاو مەریوانی جە بەشوو سەرشیو، تایبەت کۆماسی:
"بلچەسوور"،"هەڵیزئاوا"،"دەرەهەر(هەرد)"،"وەرۆ"،"کۆرەدەرە"،"مامۆڵە"،"ول"،"دەرەوەزان"،"هەنگەژاڵە"،‌"دەرەویان" ،شانشین،وەنێنەی سەرەین و وارین.
دەگاو وەنێنەی وارین:
هەڵووچان،مەڕووسوڵتان ئەحمەدی."هەڵیزئاوا"،
هانەکۆر(کۆیر)جه هەڵیزئاوا
2ـ دەگاو "دەگاگا"ی جە سەرشیو شاروو سەقزی
3ـ شاروو "دێهگولانی" کە جە زوانوو خەڵکەکەیشا ماچا"دێ ولان " یانی دەگاو ولا یانی گوڵا
دەگاو "هەڵیزئاوا"ی جە شاروو دێهگولانی-دێ ولان
4ـ دەگایەکاو "هانەشێخان"و"دەرە وەران"جە بەشوو خاو ومیرئاواو شاروو مەریوانی
پەی نموونەی ناموو هانەکاو دەگاو هانەشێخانی :هانە سۆڵەـ هانەسواران
5ـ دەگاو"دەرەتفی،ده‌گاشێخان،نێ،کانی سانان "بەشوو مەرکەزی شاروو مەریوانی
6-دەگایەکاۆ"تفلیێ"،قەڵاگا،قەلاجێ،وڵانە(گوڵانە)جە بەشوو مەرکەزی شاروو سەڵواوای.
هانەوهەڵووچان جە قەڵاگا
هومایون موحەممەدنژاد:"بەڵگەو ویەرد٘ەو دەگاشێخانی نامێ هەورامیەش وێش دیاری ویەرد٘ەیشەنە ،بە پاو بەڵگەو ئایەتوڵڵامەردۆخ و مەڵڵا کەریم مۆدەرڕێس و مامۆسای هانی دنی ، ئێ دەگا جە لاو شێخ عەبدولغەفاری مەردۆخی ئاوەد٘انە بیێنەوەڵتەر واتەنشا "دەرەو شێران" کە وێم پێسەو بەڵگەی گرد٘وو بابەتەکەیم هەنێ و بە پاو بەڵگەی شێخ عەبدولغەفار نەوەو شێخ شەهابەدینی زاوەریا ،هەسوورەو ئەمیرموحەمەی مەردۆخی کە تاتەو مەڵا گۆشایێش و ئەد٘ایچش کناچوو شێخ شەهابەدینی زاوەری بیێنە."
ئانەیچە ئێشارە کەرمێ کە نامێ هانە و کەش و هەوار و.... ئا دەگایا هەورامیێنێ پێسەو:
قەڵاجێ کە فرەو خەڵکەکەیش بۆنەو نزیکی چنی دەگاو قەڵاگای و خەڵکوو ئاوارەو هەورامانوو لهۆنی ، هەورامی قسێ کەرا ،بەڵام بە پاو واتەو یۆ جە ڤەد٘یمیەکاشا،"مەڕەکان"کە واژێوە هەورامیێنە ، پەوکەی جە سۆرانیەنە ،واژێو"ئەشکەوت"ی هەنە،و ئینەیە سەلەمنۆ کە هەورامی ئەچی یاگێنە ، شۆنەماش دیارەنە.
دەگاو تفڵیێ هانه و کەش و دۆڵەکێش پێسەو:
دەشتە ڕەقێ،ولەسمت،زەل
۷ـدەگاوگۆشخانی کە فرەو یاگێ و هانەکێشا هەورامیێنێ‌‌ پێسەو:
هانە پلوورە ـ هانەوشاوا ـ هانەومزگی ـ هانەومیراـ هانەوحوسەینی
۸ـنامووهانەکاودەگاونژماری جە بەشوومەرکەزی شاروومەریوانی :
هانەهەلامان ـ هانە نوە ـ هانە پیس ـ هانەگەرمڵە
۹ـ نامێ کەش و هانێ جە دەگاوقەڵاجی جە بەشوومەرکەزی شارووسەڵواوای:کەشوو"هەشەرا"ی ـ هانە چیالە

۱۰ـ نامێ کەش و هانێ جە دەگاوپێچوون"ی جە بەشووکۆماسی شاروومەریوانی: هانەو کانی دەرەسیاوی ـ هانە گێڵۆن

۱۱ـ نامێ کەش و هانێ جە دەگاوباقلاوای جە بەشووکەڵاتەرزانی شارووسنەی:
کەش: شایەن، ماڵیەر، تەکیە، کایەنە، قشڵاخ، هەنجیلێ، شێخاڵی، هانەسیمێ، باخەورە، شێخەڵە، دەرەکێ، داڵاوێ، وەریەدزە
دۆڵێ:  پلەی شێخ، چاڵ پەچە، چاڵ پیاز، چاڵ بام، دواوان، دۆڵەوێ، لای ئاسیاو، مەڕەجیکێ، گوێزەداریاوەکە، دەورێش عەبە، ملەکەوە، سماقەکان، لارەشەتە، جۆی سۆفی، گوڵ وەنەکە، شێخەڵەی، هەسەناڵی 
دەشتێ: ، خەسراوا، ڕاسی داڵاوێ، بانەسوورێ، تەختەی شێڵانان،گزرەجاڕ، لامەر، مەنیان، بان بنەوان، دەیمەورێ، دەشتەلە، جاڕ شێخ باقی، پشت بنجۆ، ڕاسی جۆی سۆفی، ڕاسی قشڵاخ، 
چەم و جۆگێ: هەژدەنێری، جۆگەورێ، سەنێراو، شایەن، ئاسیاو ئاغە، گۆم عاسیە، باخچە مریەم، گۆمە گێج، داوان، قەڵوەزەکە، 
هانە(هانێ): چیاو، ملەکەوە، گەنەمێری، ناوەدۆڵ باخەورە، هانەسیمێ، چنار، لۆجاڕ،سۆفێخنەزەر، ....
یاگێ و شۆنێوتەرێ:حەوزە کۆنێ، بەرهێوانەکەی مولانا خالێد، حەوش خانەقا، ئاسیاو شێخ.
قەڵا و تەپە: قەڵای شایەن، تەونە قۆت، تەپ لۆشتە یا هەمان تەپ فەیلەقووز
ئاساوەکێ: ئاسیاو شێخ ، ناوتەڵانەکان،  بەڵکەڕێز (هەژدەنێری)، چاڵ پەچە.

۱۲ـ نامێ کەش و هانێ جە دەگاونشکاشی جە بەشوومەرکەزی شاروومەریوانی:کەشوو "تەوەنەماران ـ تەوەن بالووک ـ تەوەنەسوورـ هانەویان ـ هانەسیرـ پیر یووسف
۱۳ـ واژەو نامێ دەگاو"کەرگێنە" جە بەشوو کەڵاتەڕزانوو سنەی.
هومایون موحەممەدنژاد



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، جفرافیا، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، نوشتارهای همایون محمدنژاد، هومایون موحەممەدنژاد،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،ئه‌ژناسنای بڕێو جه ده‌گایه‌کاو کوردسانی که نامه‌کێشا هه‌ورامیه‌نه:هومایون محەمەدنژاد،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 31 فروردین 1396 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.