مه‌ریوانه‌که‌مان

په‌ی وه‌رده‌نگاو زوانی هه‌ورامی، هامده‌نگ بێمێ،نه‌ک وه‌رپه‌نگ(۲)/هومایون  موحەممەدنژاد


گەورەتەرین خزمەت و شانازی جە وانای و نویستەینە ئانەن : بتاوی بە زوانوو وێت و وێمانە ، یام واتەنی زوانوویانەی، (ئەد٘ایی)، بنویسی و بوانیوە و پەی نەفەوتیای زوانەکەیت هەوڵ و تەقالا بد٘ەی.
زوانێو  مەنۆ  جە  ڕۆی دنیاوە
پنەش بنویسا و پنەش  واناوە
و پەی ئێژاوقازانجوو زوانی وێمانە، فارس واتەنی:
هرآن کس از زبان خویش درماند
نادان بود ، گر  دوصد زبان  بداند
بەڵام سەد٘حەیف و هەزارداخێ ویربەرزێو پێسەو فەردین هەورامی نەبۆ...قاسم بەگێ فرێ با و چن خەتێ هەورامی نویستەی ئاد٘یچ بە مەراموو وێشا و چەپڵەکوای هەمقەتاراشا نەبۆ ، قەد٘ر و ئێژاشا نیا....،مەرەجیۆشا لەهجەو دەگا و شاروو ئاد٘یی بنەڕەتوو زوانی هەورامیا،کە بە داخەو جە هاڵیگای قەسالەین و جە وەڵا کەرد٘ەو بابەت و نویستەکاشانە، دیاریشا دان،و وێشا ئەرمانان،ئەر قەرار بۆ،پەی سەلەمنا و هەر بابەت و باسێو یۆترین و یەکترینی وەرانوەر و  وەرپەنگ بزانمێ، هیچ خزمەتما نەکەرد٘ەن،تاوۆ واچوو ، پەنگ و پەکوو خزمەتوو زوانی مد٘ەیمێ،
*ـ نەسرنویستەی زوانی هەورامی ویەرد٘یوی فرەش نیا،بەڵام ئەچی دە ساڵەنە،تاوانش خزمەتیوی سەد٘ساڵە کەرۆ و ئەوەژیوای تازە جە زوانی هەورامی خێزیۆوە.

*- بە پاو ئانەیە نەسرنویستەی جە هەورامانەنە تازە دەسش پنە کەردە بێ ، و مێعیارێو پەی نویستەی پێسەو فەرهەنگستانی نەبێ و نیایچ ،بە ئاواتوو ئەرەمەرزیایش ، کە پەی گەشەدای زوانی هەورامی فرە نیازا ، تاقمێو جە نویسەرا ، شاعێرا کتێبەکەشا بە لەهجەو وێشا نویستەبێشا یام بڕێو هەڵێ ڕانویسیشا بێنێ،دماتەر تاقمێو جە نویسەرا و قەڵەم بەدەسا نەقدوو کتێبەکاشا کەرد ،بەڵام بە داخەو بڕێو نەقدەکێ چەنی بێ حورمەتی بە نویسەری، جە تاقمەکا و کاناڵەکانە وەڵا کریاوە.
* ـ هەرچن فرەو ئەند٘اما و ئەرەنیشتەو تاقمەوکاناڵەکا پێسەومسیارو وەردەسێنێ، و گەرەکشانە چێوێو فێرێ با، ئەر نەقدیویچ کریۆ ،زوانی نەرم و نیان و لەیێن و ئەهوەن کریۆ، و قەرار بۆ زوانوو مێعیاری جە کتێب و.. ڕانویسیونە وەڵا کریۆوە،لەهجەو یاگیوی تایبەت نەبۆ،و ئەو بەشەکاوتەخت،لهۆن و ژاوەرۆیچ بێ بەش نەکریا.
*ـ جە نویستەینە چن ڕانویسێ هەنێ و پەی ئانەیە هەرمانەو زوانی خاستەر و عالتەر بلۆ وەرەو مشیۆ یەک جۆر نویستەی کریۆ پێشەما ، بە پاو بەشەکاو جوغرافیاوهەورامانی لهۆن جە هەر دوێ وەڵاتوو ئێران و عێراقی ،بە شارەکاو پاوە،نەوسود٘ە ،نۆتشە جە لهۆنوو ئێرانی و تەوێڵێ و بیارێ و دەگایەکاو دەور و بەریشا هەتا خورماڵ و هەڵەبجە جە بەشوو لهۆنوو کوردەسانووعێراقی جە نویستیەنە فەرق و جیاوازیشا فرەن، و ئینەیچە کە واچمێ هەورامیەکاو عێراقی سەردەمێوا منویسا و واچیۆ مشیۆ ئەپا جۆرە بنویسمێ، درۆسش نمەزانوو و دیسان لەهجەو بەشەکاو تەخت و ژاوەرۆ و پژگیایچ وەرچەم نەگێرمێ.
 *ـ  جە نویستەیەنە هەرنویسەرێو حەقوو وێشا چ نەوعێو بنویسۆ ،بەڵام ئەگەر گەرەکما بۆ گردوو بەشەکاو هەورامانی خاستەر جە نویستەکەی بیاوانە و حاڵیێ با،جە هەر یەرە بەشەکاو (تەخت،لهۆن،ژاوەرۆ) تایبەت ئا واژێ و واچێ ، فرەتەر مەعناو زوانەکەیما میاونا، بەهرە بەرمێ .پەی نموونەی:
فێعلەکا تایبەت مەنفی و نەهی ،فرەو نویسەرەکاما هەرچن بەشوو هەورامانوو ژاوەرۆی نیەنێ ، لەهجەوژاوەرۆی منویسا:
ملوو/تەخت ،لهۆن   مەلوو/ژاوەرۆ
پەی مەنفیەکەیش:
مەلوو/تەخت،لهۆن   نمەلوو/ژاوەرۆ
جە ئەدەبیاتی فارسیەنە پەی مەنفی کەردەی جە ئەوڵوو فێعلێ هەم"ن"وهەم "م" قەرار گێرۆ
مەواچە/مگو،نگو (لهۆن،تەخت) نمواچە/نگو، ژاوەرۆ
چیگەنە هەر دوە لەهجەکێ وەشێنێ ،و متاومێ هەر دوی بنویسمێ.
نموونێو جە واژەکا جە لەهجەکاو هەورامانوو ژاوەرۆی چەنی هەورامانوو لهۆن و هەورامانوو تەختی
بنووسمێ /ژاوەرۆ       بنویسمێ/لهۆن، تەخت
ئەر گەرەکما بۆ واژەو سەرچەمەکەیش (مەسدەر)کەیش بارمێ
نویستەی(نویسەی) هەورامی، فارسی (نوشتن)
ئێسم فاعێڵ(نویسەر)       اسم فاعل (نویسندە)
بنویسمێ(لهۆن،تەخت)    نووسمێ،بنووسمێ(ژاوەرۆ)
کە مشیۆ بە پاو ئانەیە کامشا خاستەرا بنویسمێش ،هەر کامشا بۆ ،لاو منەو زوانەکە هەورامیا ،تەخت و ژاوەرۆ و لهۆن زوانەکە زوانی هەورامیا
 *ـ پەی نویستەو (و) و دوە(وو) قەرار نیا واچمێ ،هەورامانوولهۆن(عێراق)ی هەرمانەش پنە مەکەرۆ ،درۆسا،پەوچی ئاد٘ی زووتەر نویستەنشا،ئینە باسوو ڕازوانی و دەسوورزوانیا و تەرکیب ئێزافیا.
پەی نموونەی وەختێو ماچمێ #یانەوخەما(خانەغم ها) هەم یانە و هەم خەما ئێسم"ێنێ و ئاخروو واژەکێ یانە دەنگدارا و بە یەک واو ئێزافە کریۆ، و تەرکیب ئێزافیا(موزاف و موزافون ئەلیە)
ـ کڵاشووهەورامانی(گیوە یا کلاش هەورامان) ،کڵاش ،ئاخروو واژەکێ بێدەنگەنە ،بەڵام ئێزافە کریۆ ،دوە واو منویسیۆ،وتەرکیب ئێزافیا(موزاف و موزافون ئەلیە)
ئەگەر گەرەکما بۆ خزمەت و هەرمانە فەرهەنگیەکاما ئارۆیانە و بە ڕۆشا کەرمێوە، مشیۆ ڕانویسەکەیما، یەک لا کەرمێوە، ئەننا خزمەتەکەما بەشیوی کەم جه هەورامانی گێرۆوە، و یەک جۆر نویستەی، متاوۆ خزمەتەکەیما سەلەمنۆ، و گرد٘وو خەمەوەرا، قەڵەم بەدەساو هەورامانی، ئەچی یۆگێرتەینە بەشداری بکەرا، تەخت، لهۆن، ژاوەرۆ و پژگیا پێوەرەبیەو وێشا دیاری بد٘ا.

پەی خزمەت کەرد٘ەی بەزوانەکەیما لاقۆر وهەنگامەکاما،پێوەرە و یۆوە هۆرگێرمێ.                                        
ـ جە فرەو بابەت و مەقالەکا و نویستەو نویسەرەکا، ئینەیە وینمێ و وانمێوە کە زوانی هەورامی، تایبەت ویەردەنە شێعری بیەن و ئێتر هیچ،

بەڵام وێم نزیکوو ۲۷ساڵێ دەبیروو ئەدەبیاتی جە مەدرەسەکانە بیەنا، جە فرەو وەڵاتەکانە تایبەت جە ئێرانەنە ئاننە ئێژایی بە شێعرەکاو فێردەوسی، سەعدی، حافێز و مەولانا و... دریۆ بە داستان نویسەکا و نەسرنویسەکا نەدریان،

ئاد٘یچ بۆنەو ئانەیە ئا زەوق و ئێحساس و وەشەویسیێ پەی شێعرێ نیانشارە کەمتەر پەی نەسر و داستان و... نیانشارە، هەرچن چی دەورانە نەسر و نویستەو داستان و... خزمەتی گەورە کریان، و پەی خزمەت جە بەشوو ئەدەبیاتوو زاڕۆڵا، جە کۆگاو هەورامانی جە شاد٘ی، وەشی، ورکە، خەفەت و گیرو چەڵەمەکاو ئارۆی، یاگەپا و شۆنەماش دیاریش دان، و تاوانیچش تام و لەززەتوو وێش برمانۆ.
هومایون_موحەممەدنژاد



په‌ی {کێ فێرمان بکەرۆنان؟}/هومایون  موحەممەدنژاد

{کێ فێرمان بکەرۆنان؟}

 شمە....واوەیلا

کەسێو کە هەڵای نمەتاوۆ خاس بنویسۆ و جە ڕانویسی هەورامی هیچ هاگاداریش نیەن ، بابەت و نویستەکێش پەڕێنێ جە هەڵەی ڕانویس و ئێملایێ و شوکر پەی خود٘ای جە تاقمە و هاڵیگای قەسالەینەنە، کەمتەر وەڵا کریاوە ، فرەو کەسی جە هەورامانەنە، بۆنەو ئاد٘یەو نەک جە زوانی هەورامی ،بەڵکووم جە هەورامانیچ، بێزارێنێ..

ئەگەر زوانی مێعیار بۆ، کە هەڵای تەمام و ڕێک و ئێستاندارد نەرمانیان ، مشیۆ گردیما پێوەرە خزمەتکاما یەک لا و بە یەک ڕانویس بابەت و نویستەکاما وەڵا کەرمێوە .ئاواتم ئانەن زوانەکەما جە گردوو یانەکانە مەرزیۆرە ،و پەی خزمەتی فرەتەر لاقۆر و هەنگامەکاما هێقم تەر و پتەوتەر هۆر گێرمێ.حەیفا زوانی هەورامی کەسێو پێسەو "ژیار سڵامەتیان"ی
 ،
خەمەوەرش بۆ، بە خود٘ا بۆنەو ئا
د٘یەو فرەو کەسی جە هەورامانیچ بێزارێنێ.

زووتەر وێش ئەژناسنان...

هەڵای زڕیکەو دەنگەکەیش جە کۆگاوفەرهەنگی ئێرشادی،دەنگێ مد٘ۆوە، بێ ئانەی کەسی خوڵکە کەردە بۆ، جە پەردەلادای جە ٦ کتێبێ ئێنتێشاراتوو ڕێبازی ، بە ئەوپەڕوو بێ ئەد٘ەبی ،بەرنامەکەش شێونا،و بۆنەو بێ ئەد٘ەبی ئاد٘یەو ،ئانە کە چەمەڕاش بێنمێ وەش نەلا وەرەو.... ئەڵبەت ئینەیچە بواچمێ جە فرەو ئەرەنیشتەکانە، بە فرەو کەسایەتیەکا، تەوهین و بێ ئێحترامیش کەردەن.

براگیان وەڵڵا ئەر کەسێو نمەزانۆ هەورامی بنویسۆ ،بێ شەک و بە ئێتمینانی ماچوو یۆشا شمەندێ ،ئینەیچ نەک من .....چنها کەسێ واتەنشا و ماچان.....
ئەجۆتا ئەپی جۆرە نویستەیە ،هونەرت کەردەن ، جەنابت باسوو گۆران و یارسان کەردێ ،چێوێوت ئەژنەویەن ، و بە نویستێو پەر جە "نمە"و "مە"جە ئەوەڵوو فێعلەکانە و پێسەو دەقوو شێعرەکاو زووی ، مەرەجیۆت زوانوو نەسرێ ،ئەپا جۆرە بیەن، هەڵای فرەت مەنەن نویستەی فێر بی،ئەڵبەت لەهجەو ڕواوری بنویسی فرە خاستەرا، پیسە بلۆ وەرەو زوانی ئێسپرانتوی هەورامی مەرزندێرە... !!!!

ئی جۆرە نویستەیتە تەقلیدەکە نەبۆ ، هیچ تەر نیا ، "نمە و مە"نەکەردەی، چێشت هەن پەی واتەی!؟؟؟
ئینه نموونەو نویستەکات:
***{ جە ڕۆ ئارۆیەنە فرە فرە زەروورەن کە ئێتر هۆرامیچ پێسەو گردینو مەردم، خەڵک، قۆم، ملەتەکانو تەری، بتاوۆنە نیزامێوە درۆسی نویسیاریش بۆنە و ئەچی #شڵێویایەنە و ئەچی محاورە نویستەیەنە بەیۆنە جبەر.
گەرەکمەن، چن مەسەلێ و پەرسێ موهێمێ بوزوونە وەروو باس و تا و تۆ کەردەی:، ئەمن وێم چنها ساڵێ بە لەهجەو دەگاو وێمان مەنویسوونە، وەڵتەر پاسە ویرکەرێناوە کە تەنیا ئانە کە ئەمن هۆرامیەنان و تاتە و ئەدام هۆرامیێنێ، ئێتر ئەمن متاوونە هەر ئەپا جۆرە کە باواگەورەم و ئەداگەورێم قسێ مەکەران، بە کەل گێرتەی چادیشا ئاوردەیە و هەر ئەپا لەفزوو قسەکەردەیە باوەروونە سەروو #پەلەکانو دەفتەریم و #بکەروونێشان 
# گردینو #نویسەندەکانو هۆرامانی
 مەژگیمان و ویریمان تازەوە بکەرمێنە.
بە پاونشینگای #جوگرافیایی
 خەڵککەیش )
کاک ئیبراهیم #مەفەرماوۆنە #ئەشمە زوانتان وەشکەردەن، بە #چەپوانەو #فەرمایشتەکەیشوە ئەمن گەرەکمەن بواچوونە ئانە ....... کە خەریکەن #ئاگاهانە و بە #پەنهانکاری چەنیو چوار پەنج نەفەرا خەلکو دەگاو "}


نویستەی: ژیار سڵامەتیان}***
........
پەی گەشەدای و نویستەی سەروو زوانی مێعیاری هەورامی باوەر نمەکەروو، ئەڵبەت بە نەزەرەو وێم، کەمتەر کەسێو بۆ پەی زوانی هەورامی، ئەند٘ازەو من، ورکە و خەفەتش واردە بۆ، زوانوو نویستەی و زوانوو یانە و بازاری خاس جە یۆی جیا کەرمێوە،هۆش و ویرم بۆ هەتا ئا یاگێ بتاوۆ کەمتەر بە زوانوو دەگاکێما بابەتێ منویسوو ،ویرم گردوو هەورامانی بیەن نەک زاوەر و لهۆن ،و ئینەیچ بە نویستەکام سەلەمنانم ،ئا وەشەویسێ کە خەڵکوو دەگاکێمانە مزانا
ئەڵبەت ، زووتەر نویستەنم و هیچ وەختیچ نەواتەنم ،نەنویستەنم ،و ئانەیچە شانازیش مزانوو. دەگاو زاوەری پێسەو هەورامان تەخت و فرەولهۆنیچ ،جە واتەکامانە"ڤ"ماچمێ ،بەڵام چن ساڵێوا جە نویستەکامەنە ،بە پاو ئانەیە "ڤ" مەعناو "و"مد٘ۆ ، منیچ "و" نویستێنە.
ماچمێ ڤەرڤە ــ  منویسوو ـ  وەروە
ماچمێ ڤاتم ـ منویسوو ـ  واتم
هەرچن کە واتەنیچم نمەبۆ ئی حەرفێ لابریۆ ،پەوکەی جە واژەکاو "بڤە،گڤە"ی هەرمانەو حەرفوو ئەلفبای دیارەنە.
کارزان گیان پەی جوانەکاو هەورامانی پێسەو جەنابیت بە زوانەکەیما خزمەت مەکەرا، شانازی فرە و فەراوانم کەردەن.
ئیسە فەرماودێ چێشما نەکەردەن ؟
براگیان!نمەتاوی ژەرەژە بی،ئاد٘یچ هەورامان، و زوانەکەش ،کەسانێوتەر متاوا خزمەت بکەرا ،نەک شمە ئەپا سەواد٘ وئا....
 مشیۆ چنی کەسیوی قسێ کەری ، بتاوۆ بنویسۆ ،هەڵای فرەت مەنەن.


مەزانوو جەنابت بێ ئانەیە جە ڕانویس و قەواعێدوو نویستەی هەورامی ، شارەزاییت بۆ ، فێعل و جومله و واژە تاشیەکات ڕەدیف کەردێ....
چیگەنە مەجال نیا بڕێو جە نویستەکات باروو ،کە ویرایێش کریەینێ و  بزاندێ نویستەکێت چن پێسەو وێت ماچی زوانی هەورامیشا تێک وتار .... یەکجار شێونانت ، ئەڵبەت ئێتر وەسێتا، خزمەتەکات جە یاساو قانوونە وانەشا ،ئێگە ....نە جولانگاە کسان چون توست .

ئەگەر ئینە زوانی مێعیار و مەعیار ....بۆ

هەڕەهەسەکێ ڕاو پیرڕۆسەمی گێریۆوە پەی زوانی هەورامی.

ئەڵبەت کەمێو دوور جە ئەد٘ەبی باسم نیارە ،شەرمەندەو گردیتا.





طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، زوانی هه‌ورامی، جفرافیا، شهرها و روستاهای هورامان، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، آموزشی، نوشتارهای همایون محمدنژاد، نویسندگان نثرنویس هورامان، هومایون موحەممەدنژاد، موحەممەد مسته‌فازاده، دوکتور ناجح گوڵپی، سەیوان ئێبراهیمی(گوازی)، سەفووەت ئەمیری(کۆچەر)،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،په‌ی وه‌رده‌نگاو زوانی هه‌ورامی،هامده‌نگ بێمێ،
دنبالک ها: هەورامان نت، کاناڵه‌و ئێمه هه‌ورامیێنمێ،
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 2 خرداد 1397 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.