پڕۆسەو (دەق-بنیەر-ی) و (دەق- خێزنەر-ی) و هۆرسەنگنایێوە نیشانەیی/ عادڵ موحەممەدپوور - بەشوو (۳)

 وەردەنگ- ڕەخنەوان- ی[29] و ئەرکەکاش:

وەڵتەر کتێبوو "چەکەریای حەزێ تازێ..."[30] و بابەتە وەڵینەکانە جە بارەو وانەرتەوەریوە باسێم کەردێنێ، چێگەنە تەنیا ئینەیە بوزوونە سەرش کە  ئانە وینگای چاوەڵی و وەڵمۆدێڕنەن[31] کە "دەق و نویسەر"ی موتڵەق و ڕەها، بە حێکمەتێ ئەزەڵی و ئەبەدٚیێ بفەرزیانێ. ئی ڕوەکەردە دابێوە کۆنەن و جە ویرۆکەی پیرۆزکریای ماوەرایی و تۆتالیتاریتەی زوانیوە،  سەرچەمەش گێرتە بیەن و نیشانەکێش جە حەوزەی سیاسی، گلێرگەیی و ئەدەبینە و... پێویاینە، بە داخەوە هەڵای لاو ئێمەوە قەددیسێ و وێئەرمانێنێ.

 هۆرزانەو ڕۆشنگەری ڕۆنیشتینە[32]، وەختارێو دەسەڵات بە گردٚ لەونێوە، زەمینی و دیمۆکراتیزە کریا، ئیتر موتڵەق کەردەی باسوو دەسەڵاتی مێتافیزیایی بنیەری و شێعرێ، بێ وەرەچەم گێرتەی پێوەننیە نیشانەییەکاش و بێ بەشداری نەقشوو وەردەنگی کارای،  واتێوە سوویا و بێ ئاکام و موعادڵێوە، بێ دیالێکتیک و نوقسانئامێزەن و باس جە هەژاری تێئۆریکی ئی ڕوەکەردیە کەرۆنە. 
چی دۆخە دیمۆکراتیێنە، ئیتر ده‌قێ په‌ی نویسه‌ر یام وانه‌رێوه‌ ده‌سه‌ڵاتواز و چه‌شکه‌وازی و نوخبه‌ په‌سه‌ننی نمه‌نویسانێ؛  به‌ڵکه‌م په‌ی ماڕای ته‌ژنه‌یی تاکه‌ چالاکه‌کا و وه‌رده‌نگه‌ په‌ڕ وزه‌کاو گلێرگای منویسیا. 
ئینه‌ هه‌مان تاکوازیێوه‌ بێ که‌ بی به‌ به‌شێوه‌ جه‌ تاریخی جه‌هانی وه‌ڵکه‌وته‌ی و بی به‌ پڕۆسێوه‌ ئاگاهانه‌ و شناسنامه‌دار که‌ ماچاش په‌نه‌ به‌رهه‌موو ده‌ورانوو مودێڕنیته‌و ئورووپای[33].

چی هۆرزانە ئەدەبی، هونەری و ڤیریە تازێنە، وانەر یا(ڕەخنەوان) جە قەفەسوو دەسەڵاتی وزیارەینە، ئاماننە بەر و جە پڕۆسەنە، بەشداری وێحەننش کەردەن و بیەن بە کاراکتێر و هەرمانبەرێوە ساختاری و نەقشگێڵنەروو خێزنای و تەنانەت نامێشا نیان سووپێر وانەر.[34]

با چێوێم ڤیر نەشۆنە: کە ماچمێ شێعرە، شاعێر و وەردەنگ؛ ئیتر وەڵتەر ئانالیزما کەردەن و یاواینمێ ئی بڕیارە کە شێعرە یانێ دنیایێ سەیر و سەمەرێ و سێحراوی و نەسرەوتێ؛ شاعێر یانێ بکەری وشیار کە جە نەبیەی، هەستی خێزنۆ؛ وەردەنگ یانێ چێروچوەرکەروو دەقی و سازنایشەو و بەشداریکەر جە مانازایی دەقی. پەوکای تەئکید کەروونە با ئی یەرێ، چنی "دەقی وزیارەی" و "بنیەری بڕیارەی" و "وەردەنگی سڕوسیواڵی و وەشکریای" تێکەڵێ نەکریانە.

ئارۆنە زانستوو نیشانە شناسی سەلەمنانش، هەریەرە سووچێ خێزنای، جە فەرایەندوو ئاردەینەینە، کاریگەرێنێ و سەروو یۆترینینە ئەسەر منیارە و نمەتاومێنە نەقشوو هیچکامی بێ ئەویتەری زەوت کەرمێ و یا کەرمێش پەڕوە سەوزەو سەروو مەزاروو دەقی مەردەی. شێعرە، شاعێر خێزنۆش؛ وەردەنگ شێعرێ موانۆوە؛ شاعێر وێچش بۆ بە وانەرێوەتەر. پیجۆرە جە دەقی ئەکتیڤ و کریاوەنە(شێعرە)، دەق-خێزنەر(شاعێر) و وەردەنگی چەلەنگ و (ڕەخنەوانی پیشەیی)، دەسەڵاتوو وەسفیشا ئەوەنەبڕیان و نەقششا بەرین و هەراوەن و هەر چێوێوە کە بواچمێنە بەشێوەنێ چا دیاردە ناکۆتاییانە. مادام دەق؛ بنیەری، بۆنەیی نەبۆ، بێگومان تۆزەو ڕۆزگاری نمەسڕۆشەوە و دمازەمانی و گردٚزەمانی مەنۆوە. وەردەنگ ئا وانەرە چالاکەنە کە حاشیەنە وێش بە دیاردێ پۆپۆلیستیێ لاوەکیێوە نمەخجڵنۆ، بەڵکەم بە جێددی بێ جیاوازی، پیشەیی هەرمانەو نرخ شناسی مەتنی کەرۆنە، دەقێ سەرکەوتێ جە تۆپەڵە دەقێ پاڵفتنۆنە. 
جە تەجرۆبێ پراکتیکیێ منەو وەردەنگی کارا، هەمان ڕەخنەوانی پەڕهاز و ساحێب زەکا و پڕۆفیشناڵەن،  سەڕەڕاو زەوقی هونەری، پیشەتەوەریچەن، ئیمانش هەن بە هەرمانەو ڕەوشمەننی نویستەی و دەسەڵاتوو دەق کارای و ئێژانەو هەرمانەو شاعێری خێزنەری هەن، پڕۆسەو تازەوازیی فەهم کەرۆنە و هەمتەر ڕەخنە و ڕەخنەوانی بە چەمێ و مەژگ و زوان و ئەدەبیاتی مزانۆنە.

ڕەخنەوان بە پاو شارەزاییش ملوو هەرمانەو نرخنای دەقیەرە، تینەتش جۆرێوەن کە نمەتاوۆ بکەرێوی "چەوتاڵ، هەرمانخونچن، تەماشاکەر و قازانجواز...!؟" بۆ، بەڵکوو هیتیارێوە زەوقتەوەرەن کە بە دەسەڵاتی پیشەیی، زەمینوو زەینی دەقەکا، کاڵۆوە و چێروچوەرشا کەرۆ و گەوهەرێ و خڕەپەڵێ جە یۆی پاڵفتنۆ...

درێژەش هەن....
 



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، اجتماعی، تاریخ، عادڵ موحەممەدپوور،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،پڕۆسەو (دەق-بنیەر-ی) و (دەق- خێزنەر-ی) و هۆرسەنگنایێوە نیشانەیی/ عادڵ موحەممەدپوور - بەشوو (۳)،
نوشته شده در تاریخ جمعه 11 بهمن 1398 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.