تەرجمەو شێعرێ جە حافزی

دڵ بەرمشۆ دەسمەنە ساحیب دڵا پەی خودای

سەختا ڕازەی سەرمۆرە بگنۆ دیموو ئاشکرای

گیروو کەشتیی مەڕیاینمێ ئەی شنەواو شەماڵی

بەشکەم بۆوە فرسەتما تەوافوو ئاوات وازیای

ئی خولخولێ گەردوونی شێتانێنە و گوزەرا

نێعمەتەن دۆسی ئازیز، خاسە بە فرسەت زانای

ئەی دەسلواو ئی دنیێ؛ شوکرانەو سڵامەتیت

جارجارێ چەمێ بوزە؛ دەروێشڵێوە ئاورای

ئاسایشی بەردەوام یاواینە دوێ قسان

چنی دۆسا بە وەشی، پەی دژمنایچ ونارای

ھەرگیز نەبی چەم ئاورا، وەختوو نەداریچەنە

زانە ئی خدە چەوتێ قاروونی وزۆ گەدای

غەڕڕا مەبە کە نەوکا پێسەو شەمعێ بسۆچنی

دڵبەرێوە نیانە کە کەرۆ بە مووم ڕەقای

باڵاوینەکەو ئەسکەی جامێوە مەی بێ بدیە

تا پەریت برمانۆوە بەسەرھاتەکەو دارای

عالە پارسی واچەکێ دەھەندەکاو عۆمرینێ

ساقی دا دە بەشارەت تۆیچ ڕەندەکاو پارسای

حافز مەلۆ قابڵۆخوو ئا خەرقە مەی گێرتەیە

سا تۆیچ شێخی دامنەپاک مەوزەمنە ڕەتەو ڕسوای

سه‌رچه‌مه:زه‌ڕنه‌ی ئاسۆ/زه‌ڕنه‌و ئاسۆی




طبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، اجتماعی، دینی ومذهبی، ڕه‌ئوف مه‌حموودپوور،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی- ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه،چورژی،هانه‌به‌رچه‌م،خێزگه‌ی گه‌ڕان له‌ هه‌رێمی خه‌ونه‌کاندا-خێزگه‌ی سه‌یدی وخه‌رمانه‌ی ئه‌ده‌ب-جیژنیَک بوَپیربنه‌مایه‌ک بوَ ئوستووره‌ی کوردی- کالَه به‌ی- هه‌ساریوه وه‌رم زریا -زه‌رِنه‌و ئاسوَی- هورپرِای گه‌چ وته‌خته‌ی ـخێزگه‌ی گه‌ڕان له‌ هه‌رێمی خه‌ونه‌کاندا- بزڵه‌ که‌ڵێ کویسانا- بنه‌ماکانی هزری نه‌ته‌وه‌یی و ڕه‌هه‌ندی ڕۆشنبیری،ره‌ئوف مه‌حموودپوور،هه‌ساریوه وه‌رم زریا2،
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 30 مهر 1391 توسط همایون محمدنژاد

covcdpo24m574l1mob4k.jpg

روستای ماسوله ای آریان ( مصوب : آریان ، تلفظ محلی : آریان ) از روستاهای تابعه ی بخش مرکزی شهرستان سروآباد( منطقه ی ژاوه رود ، دهستان پایگلان )  می باشد. مردم روستا به زبان  اورامی ( هورامی ) تکلم می کنند. آریان به معنی آریایی هاست که آتش پرست بوده اند و همان زرتشتیان اند قدمتش به بیش از  3300 سال پیش برمی گردد . قدیمی ترین روستا در منطقه است . بعبارت دیگر محل زندگی آریایی ها یا محل زندگی کردهاست.

بُعد جغرافیایی و موقعیتی : از شمال به روستای یوژنان و نسنار ،از جنوب به روستای کانی حسین بگ و سرخه توت،از شرق به روستاهای ژنین و پایگلان و از غرب به روستای چشمیدر منتهی می شود.

بُعد آماری و جمعیتی :دارای  ۴۸۹ نفر جمعیت و قریب ۱۱۹خانوار بوده ،توزیع جنسیتی تقریبا برابر است.

بُعد امکانات آموزشی : دارای مدارس مستقل دوره های ابتدایی، راهنمایی مختلط  ،دوره های آموزش پیش دبستانی و آمادگی می باشد.

. بعد آموزش عالی : دانشجویان متعددی اعم از دختر وپسر در مراکز و موسسات  آموزش عالی در مقاطع کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد به تحصیل اشتغال دارند.

بُعد جاذبه های طبیعی : دارای طبیعت ماسوله ای مانندیست که آریان را حتی از روستاهای مجاور متمایز کرده است . وجود چشمه های آب فراوان ازجمله :"هانه پیر یوسف" ، "هانه گه وره" ، "هانه سکله" ، "هانه سرده" ، "هانه وه ز" ، " هانه  تونه چرمه" و ... می باشد.   


منبع:http://aryanroosta.blogfa.com/




طبقه بندی: اجتماعی، تاریخ، جفرافیا، آموزشی، اخبار، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، شهرها و روستاهای هورامان،
برچسب ها:آریان،هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه(قه لا)،همایون محمدنژاد-گورانی- ماچو-امیری- پرنیان-پالنگان(پالنان،
نوشته شده در تاریخ جمعه 28 مهر 1391 توسط همایون محمدنژاد
چوپان ما راست گفت:آقای احمد  کریمی
به دهه های 50و60 برمی گردیم درآن ایام که روستایمان دارای گله فراوانی بودوهمگی رفتن 'به کوهستان های خنک درتابستان راگوش به کوس رحیل چوپان می سپردند وهماهنگ بااین نوای یکسان روستاخالی می شدتاباردیگرهوارباهمسایه های کوهستان تجدید دیدار کند.همه ماآن ایام رابه خوبی دردفتر خاطرات گذشته داریم راستی چه باصفابودغروب ها که گله به بیره گامی آمد وزنان هوارباکاسه های بزرگ به استقبال گله وچوپان می شتافتند؛چوپان خستگی ناپذیرباصرف مختصرشامی دمی می آسودتادوباره گله رابه قصدآرمیدن در"شه وه گا"به تپه های مشرف بر هوار ببرد.شبانگاههان چوپان صادق بانواختن نی برنزی خودگله رابه دورخودجمع می کردوهوار هم درسکوت کامل گوش به رقص انگشتان چوپان كه برسوراخ های نی می نواخت گوش فرا می سپرد به سکوت مطلق فرومی رفت تاهوارنشینان وچوپان به یادهم بودن رادرشبی تابستانی به امیدرسیدن به صبح دیگربرای فعالیت دوباره...درآن روزگار همه مردم روستادارای دام فراوانی بود وچوپان باچشم داشت اندکی وظیفه انبیاءرا باکمال دقت وباعشق به کارش انجام می دادتاآن حدکه تمامی گله را رأس به رأس می شناخت واوضاع گله رابه روزبه سمع هواریان می رساندحتی چوپان از زاد و ولد گله بسیارخوشحال می شدچون به کارش عشق می ورزیدآنگاه همه مافارغ ازاین مسئولیت سنگین به کار روزانه خودمشغول بودیم آن وقت ماکه جاهای دیگری مشغول کاریادرنقاط دیگربه فکر آینده ای اقتصادی بودیم ولی این ازیادرفته عاشق درفکر ازدیاد گله هرچند به نفع مابود فکر می کرد اما دریغ از قدر نشناسی. امروز پی می بریم که در نبود این نعمت بزرگ چقدر روستا درمضیقه قرار گرفته نمونه بارزآن این است که دامهایمان روزبه روزدر حال کاهش است وآن تعدادمردمی که دارای چندرأس حیوان می باشند بانوبتی کردن شغل چوپانی به اکراه ازعهده آن بر می آیندواین صداقت چوپان پیرمارامی نمایاندچون امروزهیچ یک ازما حاضرنیست با این مزداندک این وظیفه خطیر رابه سرمنزل رسانیم .تبعات آن رامی توان درچند بندبیان نمود که بسی جای تأمل است:

 1ـاگر امروزه از دیدگاه اقتصادی به این امر بنگریم می بینیم لبنیات روستا به نسبت دهه های مذکور روبه کاهش است وجایگزین آن بسته های لبنی است که متأسفانه به لحاظ اینکه تاریخ انقضاء ملاک نیست هر روز احتمال بیماریهای متبوع می رود2ـبا کم شدن گله درآمد اکثر مردم روستا رکود قابل توجهی به دنبال دارد که اگر پای صحبت خانواده های کم درآمد نشست به خوبی محسوس می باشد؛با این وصف کارشناسان تغذیه موافقند چرا که اگر انسان با گوشت ولبنیات طبیعی وگرم تغذیه کند بی شک بهتر از گوشت های پف کرده وهورمونی می باشد و عامیانه سالم ترندنقطه مقابل اینكه اگر پای صحبت طرفداران محیط زیست بنشینیم برداشت بی رویه علوفه وجنگل راخطر بزرگی برای نابودی طبیعت دانسته وما را از اینده نامعلوم طبیعت بیمناك كنند در جواب می گوییم اگر رشدو بلند شدن مراتع وجنگل های بلوط را که در نبود احشام است نقطه عطفی در محیط زیست بدانند طعمه خوبیست که سوداگرآن را در آتش زدن جنگل گستاخ تر کنند اما دامها با چرای علفهای خشک و در ختان بلوط را از گزند حریق های جانکاه ایمن می کند تا بار دیگر چهره زشت آتش سوزی رامشاهده نکنیم.هر چند عادتی است كه چند ساله دامان كوه های هورامان رادر كام خود فروبرده........اما امروز چوپان خسته وپیر به کنجی در خانه محقر خلع و با چشمهای کم سویش چشم به افقهای شاهو دوخته وگردش ایام را با علم نجومی تجربی خود می شمارد وبا علم به طب سنتی از گیاهان امراض صعب العلاج چاره می كندن بی آن که ما به فکر امروز اوباشیم چرا آنروز که او توان داشت بااخلاص خدمت می کرد ولی به روزگار ناتوانی حتی از پس هزینه های بیماری حاصل ازآن دوران برنمی آیدشاید اگر امروز چوپان قصه ما بیمه می شداین چنین شغل مقدس چوپانی موردبی مهری قرار نمی گرفت نسل ماقصه های حماسی را که مادر بزرگ ها تعریف می کردندازیاد نبرده چرا که مضمونهایی از قبیل..شوانه شوانه ده نگو لولت دنیا نه..چوپان را هم قهرمان وهم قاصدک قصه می دانستند.

هورامان هانه به  رچه م
         وێنه و هه ناروپاییزو هۆرامانی/ده ره وزه لته ی/ده ره هه جیج



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، آموزشی، ئه‌حمه‌د که‌ریمی،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه به رچه م- کتابخانه هه ورامان- یانه ۆ کتێبۆ هه ۆرامانی-هه ورامان -هۆرامان-دزآور(زاوه ر)،لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود- پاوه-نودشه- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه-بیاره- شارۆ هورامانی- مریوان- سروآباد- کرمانشاه- کردستان- دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-اورامانات-چهارقلعه عبدالملکی –زاغمرز-هورامی های شمال ایران،ناو،
دنبالک ها: دالانی(داڵانی)،
نوشته شده در تاریخ جمعه 28 مهر 1391 توسط همایون محمدنژاد
روستای نروی یکی از روستاهای تابعه بخش نوسود در شهرستان پاوه واز روستاهای بسیار زیبا ودیدنی هورامان لهون  می باشد. فاصله این روستا تا شهر نوسود 15 کیلومتر است. این روستا از شمال به کوههای سربه فلک کشیده شمشی وملندوو , از جنوب به روستای نیسانه و رود سیروان ، از شرق به روستای شرکان وشهر نودشه واز غرب به روستای وزلی وشهر نوسود منتهی می شود. جمعیت روستا حدود 1000نفر می باشد. شغل غالب مردم باغداری وتعدادی نیز در ادارات وشرکتها مشغول به کارهستند.

روستای نروی همانند دیگر روستاهای هورامان از قدمتی طولانی وتاریخی برخوردار است. مردم آن مردمی قانع ، خونگرم، مهربان و با دیانت هستند.

این روستا در جریان جنگ ایران وعراق (یک سال بعد از جنگ) در سال 1368 بنا به برخی مسائل وملاحظات سیاسی وملی بطور کلی تخلیه شد مردم به شهر پاوه مهاجرت کردند وپس از سه سال دیگر بار به روستای خود برگشتند در جریان این مهاجرت روستا کاملا متغیر شد و نوسازی وبازسازی کامل خانه ها صورت گرفت .

یکی از ویژگیهای بارز این روستا وجود تکیه ومشایخ تصوف است . این مطلب در مورد تکیه نروی از وبلاگ گمگشته دل www.gomgashtehdel.blogfa.com آمده است:

پیشینه ی تكیه در نروی همانند دیگر جاهای هورامان به زمان حیات شیخ محمد عزیز  نجاری بر می گردد. شیخ نعمت نروی یكی از مریدان شیخ محمد عزیز نجاری بود كه پس از طی مراحل سیر و سلوك تصوف به مقام شیخی رسیده و از جانب شیخ محمد عزیز مامور گردید در روستای نروی (زادگاهش) تكیه ای ایجاد نموده و به پرورش مریدان و دستگیری و استمالت فقرا و تهیدستان بپردازد. بنابراین تكیه ی نروی حدود 120 سال پیش توسط شیخ نعمت بنا نهاده شد. پس از وفات شیخ نعمت‏‏‏ برادرزاده اش خلیفه عبدالغفور نروی تكیه ی ایشان را وسعت داده و مریدان بی شماری را تربیت نمود.

خلیفه عبدالغفورمریدشیخ بی عنوان شیخ عبدالقادر نجاری بود. وی مدیریتی قوی براداره ی تكیه و دراویش و مریدان خود داشت. اكثر مردم هورامان لهون آنطرف رود سیروان از مریدان وی بودند. تكیه ی نروی در زمان حیات ایشان از فعالیت فوق العاده ای برخوردار بود. مریدان خلیفه از افراد بی بضاعت جامعه بودند. روی این اصل خلیفه آنها را در كار كشاورزی و باغداری می گماشت و ماحصل زحماتشان را به خودشان بر می گرداند.

خلیفه عبدالغفور نروی تكیه اش را وسعت بخشیده بود بطوریكه در چند روستای دیگر غیر از نروی نیز دارای تكیه بود از جمله روستای شركان در مجاورت نروی ‏؛ روستای شیخان و روستای هانی گرمله در همسایگی بیاره ی عراق. بعد از وفات خلیفه عبدالغفور پسرش ماموستا ملا محمد جانشین وی گردیده و امروز كه بیش از یك قرن از فعالیت تكیه ی نروی می گذرد این تكیه همچنان به فعالیت خود ادامه می دهد و ملا محمد شخصی متدین‏ كم نفس متواضع و در عین حال اهل ذوق است. وی به امر كشاورزی و باغداری اشتغال دارد و بسیار زحمتكش است و مخارج تكیه را از حاصل دسترنج خود به دست می آورد.(متاسفانه این مرد عالم وعارف از دو سال پیش دچار کسالت گشته  وزمین گیر شده است از خداوند برایش دعای سلامتی دارم.)

منبع:http://www.sarkav.blogfa.com/


ابشار سول بهار91



منبع عکس ها:http://narwy.blogfa.com/



طبقه بندی: اجتماعی، تاریخ، جفرافیا، آموزشی، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، شهرها و روستاهای هورامان،
برچسب ها:نروی،هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی- ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 25 مهر 1391 توسط همایون محمدنژاد

هنوز تقریباً صد روز و شب (پنجاه روز و پنجاه شب) از زمستان باقی است؛ مردم هورامان خود را برای برگزاری مراسمی سنتی تحت عنوان(زةماونةو ثیری، جةذنةو ثیری)یا جشن پیر آماده می كنند. مردم باتوجه به تاثیر فرهنگ اسلامی در مورد بن مایه این مراسم چیزی در ذهن ندارند، به زعم خود تنها این مراسم دو هفته‌ای را به یمن ولادت پیر شالیار، جشن می گیرند و در این روزها به جشن و شادی و سماع و رفتن به دامن طبیعت می پردازند و در آستانه پیر حضور می یابند.

از آن جا كه در رفتارشناسی و ساختار این مراسم مولفه‌ها و پرنسیپ‌هایی دال بر آركاییك بودن آن وجود دارد؛ طبعاً باید زمان ظهور آن دورتر از آن روی كردی امروزیانه‌ای باشد كه مردم می‌پندارند. به نظر نگارنده، این مراسم منشا و خاستگاه تاریخی ظهور جشن سده-كه متأسفانه اكنون در ایران برگزار نمی‌شود، است؛ جشنی و آدابی آریایی و به گفته مهرداد بهار حتی بومی منطقه بوده است. در هورامان و كردستان اكنون سلسله مداركی در دست هست، كه بن مایه این مراسم كه مورخان در مورد روایت های آن اظهار نظر كرده اند؛ نشان می‌دهد. در اینجا جهت مزید اطلاع به آن روایت‌ها و آن اسناد و مدارك و شواهد در اورامان و تطابق آن با آداب جشن سده ایرانیان، پرداخته می شود.

روایت ها:

1-روزی هوشنگ با صد تن از یاران به كوه رفت، ماری عظیم به سوی او و یارانش فراز آمد. هوشنگ سنگی به سوی مار پرتاب كرد، سنگ بر سنگ آمد و از برخورد دو سنگ، آتش پدیدار گشت و مار بسوخت، پدیدآمدن آتش را جشن گرفتند، آن را سده نامیدند.

2-چون كیومرث را یك صد فرزند آمد و ایشان به صد رسیدند، جشنی به پا شد و آن را جشن سده نامیدند. بعضی این داستان را به آدم ابوالبشر نسبت می دهند.

3-چون جمع مشی و مشیانه و فرزندان به صد رسید، آن واقعه را جشن گرفتند و آن را جشن سده نامیدند.

4-چون باگذشت یك صد روز از زمستان بزرگ، سرما به پایان اوج خود می رسد و از آن پس سستی می گیرد، به شادی این سستی و زوال، نیاكان ما جشن سده را برپای می داشتند.

5-از جشن سده تا نوروز (پنجاه روز و پنجاه شب) در پیش است كه مجموعاً صد شب و روز وی شود، به سبب این امر جشن سده را پنجاه روز به نوروز مانده جشن می گرفتند

  6-ارمایل، وزیر ضحاك، هر روز یكی از دوتنی را كه می بایست كشت و از مغزشان ماران دوش های ضحاك را غذا داده و از مرگ می رهانید. چون فریدون بر ضحاك پیروز شد، تعداد این آزادشدگان به یك صد تن برآمده بود. ارمایل فریدون را بیاگاهانید، فریدون باور نكرد و تنی چند را فرستاد تا جویای حقیقت شوند. آن یك صد تن، به شب در حضور بازرسان فریدون، هر یك آتشی جداگانه در (كوهستان) افروختند. یك صد آتش بر آسمان برخاست، بازرسان بدیدند و به فریدون گزارش كردند. آزادشدگان این موفقیت را جشن گرفتند و به اعتبار یك صد تن بودن خود، آن جشن را سده نامیدند[1].

روایت اخیر مد نظر و استنتاج نگارنده است، باتوجه به گفته‌ی فردوسی، آن تعداد نفراتی كه جانشان توسط ارمایل و گرمایل از خون آشامی ضحاك رهیده شد؛ (كُرد) بودند و اكنون نژاد كُرد از آن ها است:

فردوسی: 

 از این گونه هر ماهیان سی جوان

ازیشان همی یافتندی روان

چو گرد آمدندی ازیشان دو ویست

برآنسان كه نشناختندی كه كیست

خورشگر بریشان بز و چند میش

بدادی و صحرا نهادیش پیش

(كنون«كُرد»ازآن تخمه دارد نژاد

كزآباد نیاید بدل برش یاد)

 بود خانهاشان سراسر پلاس

ندارند در دل ز یزدان هراس ...[2]  

مورخان و اسطوره پردازان ایرانی و شرق شناس كه روی اسطوره ضحاك و منشا پیدایش و خاستگاه آن پژوهش كرده اند، معتقدند: كه(اژی دهاك) در كشور (به‌وری) همان سرزمین (بابل) قدرت و فرمانروایی پیدا كرد[3].

این كلمه در فرس هخامنشی(بابیرو) بود. دلیل حذف (لام) بابل در این هردومورد آن است كه در الفبای اوستایی و هخامنشی حرف لام موجود نیست و از این روی لام اصلی كلمه هر دو جا به (راء) بدل شد[4].

مركز حكومت ضحاك بنابر نقل اوستا شهر(كوی ریه‌نته)نزدیك بابل بود و این را می توان بر نام (كرند) فعلی تطبیق كرد. بنابر بعضی روایات اسلامی، ضحاك در بابل حكومت می كرد و بنابر آن چه در (بندهشن) آمده است، (دهاك) در بابل قصری به نام «كولینگ دوشت» بناكرده بود[5]. پورداود، یشتها.  دارمستتر كوشیده است كه این نام«كولینگ دوشت»   را كه در «سنی ملوك الارض» چاپ گونوالد ص23 «كلنگ دیس» آمده با (كوی ریه‌نته) از یك اصل بداند[6].

به هرحال، خواه (كوی ریه‌نته) همان (كرند) كنونی باشد و خواه قصری در بابل، از مجموع این روایات چنین برمی آید: كه (اژی دهاك) یكی از رجال ممالك (غربی ایران) بوده و علی الظاهر از آشور یا كلده بر ایران و (كوهستان های زاگرس)تاخته است و چنان كه می دانیم پیش از تشكیل دولت های مادی(همزمان با فرمانروایی آنان) و هخامنشی ایران چند بار دچار مهاجمه لشكركشان آشوری و كلدانی كه در خونریزی و سفاكی شهرتی داشتند، شده بود. از این مهاجمات و خونریزی ها خاطراتی در ذهن ایرانیان باقی مانده و داستان هایی از قبیل داستان ( ضحاك و داستان كوش پیل دندان) به طور نمادین و سمبولیك پدید آمده است.  

در روزگارانی كه ایرانیان تاریخ كلده و آشور را فراموش كردند، ضحاك به نژاد عرب كه البته از قبایل سامی و آشوریان و كلدانیان از یك اصل است، نسبت دادند و نسب او صراحتاً به (تاز) كه بنابر روایات ایرانی، جداعلای تازیان است، رساندند[7].

برآیند استنتاج از اسناد و مطالب فوق و آراء وسخنان مورخان و اسطوره شناسان بزرگ ایران و اینكه جشن پیر شالیار بن مایه جشن سده ایرانی بوده است:

 1- به ضرس قاطع محل ظهور ضحاك را از ممالك غرب ایران(كردستان) دانسته است.

 2- اسطوره ضحاك را، شخصیت های تاریخی آشور و كلدانی استنباط می كند، كه بارها و بارها ایران را مورد تجاوز قرار داده بودند. یورش های پی در پی آشوریان به كردستان و هورامان بر ما پوشیده نیست.

 3- فردوسی جان رهیدگان ارمایل را به ضرس قاطع (كُرد) می داند.

4-امكنه و نام جای هایی كه اكنون در اورامان وجود دارد؛ آراء و گفته های پژوهشگران را اثبات می كند. بدین صورت به نظر نگارنده، خاستگاه ضحاك(بوری، بابیرو، بابل) همان (بارا، بیر، بویره، بیاری و بیرواس)در اورامان كنونی بوده است. زیرا:

 5-(بیاری)، شهركی در اورامان لهون عراق و (بیرواس)، روستایی كوچك در شمال شرقی بیاری اورامان لهون ایران است كه از نظر تاریخی قدمت بسیار كهنی دارند،فلذا از دیدگاه تاریخی و زبانشناسی در مورد این مهم مختصری در پی می آید:

به گفته مورخان (بیر، بیرواس) در زمان (لولوبی ها) جزء سرزمین (زاموا، كردستان عراق كنونی و سلیمانی و حلبچه و خورمال و... )  و در زمان اسكندر مقدونی آبادان و مركز فرمانروایی بوده است. قبلاً در مورد حمله آشوریان و كلدانیان گفته مورخان را در باره سیاست تهاجمی به ایران به طور اعم آوردیم و اختصاصاً به كردستان و اورامان اشاره می كنیم: سارگن دوم (721-705ق.م) در یكی از یادگارانه های خود چگونگی به تصرف اورامان اشاره می‌كند: می‌گوید: در اجرای فرمان خداوند آشور و تحت قیمومت در آوردن سران مناطق كوهستانی (هورامان) و به تصرف در آوردن اموالشان ، مثل هدیه ای بود برای من، با پتك فولادین كوهها را كندم و راه باز كردم و ....[8]

در تاریخ كرد و كردستان محمدامین زكی بیك[9] اشاره می كند كه (بیار یا بیاری) به صورت (بارا) بوده است. آشور ناسیرپال دوم در یكی خاطرات تهاجمی خود به این شهر اشاره می‌كند و گفته زكی بیك تایید می شود: در سرزمین تحت فرمانوایی لولوبی ها بیست و پنج شهر تصرف كردم، اینك اسامی آن ها: بارا (بیاری)، دغارا، بابیت، كاطری، زیمری، وینی و ...[10]

در اطراف شهر بیاره(بیاری) نام جای هایی وجود دارد كه كهن بودن و برگفته‌های ما مهر صحه می‌گذارد. مثل: (قه‌لاو گاورا ، قلعه گبرها، كلاوی ئاشووری، قلعه آشور، ئاسنه‌وه‌رد، از یسنای اوستا، یادآور ئاسنه‌وه در مریوان و آبشار دیوه‌زناو، دیویسنا، در هورامان ژاورود در كردستان ایران.

«لو، Lu» در زبان اورارتویی به معنی مرد و مردم بوده، این واژه از زبان سومری‌ها گرفته شده به همان معنی «مرد، انسان» و تكرار آن (لولو) به معنی مردمان، انسان‌ها است[11]. و همچنین لولو به معنی مردم، غارنشین و كوهستانی و... بوده است. در هورامان در زبان محاوره كنونی هنوز واژه(لولو، روله) به صورت زنده استعمال می شود، به معنی مردم چالاك و زبل و جسور[12]. مثلاً كسی، كسی دیگر را از نظر شجاعت و چابكی در انجام كاری می‌ستاید و با كنایه به او می گویند: ( به خوا لوله‌ن، یا روله‌ن ... ) یعنی به راستی شجاع و جسور است و كارش قابل ستایش است.

مقایسه و تطبیق آداب جشن سده و جشن پیر اورامان:

1- نشاط و شادی و سرور و رقص و سماع در هر دو جشن

2- هر دو مراسم بیشتر در شب آغاز و یا برگزار می‌شود

3- برافروختن آتش و رقص و پایكوبی، با این رویكرد كه این آتش بازمانده‌ی سرما را نابود و زمینه را برای اتیان نوروز مهیا می كند

4- رفتن به صحرا و اجرای مراسم، در اورامان اجرای آداب سنگ كومسا كه در همین مقاله مختصر اشاره ای به آن شده است.

5- با چراغ در شب گشتن و سرزدن به خانه ها و در خواست چیز از مردم؛ كلاوروچنی، در مراسم جشن پیر اورامان

6- هردو جشن تقریباً در دهم بهمن، صد روز و شب مانده از زمستان، پس از چله بزرگ، آغاز می شود، بر این باور كه پس از چله بزرگ زمین دم می زند و دزدانه نفس می كشد و به استقبال نوروز می رویم؛ هم اكنون در اورامان اصطلاحی وجود دارد؛ به برف روی زمین مانده، می گویند: (وه‌روه‌ و سه‌وروی، وه‌روه‌ و سه‌د روه‌ی، Werwew sed riwey)یعنی برف صدروزه، برفی كه روی زمین مانده (از دهم بهمن ماه تا نوروز: صد روز و صد شب) زیراكه اورامان زمستانی سخت و طولانی را با برف های سنگین، پشت سرگذاشته، به همین دلیل صد شب و روز از زمستان مانده را زیاد سخت نمی گیرند و خودرا برای آمدن نوروز[13] و بهار مهیا می‌كنند.

 



[1] - بهار، جستاری چند در فرهنگ ایران/217

[2] - فردوسی، شاهنامه، ژول مول، ج1

[3] - صفا، حماسه سرایی در ایران/  456

[4] - دارمستتر جیمز، زند اوستا، ج2/582-581

[5] - همان/ 582-581

[6]- پورداوود/ یشتها

[7] - صفا، حماسه سرایی در ایران/ 456

[8] - مجله هزار مرد، سال یكم، ش1، 1999

[9]- زكی بگ محمدامین، تاریخ كرد و كردستان

[10] - عبدالرزاق عبدالرحمن محمد، سه ربوردیكی هورامان و سه ردانیكی ته‌ویلی

[11] - رامیدی‌نیا، سیروان، شماره 552، سال دوازدهم، 21 شهریور 1388

[12] - هورامانی د. محمدامین، مجله آوینه، ش.16، 1373

 

[13] - بهار در مورد كهن ترین نشانه های نوروز، معتقد است: كهن ترین نشانه ای كه در آسیای غربی از جشن سال نو باز مانده به نخستین خاندان سلطنتی (اور) مربوط می شود كه در طی آن، ازدواج مقدس میان الهه ی آب و خدای باروری انجام می گرفته و كاهنه ی معبد نقش الهه را بر عده داشته است و این در هزاره ی سوم پیش از مسیح بوده است. در این مراسم شاه نقش خدای باروری(دوموزی) را بر عهده داشته. این جشن در اصل به مناسبت پیروزی(ائا، ئه‌دا در هورامی به معنی مادر) یا (انكی) سامان بخش جهان و واضع و نگهبان قانون دارای خرد و مظهر آن بهترین دوست انسان و تعیین كننده سرنوشت مثل اهورا مزدا، آفرینندگی در این دو خدا مشترك است، كه (اپسو) غول آبهای شیرین را می كشد و خود ایزد آبهای شیرین می شود، پس از پیروزی برای او جشن گرفتند( مقایسه شود با بعل، یا بلَ، آبشار معروف در اورامان، خدای باران آوری كه دیو خشكی اپوش را كشت). -این قرینه ها و شواهد تاریخی را مقایسه كنید با واژگان: ئةدا: مادر،   بل، اور (در ساخت اورامان، به معنی تخت و فرمانروا و حكومت) و سایر عناصر تاریخی و نیمه تاریخی هورامان كه در متن در مورد خاستگاه ضحاك به آن پرداخته شد، آنگاه در مورد منشا و خاستگاه و قرابت جشن نوروز و سده و جشن پیرشالیار هورامان نتیجه بگیرید-. بهار،مهرداد.د، جستاری چند در فرهنگ ایران باستان، انتشارات فكر روز، ص217




طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، جفرافیا، آموزشی، دینی ومذهبی، عادڵ محه‌مه‌دپوور، پیرشالیارهه‌ورامی،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی- ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه،عادل محه‌مه‌دپوور،دزلی،طرح جریان شناسی شعرهورامی ازابتداتابه امروز،عادل‌محه‌مه‌دپوور،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 20 مهر 1391 توسط همایون محمدنژاد
به نامۆ خۆای به رزو بێ وێنه

به‌داخۆ ئاگاداربیه یمێ

 "حاجی محه‌مه‌د خالێدی"

تاته و به رێز: کاک حامێد خالێدی
به بۆنه و نه وه شی؛دنیای فانیش ئاست جیا،

په لیانوهورامان هانه به رچه می پی بۆنۆ به ئه رکۆ وێش زانۆ

سه ره وه شی جه یانه وێشا که روو،

ئاواتمائانه ن خۆای بێ هامتاسه بووری یانه وه یا دۆوه.

یاگێوپه رسه ی:
پاوه -مزگی شۆهدای ئێنقلابی
چوارشه ممه ی-1391/7/19

مه ریوان:مزگی حه زره تو نوحی

رۆه کاۆ:په نج شه ممه ی- 1391/7/20

..........................................................................................

خانواده های محترم خالدی-محمدی

فوت حاج محمد خالدی

پدرآقای:حامد خالدی

موجب تألم وتأثر گردید،

وبـــــلاگ(هورامان هانه به رچه م)این ضایعه تأسف انگیزرابه

شماوخانواده محترمشان تسلیت عرض می نماییم،ازخداوندمنان

برای آن مرحوم غفران الهی
و

برای بازماندگانش،صبرجزیل خواهانیم.

مکان های  تعزیه:
پاوه -مسجدشهدای انقلاب

چهارشنبه-1391/7/19

مریوان -مسجدحضرت نوح
پنج شنبه1391/7/20

هورامان هانه به  رچه م



طبقه بندی: ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه به رچه م- کتابخانه هه ورامان؛یانه وکتێبوو هۆرامانی-هه ورامان -هۆرامان-دزآور(زاوه ر)،لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود- پاوه-نودشه- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه-بیاره- شارۆ هورامانی- مریوان- سروآباد- کرمانشاه- کردستان- دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-اورامانات-چهارقلعه عبدالملکی –زاغمرز-هورامی های شمال ایران،
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 19 مهر 1391 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.

تعداد کل صفحات : 3 :: 1 2 3