نوشته شده در تاریخ جمعه 23 آذر 1397 توسط همایون محمدنژاد

 کتاب تاریخ نثرهورامی بە قلم آقای ابراهیم شمس بە زودی روانە بازار کتاب می شود


هەورامان هانەبەرچەم

کتێبوو:"تاریخ نثرهورامی"

نویستەوکاکەئێبراهیم شەمس"ی
*******

کتاب:"تاریخ نثرهورامی"

گردآورندە و مۇلف آقای ابراهیم شمس

با توجە بە گزارش#'هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م''کتاب تاریخ نثرهورامی بە قلم آقای ابراهیم شمس  در مدت ۷سال گردآوری شد.
این کتاب کە در٦۷۰ صغحە نوشتە شدە، توسط انتشارات "ئارۆ" شهر پاوە منتشرشدەاست.
ازنکات مهم این کتاب سیرتاریخی نثر هورامی را از آغاز تا اکنون موشکافی و بیان کردە و  با معرفی نویسندگان نثر نویس و ذکر فعالیت هرکدام بە اتمام رساندە است.


برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،کتاب تاریخ نثرهورامی بە قلم آقای ابراهیم شمس بە زودی روانە بازار کتاب می شود،
دنبالک ها: کتاب نثر هورامی،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 22 آذر 1397 توسط همایون محمدنژاد

هورامان و پاوه از بامداد تاریخ (شکل گیری) تا ورود اسلام(۱)/هادی محمودی


هەورامان هانەبەرچەم

'هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م''در تمامی تحقیقات انجام شده تاریخی در خصوص تاریخ کرد و کردستان؛ وقایع هورامان و پاوه از حدود اواسط دوره صفویه به بعد موجود است و تا کنون هیچ مطلب مستندی دال بر گذشته های دور پاوه و هورامان(قبل از قرن نهم ه.ش) به تحریر در نیامده است .

دلیل این امر واضح است؛ زیرا از حوادث پاوه و هورامان در دوره صفویه و دوره های پس از آن کما بیش اطلاعاتی در دسترس است و در مکتوبات دوره صفویه و دوره های بعد از آن تا حدودی (کما بیش) وقایع پاوه و هورامان ذکر گردیده که این موراد؛ مورد استفاده محققین تاریخ کرد و کردستان در خصوص پاوه و هورامان بوده است .

 در خصوص گذشته های باستانی و قبل از ورود اسلام به این منطقه اطلاعات نه چندان مستندی که گفته شده در افواه مردم قدیم این مناطق بوده است؛ توسط تنی چند از سفرنامه نویسان و رجال سیاسی و روحانیون دوره های قبل مکتوب گشته است؛ نظیر :

*مردمان هورامان نوادگان طایفه گورونی ها[guroni] هستند که بعدها به گوران [goran] معروف شدند که حدود ۱۶۰۰ سال پیش اجداد آنها ساکنن هند بوده و سپس توسط “بهرام گور” و بعد توسط “شاپور ساسانی” جهت ساختن پل شوشتر به خوزستان آورده شده و بعدها ابتدا در فارس و بعد لرستان پراکنده گشته و نهایتا به سرزمینی آمدند و در آن ساکن شدند که بعدها هورامان نام گرفت و به آنها هورامی اطلاق گردید.

*مردم قدیم پاوه بر دین یهودیت بوده و بعدها به دین اسلام گرویده اند و دین اجدادای این مردم یهودیت بوده است.

*در گذشته های بسیار دور و باستانی و قبل از ورود اسلام؛ مکانی به نام پاوه وجود نداشته است و در آن زمان هورامان تخت شهری بسیار بزرگ و آباد بوده است که مرکر اورامانات بوده است و حاکمان کل هورامان در این منطقه ساکن بوده و بر کل اورامانات حکومت میکرده اند و بعدها هورامان تخت ویران شده و دوباره از نوساخته شده که هورامان تخت بعدی که روستایی کوچک است بر ویرانه های شهر بزرگ و باستانی هورامان تخت ساخته شده است.

*قبل از ورود اسلام به هورامان؛ مردم این خطه زرتشتی بوده و کتابی مقدس به نام “معارف شهریار” داشته اند که کتاب دینی آنان بوده است.

*در گذشته های بسیار دور در مکانی از هورامان که امروزه دزاور نام دارد شهری بزرگ؛ صنعتی و آباد به نام “ترتیبا” وجود داشته است که این شهر بزرگ بعدها ویران شده و مردم آن آوارە شده و به دو مکان رفته اند که امروز این مکانها “دزاور” و “طویله” نام دارد

 *.اصالت و ریشه های های مردم هورامی زبان کنونی به پهلوانان ایران باستان می رسد و مردم هورامان تخت از اعقاب رستم پهلوان ایران باستان هستند.

 *مردم پاوه در صدر اسلام با مسلمانان جنگیده اند که دو مکان قلای پاسگه و قلادزی یادگار آن جنگها هستند

 *قدیمی ترین مردمان گورانی زبان مردمان گلالی هستند که اکنون اقلیتی از بازماندگان طایفه گلالی ها ساکن در روستایی کنار پاوه با نام روستای گلال هستند و تنها صحابه پیامبر که کُرد بوده و در صدر اسلام از این منطقه به نزد پیامبر(ص) رفته از این طایفه بوده است.

*محل فعلی مسجدجامع امروزه پاوه در گذشته های دور کلیسایی بزرگ بوده که دراطراف این کلیسا سردابه های زیادی برای غسل تعمید ایجاد کردند که محله کنونی سه ردی(sarde) در پاوه برگرفته از نام محل سردابه های مقدس مسیح و همچنین در گذشته هاس دور دو کلیسای دیگر در پاوه وجود داشتند که در محله شیشو(shishow) و پشته(pshta) بوده اند که به ترتیب نام یکی از حواریون مسیح وکلیسای محکم گفته می شد.

و…

اینها چند نمونه از مکتوباتی است که محققین یکصد سال اخیر در خصوص گذشته های دور هورامان و پاوه در کتابهایشان نگاشته اند که البته ناچاراً و به علت در دسترس نبودن اسناد و مدارک از گذشته های دور منطقه؛ این موارد را که از کهنسالان این مناطق شنیده اند و در کتابهایشان نگاشته اند .

در اینجا این شک وجود دارد که آیا که این نویسندگان این موارد را از مردم قدیم منطقه شنیده اند و مکتوب کرده اند یا خیر و اینکه این مطالب را از قدیمی ها نشنیده اند و  بلکه مطالبی بوده که خود بدان دامن زده و اهداف خاصی داشته اند و سبب ترویج این شایعات در یکصد سال اخیر در بین قشر نااگاه در منطقه بوده اند !!!

البته کسانی که ساکن این منطقه هستند در پنج دهه اخیر بارها این داستانها را زبان مردم منطقه شنیده اند !!!

 اما این موراد تا چه حد حقیقت دارد و آیا واقعا حقایق گذشته های منطقه بوده یا فقط خرافات و داستانهای سرگرم کننده دوره های قدیم بوده است ؟

قدمت تاسیس پاوه به چه زمانی باز می گردد ؟

ساکنین قدیمی سرزمین کنونی هورامان چه کسانی هستند ؟

مردمان قدیم پاوه و هورامان چه دینی داشته اند ؟

آیا هورامان تخت زمانی دور شهری بزرگ بوده است و ویران شده است ؟

و…

در این مقاله بر اساس مستندات و تحقیقات تاریخی و نه براساس نقل قولهای افواه مردم قدیم به این سوالات پاسخ داده می شود و به این موضوع پرداخته می شود که پاوه از چه زمانی محل سکونت انسانی گردید و مردمانی که ساکنان منطقه کنونی هورامان هستند چه کسانی هستند و از چه زمانی منطقه ای به نام هورامان با هویت واحد کنونی شکل گرفت .

 مهمترین اسنادی که در این مقاله مورد استفاده قرار گرفته است به این شرح میباشد :

*بنچاق اورامان

*سنگ نوشته اورامان

*چرم نوشته اورامی سلیمانیه

*ترجمه اوستا کتاب مقدس زرتشتیان

*نتایج تحقیقات باستان شناسی در منطقه

 قدیمی ترین ساکنین پاوه و هورامان چه کسانی بوده اند ؟

در این خصوص قدیمیترین اسنادی که مربوط به قبل از اسلام است که اطلاعاتی در خصوص سرزمین باستانی ایران و منجمله غرب ایران(سرزمین جبال که امروزه کردستان نام دارد) که هورامان و پاوه نیز جزئی از این منطقه بوده است ارائه می دهد؛ ۵ سند اشاره شده است و بصورت قطعی و تا این لحظه هیچ سند و مدرکی دیگر از گذشته های قبل اسلام منطقه در دسترس نیست.

بنابراین اگر ادعاهای نویسندگان فعلی که برگرفته از شفاهیات و اقوال مردم قدیم منطقه بوده است اگر ریشه هایی در این ۵ سند اشاره شده داشته باشد؛ میتوان آن را قبول کرد و اگر وجود نداشته باشد غیر قابل قبول است.

و همچنین در کنار این گنجینه اسناد ایران باستان؛ تحقیقات مستند زبانشناسی ای در خصوص مردمان و مناطق غرب ایران باستان شده است که با استفاده از این دو منبع میتوان حقایق را مشخص کرد .

در اینجا لازم به ذکر است که برخی از نویسندگان تاریخ کرد و کردستان اشتباها برخی اوقات بر اساس تحقیقات باستانشناسی اظهار می دارند که سکونت انسانی در هورامان کنونی و یا کرمانشاه و یا شمال کردستان به ۴۰ هزار سال می رسد و از این مورد غافل هستند که یافته های این تحقیقات مربوط به گونه ای شبیه انسانی بوده است که “نئاندرتال” نام دارد و ربطی به انسان امروزه ندارد و حدود ۴۰ هزار سال پیش این گونه در سرتاسر جهان منقرض گردیده است و اجداد انسانهای امروزه برا اساس دقیقترین تحقیقات از حدود ۱۵ هزار سال پیش ساکن زمین هستند و در سرتاسر زمین تکثیر گردیده و تمامی انسانهای امروزه تاریخ و قدمتی بیش از ۱۵هزار سال سکونت در زمین ندارند؛ بنابر این هورامان کنونی نیز مانند تمامی مکانهای روی کره زمین قدمتی بیش از ۱۵ هزار سال ندارد.

جدیدترین تحقیقات تاریخی در خصوص زرتشت ثابت کرده است که زرتشت در زمانی زندگی می کرده است که معیشت تمامی مردمان ساکن سرزمین باستانی ایران کوچ نشین بوده است و تا این زمان هنوز مفهومی به نام یکجانشینی بوجود نیامده بود و اوستا نیز اظهارات زرتشت و گفته های اوست که در مسافرت ها و زندگی کوچ نشینی همراه مردمش بوده که بعدها مکتوب گردیده است .

در کتاب اوستا در خصوص منطقه ای که اکنون هورامان و پاوه نام دارد دو مطلب یافت می شود:

*در خصوص قدیمی ترین ساکنین سرزمینی که بعدها جبال و بعدتر کردستان نام گرفت و هورامان نیز جزئی از آن است .

*در خصوص نامهای قدیمی و اسامی باستانی مکانهایی از جبال(کردستان امروزه) که تحقیقات باستان شناسی نیز بعدها نتایج بسیار مشابهی با اوستا را بدست آورد.

بر اساس اوستا قدیمی ترین ساکنین غرب ایران باستان مردمانی به نام  کرته؛ کرتی یا کرتو بوده اند که در تمامی غرب ایران که شامل کردستان کنونی و هورامان کنونی بوده است ساکن بوده اند که زندگی همگی آنها کوچ نشینی بوده است و تا این زمان هیچ منطقه یکجا نشینی در کل این مناطق و همچنین در سرتاسر ایران وجود نداشته است .

تحقیقات مورخین برجسته نیز موئید این مطلب است به عنوان مثال “فردیناند هنر بیشلر” در کتاب منشا کرد ریشه ی اسم کرد را سومری میداند و بارها در کتیبه های سومر ،آشور و بابل از مردمان کرتو نام برده شده که قدیمی ترین ساکنین دامنه های زاگرس بوده اند  و همچنین گزنفون و (فیلسوف و مورخ یونانی قرن چهارم قبل از میلاد) و همچنین آریستوبولوس از سرداران اسکندر مقدونی ، حدود ۲۴۰۰ سال پیش، از مردمان ساکن در غرب ایران  به اسم کاردو نام برده اند که سپاهیان یونان را در هم شکسته اند .

اما مهمتر اینکه در اوستا به مکانی به نام پاوه اشاره می گردد؛ در کتاب “کوه های ناشناخته اوستا یا جغرافیای غرب ایران تألیف عماد الدین دولتشاهی” که در آن به ترجمه قسمتی از کتاب اوستا نیز می پردازد در شرح مسافرت زرتشت در غرب ایران ؛در خصوص پاوه چنین آمده است :

“زردشت فرانسو پوه( پاوه)” : یعنی زردشت به طرف پاوه رفت.

پس در زمان زردشت نام این محل پاوه بوده است و این بدین معنی است که طبق اوستا که حداقل ۷۰۰ سال قبل از میلاد نگاشته شده است؛در حدود ۲۷۰۰ سال قبل ؛ نام این منطقه پاوه بوده است.

من حیث مجموع تا کنون و براساس قدیمی ترین سند ایران باستان و همچنین تحقیقات باستان شناسی به این نتیجه می رسیم قدیمی ترین نام این منطقه “پاوا” بوده است که در زبان اوستایی به آن “پوه” نیز می گویند و قدمت پاوه کنونی ۲۷۰۰ سال است و در حدود ۲۷۰۰ سال پیش هنگامی که زرتشت به پاوه آمده است این منطقه خالی از هر روستا و یا قریه ای بوده است و تمامی مردم ساکن پاوه و هورامان آن زمان مردمانی به نام کرته؛ کرتی یا کرتو بوده اند که مانند تمامی مردم ایران زندگی کوچ نشینی داشته اند که در سراسر منطقه آن زمان بر مبنای معیشت دامداری و شیوه ییلاق و قشلاق زندگی می کرده اند.

 


ادامه مطلب برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،هورامان و پاوه از بامداد تاریخ (شکل گیری) تا ورود اسلام(۱)/هادی محمودی،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 22 آذر 1397 توسط همایون محمدنژاد

هورامان و پاوه از بامداد تاریخ (شکل گیری) تا ورود اسلام(۲)/هادی محمودی


همانطور که گفته شد بر اساس تحقیقات باستان شناسی قدیمی ترین ساکنین غرب ایران مردمانی به نام کرتو در حدود هزار هشتم قبلاز میلاد بودند و بعد ها این مردمان شالوده اولین حکومت باستانی ایران باستان با نام “حکومت بزرگ گوتیان” را بنا نهاده و اولین شهرهای ایران باستان را با نام های دینور و حلوان و عمادیه و شهر زوور و … بنا نهادند و پس از از از بین رفتن آنان “هوریان” که بازماندگان آنان بودن تمدنی دیگر را در غرب ایران پایه گذاری کردند که بعدها با تضعیف آنها و سپس مهاجرت اقوامی از آریایی ها با نام مادها در حدود ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد به غرب ایران؛ این اقوام با ساکنین باستانی این منطقه در هم آمیختند و حکومت بزرگ مادها در ایران را پایه گذاری کردند .

اما گورانها آن گونه که از تحقیقات زبان شناسی و آواشناسی زبان آنها ثابت گردیده است؛ مردمانی بودند که ساکنین شمال ایران و حاشیه دریای مازندران بودند که از حدود هزاره اول قبل از میلاد(تقریبا ۳۰۰۰ سال پیش) پس از فروپاشی حکومت مادها؛  از حاشیه های دریای خزر به مناطق مجاور کُردستان آن زمان آمده اند و به مرور زمان وارد مناطق کُرد نشین شده و سپس اکثریت آنها در مناطق خالی از سکنه کردستان ساکن شده و روستاه هایی ایجاد کردند و با مردمان این مناطق در هم آمیختند و سبک لباس پوشیدن آنها به مرور زمان تغییر کرد و با فرهنگ و خصوصیات مردم این مناطق خو کرده و زبانشان نیز رفته رفته با زبانهای کُردی در هم آمیخته شد، به نحوی که امروزه زبان گُورانی بیشتر به زبانهای کُردی شبیه است تا زبانهای حاشیه دریای خزری .

 در خصوص گوران ها و حوزه باستانی سکونتشان و شیوه معیشتشان اظهاراتی توسط محققین بیان شده است که به صورت خلاصه به دو دسته اساسی و متناقض تقسیم بندی می گردد :

دسته اول: مردم گوران قدیم که در زمره اجداد مردم هورامی زبان کنونی هستند در حدود هزاره اول قبل از میلاد ساکن شمال ایران تا نزدیکی کابل و شمال هند بوده اند که در زمان ساسانیان و به خصوص توسط شاپور یکم هنگام بستن بند شوشتر چند هزار تن از این طایفه را از کابل احضار کرد و به خوزستان آورد تا در بستن بند شوشتر کار کنند که بعد ها با ازدیاد جمعیت در خوزستان و فارس تا لرستان پراکنده گشتند که در لرستان آنها را با نام گورانی[guroni]و لوتی [luti]، (همچنین شعرا در اشعار لوری و لولی) و به مرور زمان نام گوران به علت کاربرد بیشتر بر آنها اطلاق گردید؛گوران های لرستان به مرور زمان در کنار ایلات و عشایر لرستان استقرار یافته و ضمن نواختن موسیقی در داوِت [dawet] (عروسی) و چَمَر[čæmær] (مجلس ختم) و با ساخت انواع وسایل کشاورزی از جمله غربال، داس، انواع آشیر (وسیله باد دادن خرمن جهت جدا کردن دانه از کاه) و نیز سلاح‌های گرم دست‌ساز با عشایر وارد مبادله اقتصادی نیز می‌شدند و به مرور زمان از جنوب کرمانشاه تا جنوب کردستان پراکنده گشتند و در اواخر دوره ساسانی به مرور زمان یکجا نشین شدند که بعدها به آنها هورامی و به سرزمینی که در آن ساکن گردیدند هورامان اطلاق گردید.

دسته دوم: مردمان گوران ساکنین باستانی و ماقبل از تاریخ این منطقه بوده و هیچ قومیتی در کل منطقه و حتی در کل بین النهرین به قدمت آنها وجود ندارد و جغرافیای باستانی مردمان گوران(هورامی)گستره ایی از همدان و اذربایجان جنوبی تا ایلام و قصرشیرین و منطقه وسیعی از کردستان فعلی بوده است و بانیان شهر فعلی سنندج و مناطقی وسیعی از کرمانشاه و کردستان وشهرزور و مریوان،دهگلان و ..گوران بودند و حوزه جغرافیای فرهنگی و زبانی باستانی مردم گوران مناطقی وسیعی از شمال عراق(نینوا،موصل،کرکوک)و تا شام و ترکیه را دربر می گرفته است.

 دسته سوم: گوران از کلمه هورامی “گورانی واچ” آمده است که لقب مردمانی بوده که در گذشته های بسیار دور به کار سرگرم کردن مردم و آواز خواندن برای مردم این میپرداختند و همچنین دوره گردی و خرید و فروش وسایل میپرداختند که این طایفه بعدها در کوهستانی ترین منطقه هورامان کنونی ساکن شده که بهدها به آنها هورامی اطلاق گردید.

 در خصوص هر سه دسته از نوشته های این نویسندگان به صراحت باید اظهار کرد که هیچکدام از این نوشته ها مبتنی بر مستندات نیست و تنها اظهار نظر شخصی این نویسندگان است که هیچ مبنایی علمی ندارد و در هیچکدام از کتب تاریخی قبل از اسلام و حتی پس از اسلام تا زمان صفویه نامی از هورامان و هورامی در هیچ کتابی وجود ندارد .

به عنوان مثال مورد اول تاریخچه طایفه ای با نام “زط ها” میباشند که از طایفه کولیان هند بوده اند که در آن زمان گدایی و آواز خواندن به کوچه ها و سرگرم کردن مردم پیشه ایشان بوده که یکی از القاب این طایفه گورونی بوده است که شباهت اسمی گورونی با گورانی این نویسندگان را به اشتباه انداخته است و سبب گردیده گورنی ها را همان گوران ها که اجداد مردم هورامی است بپندارند و حتی امروزه بسیاری از نوادگان این طایفه که در حاشیه شهرهای لرستان ساکن هستند و به خصوص در شهر خرم‌آباد درمحله‌های حاشیه‌ای شهر زندگی می‌کنند(محله کورش و محله باجگیران) که هر دو منطقه از مناطق اصلی سکونت آنهاست و به گورونی و کولی مشهور هستند که خود را با مردمان هورامان و هورامی زبانان همنژاد میدانند و به وضوح در نوشته هایشان این ادعا را دارند.

 تنها اشاره ای که به مردمان گوران در کتب تاریخی میگردد که با تحقیقات باستان شناسی تطابق دارد؛ مربوط به گوران های ساکن در قلعه پالنگان است و همچنین قدیمی ترین سند تاریخی کشف شده در کل هورامان آن زمان نیز مربوط منطقه پالنگان است و بدین شرح است :

در سال ۱۳۰۵ شمسی به صورت اتفاقی در غاری واقع دره تنگیور پالنگان در کامیاران کنونی خمره ای پر از دانه ارزن پیدا شد که در میان آن نوشته ای به خط یونانی (تمدن هلنیسیم) و پهلوی اشکانی بر پوست آهو وجود داشت؛ این نوشته که به (بنچاق اورامان )مشهور شد قراردادی است میان دو نفر(پاتَسپَک، پسر تیرِن» و «آویل، پسر باینین») برای خرید و فروش که شاهدان معامله نیز نام خود را در آن نوشته اند؛ این بنچاق به سال ۱۲۰ پیش از میلاد مسیح تعلق دارد که در حال حاضر این بنچاق در موزه برلین نگه داری می شود .

تا کنون و در کل هورامان کنونی این سند نوشتاری قدیمی ترین سند کشف شده در کل منطقه است که مربوط به منطق پالنگان است که نشان از قدمت طولانی تر پالنگان نسبت به کل مناطق هورامان دارد و بیانگر آن است که قدیمی ترین ساکنین پالنگان زبانی شبیه مردم حاشیه اورشلیم (سرزمین اردن و اسرائیل کنونی)آن زمان داشته اند و از آن مناطق به پالنگان آمده اند.

قبل از بیان مطلبی پیرامون تاریخچه قلعه پالنگان بعد از اسلام این نکته یاداوری میشود که با روی کار آمدن کوروش کبیر یهودیان زیادی به این قلعه کوچانده شدند و سالیان زیادی در این قلعه ماندند و زندگی کردند چنانچه هم اکنون در نزدیکی باغ شیخ عمر پالنگان آثاری از قبرستان های یهودی ها به جا مانده است و اهالی محلی این قسمت از قلعه را به نام “مه حه لی مووسایا” (محله یهودیها)می شناسند و بعدها اقوام گوران که تحقیقات زبانشناسی ثابت کرده که از حاشیه دریای مازندران به پالنگان آمده بودند با این ساکنین قدیمی در هم آمیختند؛ پس در حقیقت گوران هایی که به پالنگان آمده بودند که بعدها در اکثریت قرار گرفته و ساکنین قدیمی را در خود حل کردند دین یهودیت را از این ساکنین قدیمی گرفته بودند.

بعد از اسلام زمانی که مسلمانان به ایران حمله کردند این قلعه“قلعه پالنگان” نیز از این حملات در امان نماند حدود سه ماه این قلعه به محاصره ی مسلمانان در آمد و بعد از سه ماه با همکاری چندین نفر از ساکنان قلعه دروازه های قلعه باز شده و مسلمانان توانستند قلعه را تصرف کنند اما مسلمانان به زور ساکنان قلعه را مجبور به پذیرش اسلام نکردند چون تا قرن ها بعد ساکنان بر آیین قدیمی خود که همان آیین”یاری”الحق”که  شاخه ای از آیین زرتشت بود ماندند. حاکمین گورانی که قبل از اردلانی ها در این منطقه حکمرانی می کردند همین آیین را داشتند اما با تغییر مذهب در دوران صفوی ها و قبول کردن مذهب صفوی ها”شیعه اثنا عشری”از جانب حاکمان اردلان ،ساکنین این قلعه به زور به مناطق دیگری کوچ داده شدند مناطقی همچون”دالا هو”؛ “دینور” که تا کنون نیز بر آیین خود مانده اند و به نام “الحقی ها” مشهورند.

“عبد الصمد توداری” در کتاب نور الانوار می گوید پالنگان در قدیم پایتخت یکی از خان های مغول بوده است و شهری آباد و پر رونق، البته روشن ترین دوران پالنگان بر می گردد به دوران صفوی ها؛ «دکتر صدیق صفی زاده » در کتاب کرد و کردستان چنین می گوید: در آن دوران سه نفر با نام های “محمد بیگ””غیب الله بیگ”؛”امیر اسکندر پالنگانی” در پالنگان حکمرانی می کردند و قلعه های “دیوزناو”، “مروارید” ؛”عین”، “نشور”، “پیلانه” زیر سلطه ی این افراد بوده است، از آن پس تاکنون شهر پالنگان از رونق افتاده و به صورت یک روستای بزرگ باقی مانده است.

در نتیجه تاکنون و بر اساس مستندات تاریخی و تحقیقات باستان شناسی و سند گشف شده در دره تنگیور به این نتیجه می رسیم که موئسسین پالنگان مردمانی بوده اند که با زبان یونانی داشته اند و بر دین یهودیت بوده اند که از جنوب سوریه کنونی به پالنگان آمده اند و پس از آنها و بعدها سکونت گاه اولیه تمامی مردمان گوران؛ هنگام مهاجرت از حاشیه دریای مازندران به غرب ایران در حدود ۳۰۰۰ سال قبل ؛ قلعه پالنگان و مناطق مجاور آن بوده است زیرا این منطقه دارای چشمه‌های پر آب و دره های زیبا مانند دره زیبای تنگیور بوده است و به مرور زمان مردمان گوران با ازدیاد جمعیت در سرتاسر سرزمین کنونی کردستان پراکنده گشتند که به مرور زمان روستاه های فراوانی را ایجاد کردند و در واقع ریشه های تمامی مردم هورامی زبان کنونی ساکن در شهرهای پاوه و مریوان تا نوسود و نودشه و هورامان تخت و … به منطقه پالنگان برمی گردد که در حقیقت اجداد تمامی مردمان هورامی زبان کنونی ساکن در آن منطقه بوده اند که بعدها و به مرور زمان در سرتاسر خطه هورامان پراکنده گشتند.

 


ادامه مطلب برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،هورامان و پاوه از بامداد تاریخ (شکل گیری) تا ورود اسلام(۲)/هادی محمودی،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 22 آذر 1397 توسط همایون محمدنژاد
هویت قومی در ایران  ریچارد ان. فرای  ترجمه از انگلیسی: د. مهدی سجادی


 


برای دانلود(پیاده کردن مطلب)بر روی لینک زیر کلیک کنید:


په‌ی ئه‌ره‌گێرته‌ی(ئه‌ر‌ه‌وه‌زنا‌ی)سه‌روو ئی لینکیه‌وه‌  کلیک که‌ردێ:




هویت قومی در ایران  ریچارد ان. فرای  ترجمه از انگلیسی: د. مهدی سجادی

http://s9.picofile.com/file/8345620842/4_5807811002791626057.pdf.html

ادامه مطلب برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،هویت قومی در ایران ریچارد ان. فرای ترجمه از انگلیسی: د. مهدی سجادی،
دنبالک ها: هویت قومی در ایران ریچارد ان. فرای ترجمه از انگلیسی: د. مهدی سجادی،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 22 آذر 1397 توسط همایون محمدنژاد

ئەدەبیات/هومایون موحەممەدنژاد

ئەدەبیات:

ڕەنگا نەتاوۆ وەروو جەنگ و ئاژاولێ گێرۆ،ڕەنگا نەتاوۆ وەروو مەرگوو زاڕۆڵیوی گێرۆ،بەڵام متاوۆ کارێو کەرۆ کە دنیا پاد٘ی ویر کەرۆوە.


ژان پول سارتێر

هۆرگێڵنایەو سەروو زوانی هەورامی:

هومایون موحەممەدنژاد


ادامه مطلب برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،ئەدەبیات/هومایون موحەممەدنژاد،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 22 آذر 1397 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.

تعداد کل صفحات : 3 :: 1 2 3