مانگه‌و جه ئه‌دٚابیه‌و پێغه‌مبه‌ری(مانگه‌ومه‌ولوودی)شێعرێوه جه مامۆسایاوه‌ر هه‌ورامی

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

سڵام  ڕابەرو

سڵام ڕابەرو دونیــــــــــــــــاو دینەکەیم
تاقە شــــــــــــــاسوارو ڕاو مەدینەکەیم

سڵام جە هـــــــــــــــــــەورامانی ئە
دٚاوە
بەبەرزی بــــــــــــــــــــــاڵاو ئاگرد کواوە

بەجوانی  وەروێ  بینــــــــــــاش بیناوە
بەخـــــــــــــەزانی زەرد سینەش واراوە

سڵام ئـــــــــــــــــازیزم ڕەسول و خو
دٚای
خەڵوەت کێشەکــــەو  مەڕەکێ  حەڕڕای

سڵام مامۆســــــــــاو مەدرەسەو ژینی
نەرمە واران و ســـــــــــــــەرو زەمینی

وەهـــــــــاری وەشبۆ  وەنەوشـەو جو
دٚا
وەشە سیــــــــــــــاییش بەتۆ دان خو
دٚا

سڵام ســـەرقافڵەو ، قافڵەکەو کۆچی
سەفیری گەشتیار گەشت و معراجی

مژدە بۆ ئازیز ئیســـــــــــە هەورامان
زایەڵەش بەرزا  نامـــــــــت جەلامان

گەورەو گــــولانە گر
دٚ دەس بەدۆعان
تەمەنناو (حـــــــوببو)تۆ کەرا قوربان

ئاواتشـــــــــــــا ئانەن قبووڵ فەرماوی
حەوزو کــــــــەوسەرو تۆ وەرا  ئاوی


# یاوەر هەورامی
تادڵ خـــــــــەڵوەتش نەسازۆ چەنیت
گۆش شل  نە
دٚارۆ لـــــەفزی  شیرینیت

ئەسرین جـــــــــــەگۆنام نەبۆنە جاری
حەر کـــــــەروو داوا ، داواو دی
دٚەنیت

# یاوەر هەورامی



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، زوانی هه‌ورامی، تبریکات، دینی ومذهبی، مامۆسایاوه‌ر هه‌ورامی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،
نوشته شده در تاریخ شنبه 27 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
‍ ‍هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
زەمین لەرزەوکرماشانی(سەلاسی باوەجانی، سەرپێڵ و زەهاب ،داڵاهو ، ڕێژاو، ئه‌زگڵە، زه‌رده‌، قەسرشیرین، ئێسلام ئاباد و شار و دەگایەکاو دەوروبەری جه ده‌نگوو سۆزداروو شاعێرا
 
وەی ڕۆ   هەمدیسان  خەزان نمانا
خەمان تاس خەم ڕووی شادی شانا

جووت ششش  خەمەن دوو و ششش هەر خەم
خەم وە بان خەم چین جین بیەن جەم

شەڵتە نیا تێخ نە سەر باخ و چەم
فیشقە بەس نە چەم وارانیوی خەم

باخ ڕەگی حەیات چەنەش کنیاوە
خەم چوون چەمەی هوون نە پاش زیاوە

دووکەڵ بەرزۆ بی هەس هەس جە باخان
خەم شادیش خەم کەرد بە ئاخ و داخان

مەینەتی دیسان خەم دا شانەرە
چوون مێمان ناوەخت کەردش یانەرە

نەدار ڕەش و ڕووت پەنجە نیا دەم
ئێساڵی چەنی بەروو سەر بێ خەم؟

خەم خەمش واردەن هەر پێسە ماری
وەشڵەی ساڵەکاو پار و پێراری

#بێهرووز موحەممەدپوور (شارۆ)

فەڵەک چەنی من ڕاس بەستەن کەڵەک
مەر من  سەنگم دان وە مینای  فەڵەک؟

زەمین پژما
سروشت پاگیرەی گرت و لەرزا
پاو تەوەنێ لوا لارە و
نیشتیمانێش وەزنا شیوەن!

وەرم خوونێش پەپووڵێوە
چرپەو مەرگی سەوزیش مرنا و
پاییزش مت باڵایمارە

زەمین یاوشا
ئاسمان هەورێو!
وەڵات تا کەی
دووکەڵ خێز بۆ؟

چوار سووچەو هیچ
سروشتیچ حەر...
گاور وێنەو من بارش لار نەبۆ!

#بێهرووز موحەممەدپوور (شارۆ)
96/8/22

بە گردوو شەرمساریەکاشوە
قووڵ
بە درێژایی تاریخی.
ئارۆ
سوور
ئیمانم ئاورد بە ئینسانی .

#مه‌هدی ئه‌بری(هه‌ورام)

زەمین  لەرزا، دڵم  لەرزا، تەماموو  بارەگای لەرزا
دلێ دیدٚەو هەواڵێنە چەموو ڕەحموو خودٚای لەرزا

چراوێ بێ دەسێ کەوتێ پەپوولێ گرد بیێ چێره‌و
قوڵنگەو بێستوونی وت کەوا و پانتۆڵوو وای لەرزا

گوڵێ کەوتێ دلێ یانەی بە خاکێوە سڕی مەردێ
به هاڕەو کۆرە پایێزێ شەوەو سەردەو گەڵای لەرزا

چەنی ئاسمانی بێ دەنگی هەسارێ مشت و مڕشا بێ
مشۆم چی حەر فەقیرێ با چەنی دەرد و به‌ڵای لەرزا

گجی ساوێوە دڕیا بێ، هەنارێ که‌وتەبێ لارە
کناچەی چێروو خاکینە جە حەسرت تا سه‌وای لەرزا

گڕەش وەردا دەر و دەشتی هەناسەو بێ کەسوو تڵفێ
تەپ و تۆزوو وەشەسیایی جە قانوونوو جەفای لەرزا

دەسێ ناما وه‌رش گێرۆ خەفتباری دڵوو شاری
مەگەر خەڵکوو چەمەو مێهری کە پەی عه‌شق و وه‌فای لەرزا

#فەرید_عەباسی

زەمین لەرزە و شەپۆلی شین بەشش زاما هەم وەڵاتم
نەبی ساڕیش زامی کۆنەم زامێ نەو کریا خەڵاتم

بە تاوانوو بێ تاوانی  وێران بی سەر و سامانم
بغەیر حەمد و سەناو زاتیت نەواتم سەردێ بە زاتم

خەتەش کێشا چیاو کوردی ئێزا زولزێلەتێل ئەرزت
بەشم دیاری کەری دەی چی مەدٚەی تۆ قورئان نەجاتم

ئێساڵ سەرپێڵ زەهاوی دڵ ئەدٚاو زامی تازەتەریا
دەمێن نەزمش نیا کوردم پەرێشانوو سڕ و ماتم

تازە زامم مەکولنەو هەم لەشم زامش هەزار زاما
قڕان با بەی وەسێن زامێ بەهانەن حەشر و سێڕاتم

بەمۆ زاری کەرۆ هەمتەر بەڵام ئیجار پەی زەهاوی
وەشیش کۆن داڵەهۆ عەشقی مەحاڵا هات و نەهاتم

وە کام بیستوون بناڵێنم شیویاس شارێ شیرینم
چەنێ فەرهاد وەیرە کوشیاس نەمەنیە دی کەراماتم

ڕێزیاس دارەیلێ لیموو ئەڕا ئەڵوەند سوورە ئاوی
دەسەڵاتێک نەیرێ فەیسەڵ شەفای زامتانە ئاواتم

#فەیسەڵ_هێدایەتی

خەم
نە خەمم سانا  و  نەگێڵانیش  پەی
بەڵام هەرخەمەن زوو مەیۆ پەی پەی

خەم وارا پەرێم  بە خەم ڕژیانی
دنیانە  چەنی  خەما  گژیانی

دڵ  جە مەینەتا  هەر   نەسەیاوە
کێشەو ماجەرام  هەر   نەبڕیاوە

هەرچن گێڵانی شۆنەو شاۮیرە
خەم ئاما جواب چالای  واریرە

واتم ئەر خەمە چی واز نماری
ئێۮ تەمام مەبۆ کۆڵێو تەرماری

یەکجار پۆشانت یانەی  گەۮاییم
بەخەم پیرت کەرد عمروو دنیاییم

زوخاوم  کەیلەن نەتۆتۆی دڵدا
جاگیرەن نەتۆی  باخەکەی گوڵدا

عاسی بیەنان جە دەردوو  خەمی
فوارەش بەستەن ئەسرینوو چەمی

بەرشیەیم  نیەن  دەسوو  خەماوە
بە خەمی  کۆنە  سەرەم   نەنیاوە

پاسە  مەزانۆ  هەر  من  هەنانی
بە ئاخ و داخێ پیرش  کەردانی

گاوگەرەم بینان پەی خەرمانی خەم
هەرچن مەهاڕوش چەنەش مەبۆ کەم

هەر گیسای  ناسش  وەڵین  کۆنە بۆ
یۆتەر   هۆرمۮۆ    کۆنەت  ویرنە بۆ

#ئۆسمان  ڕەحیمی هەجیجی

وەڵاتوو منەنە
         
خەڵکم تا مەنەن
                  ڕۆڵەو خەمین
هەتا هەتان
                مەبڕیۆوه جه شۆتی

ئەر بڕیۆیچوه مەردەشۆتا!

بە چەم وینمێ: زام زامی ساڕێش کەرۆ
      مەردە مەردەی لاونۆوه

و سەمفونی ژیوای
             تەقەو تەوەنا هەژنۆ

واچدێ پایێز سیاو پۆشۆ
                   ئێمە بە زەردیچ مەساچمێ

#مه‌هوه‌ش_درۆستکار

رۆڵەی جــــــــــــوانم  دید٘ە ڕاسەکەم
چی  نمەی نەگۆ بــــــــۆی هەناسەکەم

رۆڵە ، کـــــــەی  واد٘ەو کۆچی بێ ئاڕۆ؟
بد٘یە دەروونم خـــــەم  چــەنەش وارۆ

کۆچەکەت  جەرگش کـــــــەرد٘ا بریانی
پەلەت کــــــــەرد ئازیز جیات ئاستانی

خود٘ات چـــ ـەنی بۆ پەپوولەو شاد٘یم
ئاوێرت  وەردا دڵەی خەمــــــــــــاویم 

  #یاوەر هەورامی

شیوەنوو  زەهاوی

هانا هەی (خانا) ٭ کەی  وەختی خاوەن
شیرین شیوەنی قە ســــــر و زەهاوەن
به هوون گۆڵ ڕەنگەن باڵــــای نازاران
شیوەن سەرکێشان  یانەش  نەو یاران
هۆر گێره  خامه وێت ئاسا  پڕ ج
ۆش
شینی سەد فەرهاد بــاوەره وەهۆش
واچه (سەی یاقوو)٭ ماهیدەشتی تۆ
سامان سا بی ناز کەوتەن  لـە پەرۆ
کۆرپه نەباوەش ســــــەردی نازاران
بی شین و کەفەن گــــیان مەسپاران
بە واتەی قە
د٘یم تا  گــــــاوی ماوی
پەنجەشا   پێکان  ئایــــــر و  ئاوی
ئەوەند ئازیزان سووتەن بـــــێ تاوان 
سەد٘ شیرین وه خاک پاشـــان نیاوان
وشکامەی ئەسرین یاوا  چێش کەرمێ
مەر پەنا وه فەرد (مەعدوومـی) بەرمێ
مەر حەر (مەولەوی) ئی لوســی تاوو
جاریه نە سە
د٘  جار ئـیـنەی  فەرماوو:
کوورەی دڵ گەرمی جۆش سەختشەن
پەی  فێنکی دڵ شـیوەن  وەختشەن
داد نمە
د٘ۆ  داد٘ خاس  مەعلوومەن لێم
دمای وێم پەرێم هیچ کەس وێنەی وێم

       #موحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

دید٘ەم "ڕێژاو"ەن ڕۆخسارم زەرد٘"ەن
جە دووری " یاران" پیران"م کەرد٘ەن
#مامۆسامەولەوی

ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، دینی ومذهبی، تسلیت ها، مه‌هدی ئه‌بری(هه‌ورام)، فەرید عەباسی(فەراز)، موحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی، بێهرووز محەمەدپوور(شارۆ)، مامۆسایاوه‌ر هه‌ورامی، مامۆسا عەدەمی(مه‌جیدبه‌گ هێدایه‌تی)، کاوه شکری(سەراو هەورامی)، سه‌لیم هه‌جیجی(خه‌مبار)، حامی نیکبه‌خت عه‌بدولمه‌لکی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،زەمین لەرزەوکرماشانی جه ده‌نگوو سۆزداروو شاعێرا،
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 24 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
پیرشالیارکێن؟(1):شێرکۆ جەهانی هۆرگێڵنایەو:دوکتور ناجح گوڵپی

پیرشالیار"پیری نەمر "

دەربارەو پیرشالیاری  پەیلوایو باوەڕو ئەفسانەی جۆراو جۆر هەن،کۆمەڵێ خەڵک ماچا یۆن جە ڕاویارەکا دینو پاکو زەردەشتی،کۆمەڵێ تەر ماچا جە دینو زەردەشتیوە ئامان وموسڵمان بیەن،تاقمێ تەریچ ماجا ئی پیا گەورە بە ڕەچەڵەک عەرەبا و موسڵمان بیەن.بەهەر حاڵ پیرشالیار کارێگەریش بیەن سەرو ناوچەو هەورامانیوە و هەتا ئیسەیچ یادش کەرمێوە.

پیرشالیار کێن:

پەی جوابو ئی پەرسۍ‌  ئەوەجەما بە پەیجۆری و لوای شۆنیرە وهەرمانکەردەی بە ئاوەزی  زانستی  دور جە هەر جۆرە دەمارگیریێ هەن...ئیسە کە هەورامانی تەخت یاگێ پەیدا بییە و مەردەی ئی پیریەنە ،گرد ساڵێ هەزاران خەڵک کێشۆ پەی لاو وێش پەی یاد کەردەیۆ پەیدابیە و زەماوڼ کەردەیش، ڕۆ چوارشەممەی حەفتەی دوەم و مانگەو ڕابڕانی ،سەربارو وەرەو واران و سەرداو سڵۆوەی خەڵکی وەردەم و یانە و هەزارساڵەو پیرشالیاری جەمێ با ، شادی ئاهەنگ و ھۊرپرای  کەرا کە تایبەتا بە دینو زەردەشتی .

وەڵێ گرچێوی  لەیەکۆدای  یەرێ  پەی لوایا وزمێ ڕووە بزانمێ پیرشالیار کێن ؟:

یەکەم: پیرشالیار جە وینگاو مسڵمانەکاوە:

گرد ساڵی خەڵکو هەورامانی یادو جەژنەو پیرشالیاری جە هەوراماننە کەراوە وەرو چەما مەلا ئاینیەکاوە،بەجۆرێ کە ڕاو رەسمەکە شادی و هۆرپڕای و سەمای هەورامین، یانی شیوازێ تایبەتی ئاینو زەردەشتین ،فرە جیاوازا جە ڕاو ڕەسمێ کە دینو ئیسلامینە هەن.هەرچن مەلا سونیەکێ و ئاخوندەکێ کەیفشا پی جەژنێ نمێ، وەلێم هەمیشە تەقەلاشا دان کە سیماێوە ئیسلامیەش پۆ دیارەبۆ، پەوچی شەجەرەنامێوەشا پەی پیرشالیاری وەش کەردەن کە بنەچەش گێڵناوە پەی عەرەبی و موسڵمانی،بەپاو ئی شەجەرەنامەیە پیرشالیار نامێش( سەید مسەفا حسین) ئەشناسیا بە "پێش ئەڵڵا یار" کە بە "پیرشالیار"بەناوبانگا ساڵەو 479-561 کۆچی ژیوان،کوڕو سەید بابیل کوڕ و مەسوود کوڕو سڵێمان کورو فەزلوڵا کوڕ ومحمەدی کوڕوئیبراهیم ی کوڕو حسێنی کوڕو ئەحمەدی کوڕوعەلی کوڕو ئیمام جەعفەری سادق ی کوڕوئیمام محمەدی باقر کوڕو عەلی زەینلعابدین کوڕو حسێنی کوڕو ئیمامی عەلی بن تالبی و هاوسەرەکیش فاتمە ڕۆڵەو حەزرەتو محمەدی.

ئی تاقمە ماچا پیرشالیار جەهەورامان پەیدابیەن ،بەلام ئەژدادش جە عەرەبسانو عراقیوە ئامێنێ پەی هەورامانی،وەخت و خەلیفەکا راشدینی ڕوەشا کەردێنە ئێگە...بێ گومان ئی شەجەرەنامە یاگێ گومان و شکێن ،تاومێ واچمێ تاشیان جەلایەنو کۆمەلێ مەلایاوە وەرو پەرژەوەنڼی وێشا،،ئننا هیچ بەڵگێوە  ویەرین"مێژوویی"  زانستی نیا پەی سەلەمنای ئێ پەی لوایە.

دوەم: پیرشالیار جە وێنگاو خەڵکو هەورامانیوە:  

ئارۆ خەڵکو هەورامانو تەختی پیرشالیاری بە موسڵمان منیارە، وەلێم  بە چەپەوانە و پەی لوای یەکەمی کە باسما کەرد،خەلکو هەورامانی ماچا پیرشالیار بەڕەگەز کوردا تاتەش نامێش   (بابا خوادادات   baba xwadadat    ) بیەن جە دینو زەردەشتیوە ئامان سەرو ئاینو ئیسلامی،گردما مزانمێ هەورامان دماو چن سەد سالێ  وردە وردە موسلمانێ بیێ  ، پەی ئەشناسای پیری گەورەیشا و باوەڕ پەنەکەرەدیش کە موسڵمان بیەن ،وەختێ فرەش گەرەک بیەن،شیوازو هەرمانو کارو ئەفسانە جۆراو جۆرەکا پیشالیاری، کە وەچە بە وەچە  و سینە بەسینە نەقڵ بیەن مەنەنۆ دلێمانە،تا کاڵ بۆوە شیوازێ تەرو ڕوخسارێ تەر بدۆ بەویش،، وەرو ئانەیە تائیسەیچ هەورامان پابەندو ئی شیوازە ویر کەردیۆو هەرمان وکارو پیرشالیارین کە  ئیسە ئینایمێ سەدەو 21 ی ،تاومێ نامێش بنیەمێ بە کۆمەڵگێوە نیۆلەتیک،کە پابەندو ژیانە قەدیمیەکە و زەمانو پیرشالیارین.

یەرەم:پیرشالیار جە وینگاو یەرەمیوە :

فرەو ڕۊشنویر و  پەیجۆرکارە کوردەکۍ بە شیوەی زانستی سەرو ژیوای  پیرشالیاری هەرمانەشا  کەردێنە،ماچا  زەردەشتین،جەراسیەنە سەردەمو پیرشالیارینە ئاینو ئیسلامی هەوراماننە ڕیشەش نەکوابێرە بەتەمامی لاێوە سەختو بەرز ،لاکەی تەرۆ وەرگیری کوردە زەردەشتیەکا وەرانوەرو عەرەبە موسڵمانەکا پاسەش کەرد تا ساڵەکا حەوت سەدی کۆچی  بازێچ ماچا ھەتا  سەرەتاو ساڵەو ھەشت سەدو  زیاتەریش خواینان،  ئینجا تاواشا  دەس گێرا ملو هەورامانیەرە، چەنی ئانەیچ خەلکو هەورامانی فرە دێر لوێ دلێ دینو ئیسلامی،وەرو ئانەی کۆمەڵی خەڵکی ڕادیکاڵ و وابەستە بېنێ  بە دینو زەردەشتیوە ، وەختێ لوێ دلێ ئیسلامی  تایبەتمەندیەکیشا چنی وێشا بەردێ تائیسەیچ یادشا کەراوە، هەرپاسە ئیسەیچ دلێ هەورامانینە چندەھا  خەلکی رادیکاڵی ئیسلامی هەن کە ئینکارو دینو باو باپیراشا کەران.
جەژنەو پیرشالیاری بەیادو ئادی کریوە،بە دەفەوگورانی واتەی و سەما و هۆرپڕای ھەورامیانە،ئی جۆرە شادیە فرە جیاوزا جە عیبادەت و مەراسیمە ئاینەیەکا ئیسلامی.هەرپاسە فرەو شێوازینە چەنی شادی وچەژنەکا میللەتا ئاریای  یەکانگیرێ باوە.لوای دلێ کۆڕو دەروێشا و تیخ وکارد دای وێ  و حاڵ کەردی دلێ دینو زەردەشتیو ئاریاو هیندەکانە پەیدا بیەن ،دمای ئانەی فاڕیانۆ پەی دلێ ئاینو ئیسلامی و مۆرکێ ئیسلامیەش هۆرگێرتێنە ، هەرپاسە ئایر کەردەیۆ دلێ دینو زەردەشتینە بیەن،سەرەتاو مەراسیمەکا بە ئایر کەردەیۆ دەسش پنە کەردەن، وەلێم دماو زیاتەر جە پەنجا ساڵان ئی ئایرە مەکریۆوە،ئادیچ بە نونگەو کاریگەری  پێشەوایا ئیسلامی کە ماچا ئایر کەردەیۆ گوناحا،

حاڵ کەردەی دلێ کٶڕو دەروێشانە بە قژێ درێژێوە کە ماچا (حەی اللە)یان (هواللە)،کارێشا سەرمێ کە ملا پلەو سەروەشی و بێ ئاگایی،ئی سەماو شایی عیبادەتیە جە دینەکا میترایی و زەردەشتینە بیەن،هەرپاسە نۆعە شەرابێشا نۆش کەردەن تا وەرانوەرو ئاهورایۆ مدراو سوپاسگوزارێ سروشتی وخوڵقێنەری کەرا

وەلێم دلێ دینو ئیسلامینە ودینە سامیەکا تەرینە  عیبادەت نەک بەشادیوسەرمەستی پەی سوپاسو خوڵقێنەری، بەچەپەوانەوە  بەگرەوایی و کڕنۆش بەردەی و وێتلنای سەروزەمینیەرە بیەن، ئی دوە جۆرەیچە فرە جیاوازێنی.

واچەو "پیر" ی واچێ هەورامیەنە یام کوردیەنە پەی پێشەوا و گەورەکا ئاینو زەردەشتی بەکار ئامان، وەلێم  شێخ و مەلا و سەید پەی پێشەواو گەورەکا ئاینو ئیسلامی بەکار ئامان،پیرەکێ ڕابەرو دینو زەردەشتی بیێنێ، سەرتاسەرو کوردەسانی توشو کۆمەڵێ پیرا مەیمێ کە پێشەوای ئاینیێ بیێنێ ، فرێشا دماو ئامای ئاینو ئیسلامی نامەکێشا فاڕیێنێ، پەی نمونەی "پیر بەهمەن" کریان بە "پیر محمەد". ئینەیچ دوێ مەبەستێشا بیێنێ:

یەکەم / وەرو ئانەی خۆڵکی تازە موسڵمان بیە بەهەمان شێوە ڕێز بنیارە پەی پیرەکاشا کە وەڵتەر بیەنشا.

دوەمیچ/  تا بتاوا وەرهەڵسو تێکدای گۆڕەو پیرە مەردەکاشا گێرا.

سەربارو ئینەی تا  ئیسەیچ گۆڕەو"قەبرە " کۆمەڵێ پیرا مەنێنە هەورامانەنە پێسە "پیرشالیاری" وە گۆڕەو ژمارێ تەریچ (نەودو نۆ پیرەو هەورامانی) وەرەچەم گنۆ ،پێسە گۆڕەو "پیر سەرو" ی کە ئینا بەرزتەرین لوتەو کەشوو هەورامانیەوە .هەرپاسە گۆڕەو پیرشالیارە سیاوەی ئینا قەراخو دەگێنە ،یاگێ سەرنجین خەلکو هەورامانی  پیرشالیارە سیاوی بە زەردەشتی منیارە و ئی پیرشالیاریچە بە موسڵمان.

چێگەنە سەرنجە دەیمێ ڕەنگە"پیرشالیاری گەورە  سیمبۆلێ بۆ پەیپیرشالیاری چەرمەی وسیاوی،جە زوانو زەردەشتینە ڕەنگەی سیاوە بەماناو گەورەو مەزنی مێ،پەی نمونەی(مەسحەفا ڕەش یانی کتێبی گەورە،،کوڕە ڕەش یانی کوڕی گەورە،ڕەشە با یانی واگژە ی بەقوەت و گەورە،کێوەڕەش،کەشی گەورە) ئێمە وینمێ خەلکو هەورامانی جیا جە پیرشالیاری ڕیزو تەقدیرشا پەی پیرشالیارە سیاوەی نیانەرەو مەراسمو جەژنەیچشا پەی کەردەن  کە موسڵمانیچ نەبیەن، هەرپاسە وینمێ جە کوردستانەنە چندەها گۆڕو قەبرەو  مەزارگەو شیخ ومەشایخا هەن کە نیشانێ گەورەیشانە "شیخ ڕەش" کە کاریگەری دینو زەردەشتین مەنەن سەرو کۆمەڵگەو کوردسانیۆ،،هەرپاسە شاعیر گەورە قانیع ،پیرشالیارش بە زەردەشتی نامێ بەردەن

جەژنەو پیرشالیاری:

نزیکەو هەزار ساڵا ویردەن ملو  ژیوای  پیرشالیارینە ،تا ئیسەیچ ساڵانە ئی جەژنێ بەگا مارا بەبۆنە ویادو پەیدا بیە ی و زەماوندکەردەی(ژەن ئاردەی) پیرەکەیشا،خەڵک و هەورامانی گر یاگێوە مەیا جەمێ با  (مەریوان ،پاوە.جوانڕۆ،سنە هەڵەبجە،دەگاکا دەوروەریشۆ، هەرپاسە مێمانۍ خارجیێچ مەیا ‌)، ڕووەکەرا هەورامانی تەخت و دەورو یانەو پیرشالیارینە شادی وەشی کەرا،سەردانو قەبرەکێش کەرا،چننەھا  ئاهەنگێ تایبەتی بە پیرشالیاری  بەزوانی هەورامی بەجا مارا.

پیرشالیار دلێ ئەفسانە و ویرو باوەڕ وخەڵکینە:

بێشک پیرشالیار دلێ فکرو ئەندێشە و خەڵکو هەورامانینە پێسە داستانێ یان ئستورێ وە  شێوە زانای ژیانیش وەش کەردەن، جەدیدو هەورامیەکاوە پلەو پایێ بەرزش هەن کەسێ کە سیمبوڵو پاکی،ڕاسی،خاس واتەی و خاس کەردەی یش بیەن، تائیسە دلێ هەورامیەکانە بەدڵو بەگیان باوڕشا مەنەن بە  ویرو باوڕەکا پیرەکەیشا.

چێگەنە چن نمونێ وزمێ وەرو چەماتا: خەلکو هەورامانی گێڵناوە کە تاتەو پیرشالیاری (بابا خوادادات) ،کە بازرگانێ گەورە مەنتیقەی بیەن،پەی بازرگانی ڕوەکەرۆ بەغدا،بەلام بەدەسو حاکم و سەردەمی جەبەغدا بەبێ تاوان گێراشو وزاش زینان،و ماڵو دارایەکەیش زەوت کەرا،(ڕەنگە سەردەم و عەباسیەکانە بیەبۆ)،یەکسەر چنی وستەی زیندانو بابا خواداداتی بومەلەرزێوە گەورە مدۆ دلێ شاری و نیمەیش ویرانو یەختەسار کەرۆ ، لەرزەش هەر مەبڕیۆوە، ئیتر کاربەدەسێ جەمێ با ماجا ئی لەرزە چێشبی پەیدابی و هەر مەبڕیۆوە،ویرێ کەراوە ماچا ،هەڵبەت گوناحێ یان خەتێوە گەوریما کەردێنە پەوچی خوا پەنەما مرمانۆ،یەکسەر ماچا ئا پیا، کە بەبێ تاوان گرتەنما دیارا خاسو خوایا  لۆدێ وەرش دەیدی.کە وەرش مدا یەکسەر لەرزە مدرۆوە، ئیتر بابا خوادادات گێڵوە پەی  هەورامانی و ملۆ لاو گەورەتەرین پیر و هەورامانی کە نامیش "پیر سەرو" بۆ نامێ تەریچش هەنە" محمەد دیکڵە" یانی محمەدی دوەم یان محمەدێ تەر،پیر سەرو پایە بەرزترین پیرو هەورامانی بیەن جا سەردەمەنە،.زڵمـو عەرەبەکا وەرانوەر بابا خوادادات رەنگە تۆڵە سانایەوە بیەبۆ جە سیماو هەورامیە زەردەشتیەکا وەختو ئامای موسڵمانەکا پەی گرتەی هەورامانی و وەڵا کەردیۆ دینو ئیسلامی،کەتا ئا وەختە کاریگەریش بەردەوام بیەن،

کەسایەتی و نامێ محمەد دیکڵەی ڕەنگە کەسایەتێێ ئەلتەرناتیڤ بیەبۆ کە هەورامیەکا نیابۆرە  پەی پیرەکاشا وەرانوەرو  محمەدو عەرەبەکا،یانی پلەو پایەو محمەد دیكڵەی جە فکرو هەورامیەکانە یاوان پلەو پایەو محمەد(د.خ).

وەختێ بابا خوادادات ملۆ لاو پیر سەروی ،مژدەو پەیدا بیەی ڕٶڵێوەش مدۆپەنە،بابا خوادادات بە فەرمانو پیر سەرو ی پەی ماوەو چل ڕوا جە ژەنەکێش دورگنۆوەو ملۆ دلێ مەڕێ گولانی چلێ کێشۆ(چلەخانە) هەلبەت ئی مەڕێ ئینا نزیکو گۆڕەو پیرشالیارینە.پی جۆرە دماو حەوت مانگا باباخوادادات  جە فەسڵو زمسانینە خوای گەورە ڕۆڵێش مدۆ پەنە نامیش منیۆ "شاڵیار" ،خەبەرو پەیدا بیەی شالیاری مدا بە پیر سەروی،ئادیچ یەکسەر دەسور مدۆ کە شادی و جەژنە کریۆ،،پی شێوە گرسالێ جە یەکەمین چوارشەممەو دوەم هەفتەو مانگەو ڕیبەندانی بەبۆنە ساڵ وەگەڕو پەیدابیەو پیرشالیاری جەژنو مەراسیم بەسیۆ.

ئێ ڕازێ بە جۆرێ تەریچ ھەنە ،وەلێم باس جە حاکمو بەکراوای کەرۆ نزیکو ھەلەبجەیو دەشتەو شارەزورینە ، بەھەرحاڵ  مەتن و ئەنەیاوای  سەرھاتەکەی  یۆن.

موعجزەکا پیرشالیاری سەردەم و زاڕۆڵەیشەنە:

پیرشالیار زاڕۆڵەبۆ هەتیم گنۆ ئەداو تاتەش عەمرەوخوای کەرا،ئیتر گنۆ دەسو مامۆ و مامۆژەنێ،مامۆژەنیش فرە خراپ هۆرستونیشتش چنی کەرۆ،هەرچی هەرمانێ قورسو ناڕەحەتێ یانەی با مدۆشا ملو ئادیرە( شوانەێ لاو ئاژەڵی،هێزم ئاردەی،کشتوکیار و درەوە) ،شالیار گردو هەرمانەکاش بە ڕیکو پێکی بەجامارۆ ، بێ ئانەی هیچ ئاسەوارو مانیای یان پیس بیەی جلو بەرگیش پۆوە دیار بۆ، ئینەیچ بۆ یاگێ سەرنجەو سەرسامی خەڵك و دەگێ، دمایی خەڵكو دەگێ ڕوێ پسو گێرا بزانا چی شالیار پێسەن، تەماشە کەرا ویش ئینا بنە درەختێنە نیشتەنەرە لولێ مدۆ وەنە و مەیەکێش پەی ویشا لەوەڕیا ،چەولاوە تەوەر ویش دارێ بڕۆو لتێشا کەرۆ ، چیلاوە  پابێڵو خاکەناز بێ ئینەیکەس دەسشا بدۆنە زەمین کاڵا..دمای کە ویرەگا وەختەنە شالیار سوارو دارێ قایمی بۆ و گێڵۆوە پەی یانەی.

موعجزەکا پیرشالیاری سەردەمو هەرزەکارینە:

پیرشالیار سەردەمو گەنجی وهەرزەکارینە پێسە عارفو زاناو گەورە پیێوە بەرگنێ،چاسەردەمنە پیرو هەجیجی مێ پەی دیدارو پیرشالیاری بەسواری هەژدیهای،کە خەبەر مدا بە پیرشالیاری ماچا پیر وهەجیجی تەشریفش ئاردەن ،جاوەختەنە خەریک و دیوار نیای یانەکەیش بۆ، یەکسەر ملۆ سەرو دیواریو بە قاچ چنی سوارو ولاخی بی و مدەیش وەنە،دیوار جمۆرە ملۆ پێوای پیرو هەجیجیوە، کە یاۋا بەیۆترینی پیرشالیار فەرماوۆ سەرەم سڕ مەنەن کە بە هەژدیها تەشریفت ئاردەن پەی لایما،  پیر هەجیج فەرماوۆ چینەی گەورەتەرو سەرسڕ ئاوەر تەر  ئانەن کە بەدیوار ئامانی پێوای منەو ، چونکاتەی ئانە من سوارش بیەنا گیاندارا،وەلێم تۆ گیانت وستەن بێ گیانێ و ئاردەنت جوڵە..

جە لەیەکۆدای  ئی ئەفسانەیە تاومێ واچمێ پیرشالیار یاوان بە قوەتێ پەشتەو سروشتی کەهەرمانێش کەردێنە پێسە هەرمانەکا عیسا پێغەمەری(د.خ) کە گیاندار کەردەی بێ گیانێ بیەن ، ئی شێوە کارزانیە ئەفسانەیە گەورەیی پیرشالیاری نیشانە مدۆ.

فەلسەفەو پیرشالیاری:

لاو خەڵکو هەورامانیوە  پیرشالیار یاوان بەپلێوە بەرزو عرفانیەتی کە فرە قینیش جە وێ پەرستی و من منی بیەن، پیر جە قۆناغو وێپەرستی  ترازیانو لوان  ،هەمیشە دژبەرو ئانیشا مدران کە واچە و"من" یشا بەکار ئاوردەن،

پیرە پیێوە هەورامانی حکایەتێ زەمانو زاڕۆڵەیی ویش گێڵنۆوە ،ماچۊ بەگولانەی چنی کۆمەلێ زاڕۆلا مووشانی "بیلانی ، کەلایانی " کەرێنمێ یۆ جەزاڕۆڵەکا  دویەرێ جارێ واتش نۆرەو منا من من بەگەنا،یۆتەر جەزاڕۆلەکا واتش هەتیم مەگەر پیرشالیاری نەفارماوان کە واچەو من من  یکەم دوبارە کەریۆ ، وەلێ  زاڕۆڵەکە گۆشش نەدانو هەم دیسان واتەنشۆ "نۆبەو منا  من" ئتر شەوێ پیرشالیار ملۆ وەرمو زاڕۆڵەکەی پەنەش ماچۆ " ئەی من پنەم نەواتیدێ دوورێ گندێ جە واچەو "من " ئتر مشتە کۆڵێ مدۆ سەروشانەو کوڕەکەی وەرمەنە ، پیرە پیاکە واتش هەتا مەردەی سەروشانەو کوڕەکەی دروس ئایاگێ کە مشتەکۆڵەکێش دابێ وەنە ئیش کەرێ..

جەنگ چنی نەفسی جە ئەفسانە و پیر" بێوەت "یەنە:

لاو خەلک وهەورامانیەوە  پیر سەرو کە پیری گەورە بیەن ،حەوت شاگردیش بیێنێ پێسە "پیرشالیارە سیاو-پیرشالیارە چەرمە-پیر بنیامین-پیرهەجیج..کە دمایینو گردی  "پیر بێوەت" بیەن.

بەپاو ئەفسانەکا "پیربێوەت" پیێوە جوانخاس وباڵا بەرزو کەڵەگەتو بەقوەت بیەن، بە ڕاحەتی تەمامو ژەناو هەورامانی عاشقێ و ئەویندارێش بیێنێ، وەلێم "پیر بێوەت" بێ ئانەی گۆش بدۆ بە هیچ ژەنێ ، دایمەو دەرھەم خەریکو خەڵوەت وچلە کێشتەی و تەقوای  بیەن، وەلێم  ژەنێوە عەوداڵەو "پیر بێوەتی" بۆ هەمیشە مێ دەورو خولشەرە  بەگرد جۆرە مەکرێ نزیکش گنۆوە، بەبێ ئانەی یەک دننە ،مسقاڵێ جە  ویروباوەرو پیربێوەتی کەم کەرۆ، وەلێم  فشارو ژەنەکێ تا مێ زیاد کەرۆ سەرو پیربێوەتیوە ،ئتر پیر بێوەت ناچار بۆ بە کاردێ تێژە (گون ، وەتێش) بڕۆ و مددۆشا بەژەنەکێ وپنەش ماچۆ " هاگێرە ئا تەسبێحا پەی تۆ" ... تۆ منت گەرەک نیەنا بەلام شۆنەو هەواو هەوەسو وێتەرە گێڵی.

گردما زانمێ بە هەورامی (وەت)یانی هێڵڵەگونێ و گون، ئەندامو نێرینەی، ئتر وەرو ئانەی نامێشا نیان  "پیر بێوەت"

ئی ئەفسانە پاکی بێگەردی پیرەکا هەورامانی مرمانۆ کە جەنگی دەرونین چنی هەواو نەفەسی، وێنەو حەزرەتو یوسفی، وەختە کارێنە پیرێ هەورامانی دەزگاو جنسی ویش بڕۆ، تەنیا بەخاترو ئیسپات کەردەی ئەوینداری خواپەرەستی .

پیرشالیاری شاعیر:

کۆمەلێ نوسەرێ و هەم خەڵکو هەورامانی یەقینێنێ کە پیرشالیار شاعیریچ بیەن، وەلێم تائیسە هیچ شیعرێ پیرشالیاری نەکەوتێنە وەرو دەسی، ماچا ئاشیعرێ کە دەربارەو هێرشو عەرەبەکا پەی سەروهەورامانی هنەو پیرشالیارینە ، کەباس جە کاول کەردوە هەرامانیو کوردسانی کەرۆ،وەلێم  ئیسپاتیچ نەکریان کە هنەو پیرشالیاری بۆ

ئینە شیعرەکێنە  ( ھورمزگان ڕمان ئاتران کژان....وێشان شاردەوە گەورە گەورەکان

                         زۆرکاری ئارەب کردنە خاپور .....گنا ئی پاڵە ھەتا شارەزوور

                         شەنو کەنیکا وەدیل بشینا  ...... مەرد ئازا تلی وە ڕووی ھوینا

                        ڕەوشتی زەردەشت مانۆوە بێ کەس.......بزیکا نیکا ھورمزد وەھیچ کەس

ماناکێش:

 پەرستگا کێ وێڕان و ئایرەکێ کوشێوە *********  گەورەکێ  وێشا شارتۆ *** زۆرکارو عەرەبی وێران کەردێ جەشارەزورۆ ھەتا پاڵننان "پاڵنگان " *** ژەنو کناچەکێشا بە دیل بەردێ ،،پیا ئازاو جەنگەرانەکێما  ونیشا مجیا  وناڵینێ بیێ ** ئاینو زەردەشتی بە بێ کەسی مەنۆ... ئاھورا مەزدا بەزێش ناما ھیچ کەسیەرە***

 

هەرپاسە شیعرەو " وەرێ وارۆ وەروە وەرێنە***وەرێسە پڕچیۆ چوار سەرێنە**کەرگەی سیاوە هێلە چەرمێنە**گۆزڵی مەڕیۆ دووە بەرێنە*** بە هنەو پیرشالیاری حساب کریۆ،کە کتێبو ماریفەت و پیرشالیارینە هەنە.

پیرشالیارو  پزیشکی :

پیرشالیار دەسێ بالاش بیەن جە پزیشکی و دەرمان کەردەینە ،چنی هەرمانەکا تەریش  پزیشکی و دەرمان گیایش کەردەن خەڵکو هەورامانی سودمەند بیەن چنەش، خۆڵکو هەورامانی گێلناوە پادشێوە دورە وەڵات ،ئەجۆم هیندستان بیەن،کناچەکێش نەوەشە گنۆ دکتۆر مەمەنۆ نەلۆ سەرش چارەسەرش نمێ،ئادیچ نامێ و شۆرەتو پیرشالیاری مژنەوۆ،ناچار بۆ بەویش کناچە نەوەشەکێشەو  مێ پەی هەورامانی خزمەتو پیرشالیاری،وەختێ پادشا یاوۆ لاو پیری حاڵو مەسەلەش پەی بەیان کەرۆ،و پەنەش ماچۆ ئەگەر ئی کناچێمە وەشەکەریوە  مارەش کەرو جەوێت ، دماو ماوێ کەمی پیرشالیار چارەسەرو نەوەشیەکەو کناچێ پاشای کەرۆ ،،ئیتر دماتەر زەماوندە ش چنی کەرۆ و مارۆش،گویا ڕۆ زەماوندەکێش هامکات بیەن بە ڕۆ پەیدابیەیەش، تائیسەیچ یادوەریش کەرمێوە،

ئی ڕوایەتە پەنەما ماچۆ کە پیرشالیار گەورەترین پزیشکو ئازەمانیە بیەن، هەرپاسە  زەماوند کەردەیش ماناو تازە بیەیەو  ژیوایش  بەخشان.


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، جفرافیا، زوانی هه‌ورامی، تبریکات، شهرها و روستاهای هورامان، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، آموزشی، دینی ومذهبی، دوکتور ناجح گوڵپی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،پیرشالیارکێن؟(1):شێرکۆ جەهانی هۆرگێڵنایەو:دوکتور ناجح گوڵپی،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 22 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
پیرشالیارکێن؟(2):شێرکۆ جەهانی هۆرگێڵنایەو:دوکتور ناجح گوڵپی

ئەفسانە و وەروەو حەسارو هەورامانی :

گێلناوە جە سەردەموو زووینە  دەورو هەورامانیرە  حەسارێشا وەش کەردەن ئتر وەروە نەوارێنە دلێ ئی حەساریە، وەرو ئانەی خۆلکو هەورامانی هەواڵو سەرداو سڵوەو زمسانیشا نەزانان، یانی دەورو دەگێرەو بەرو حەسارەکەی وەرو وارێنە ،وەلێم  دلێ دەگێ نەوارێنە،یانی ئەلقێوە جەپاکی دەورو هەورامانیش دان ،خەڵكیچ بەراسی و پاکی ژیوان،

رۆزگار مێو ملۆ ، ساڵە ویەرۆ،حاکمێ پەیدا بۆ جەهەورامانەنە، فەرمان بەرکەرۆ کە: جیای باجو ماڵیاتی مشۆ هەرکەسێ یەک هێڵەم پەی بارۆ ، گرکەس هێلێ مارۆ، وەرو دەمو حاکمینە هێلەکا منیارە ،دمای ماچۆ دەی هێڵەکا تێکەڵ کەردی، کە تێکەڵشا کەرا ،دماتەر حاکم ماچۆ دەی گرکەس هێڵەو ویش بەرۆوە!!!!! خۆڵک نەما هێلە بەردەیەو  و ئتر کەس نمەتاوۆ هێڵەو وێش بشناسۆوە و بەرۆشۆ ،هەرکەس هێلەو یۆ تەری بەرۆوە پەی یانەی!!!!

پەی رۆی دماینی ،سەوای وینا وەروێ فرێ وارێنە دلێ حەسارو هەورامانی "ئتر پەی جارێ تەری وەروە وراوە دلێ هەورامانی و سەرداو سڵوەو زیقەت دەسش پەنە کەردەو ، ماچا چاڕوۆن تائیسە وەروەی فرێ وارۆ هەورامانەنە،

ئی ئەفسانە نیشانێ پاکی و راسی هەورامیەکا نیشانە مدۆ کە هەمیشە ویشا دورگرتەن جەگونا‌حی..گردما ژنەینما کە ئەوسا هیڵە دزیەی چن گوناح بیەن ،یام  ئەگەر گەرگەو هامسیوە بێ یانەما هێلێ کەرۆ یەکسەر بەرمێشاوە پەی ساحیبیشا ماچمێ گوناحا،دیارا ئا حاکمە گەرەکش بیەن پی جۆرە خۆلکو هەورامانی توشو گوناحی کەرۆ جەڕاو تیکەڵ کەردەو هێلەکاشاوە،ئیتر ڕچەش ماڕان پەی کەردەیەو بەرەو گوناح کەردەی دلۍ هەورامانیەنە ،ئامای ناڕەحەتی و سەردای .

گردما زانمێ وەختێ ئادەمو حەوا دلێ بەهشتینە گوناحشا کەرد ئیتر ڕوانەو سەرزەمینی کریێ و ڕەنج و مەینەتو ناڕەحەتی ژیانی دەسش پەنەکەرد،،هەرپاسە دماو واردەی هێلەکا هەورامانیچەنە ڕەنج ومەینەتو ناڕەحەتی دەسش پنە کەردەن.

پیرۆزی ومبارەکی چوارشەممەی:

جەژنەو پیرشالیاری ڕۆ چوارشەممەی دەس پەنەکەرۆ،هەرپاسە ڕۆ چوارشەممە سوری هەن کوردسانەنە،و جەژنەو چوارشەممە سوری دلێ یەزیدیەکانە کە دلێ راسەو مانگە چواری دەس پەنەکەرۆ،،کەئینە بناغێ مێژویش هەن دلێ کوردیەنە بەگشتی ،،هەرپاسە ژمارە چواریچ پیرۆزبیەن لاشاوە..

نامێ هەرەقەتینەو پیرشالیاری:

پیرشالیار کوڕو "بابا خوادادات"ی بیەن،وە وەڵوینی کریۆ کە پیرشالیار نامێش "خوادادات" بیەبۆ،پیسە دیاریێ خوای دابۆ بە تاتەیش...بابا جیا چانەی کە نامێ کەسایەتی ئاینی بیێنە، وەلێم بەماناو تاتەی ،یان تاتەو تاتەی مێ ،پێسە نامەکا ئەبو بەکر ئەبو عەلی جە زوانو عەرەبینە..یانی بابا=ئەبو....بازێ کەسێ هەنێ کە واچەو شالیاری ماچا جە شەهریاری وە ئامان، ئینەیچ فرە دورەن جە ئەقڵو ژیریوە،چونکاتەی  شالیار پیێوە فەقیرو چلەکێش بییەن، وەلێم  شەهریار یانی پادشا وکەسێ دۆڵەمەند .

کریۆ واچمێ واچەو شاڵیار ی جە هەردوی  واچا  -شاڵ +یار ی وەئامان.....واچەو شاڵی کە ماناو بێبین مدۆ ،،جەدێر زەمانۆ دلێ ئاینو بودیەکانە بیەن، هەر ڕەنگێ پلەو پاێوەش نیشانەدان، دماتەر دلێ کۆنفۆو کاراتەکانە ڕەنگش دانەو..هەرپاسە دلێ ئاینو زەردەشتینە  شاڵو لک  بەستەی باوبیەن کە بیبینشا بەستەن بە یەرێ لکێ ماناو "ویری خاس "گوفتاری خاس"کردەوەی خاس"بیەن،تائیسەیچ ئی شێوە بیبن بەستەی دلێمانە هەن. پاسە بۆ شاڵ یانی بیبین .

"یار" بەماناو یاوەری ،یام  هێزو توانا ،واچەو یاری جەزەمانو  پەیدابیەی ئاینو یارسانەکاوە هەن دلێمانە ، پی شێوە متاومێ واچمێ پیشالیار پیرێ بیەن ئیزنەو و تواناو بەستەی شالیش بیێنە ، پلە وپایەو ئوستادی ئاینیش بەدەس ئاوردەن،  یانی  شالیار پلەو پاێێ دینێ بیەن هەرکەسی بەدەسش ئاردەبۆ ئی لەقەبشە دریان پنە، وەروئانەی چننەھا  شالیارێ بێنێ جەهەورامانەنە،کە وەڵتەر باسما کەردێنێ،وە ئی پیرشالیارە کە کوڕو بابا خواداداتی بیەن گەورەترین و دماین تەرین پیرشالیار بیەن.

مەردەی پیرشالیاری:

بەپاو گێڵنایۆ خۆڵکو هەورامانی پیرشالیار حەوت کوڕێش بیێنێ،کە گردشا بەهەرزەکاریو جاھێڵی  مەردێنێ ،پیجۆرە وەچەو پیرشالیاری بڕیانۆ و کۆتاش ئامان،مەردەی ڕۆلەکا پیرشالیاری بەماناو نەمەنەی دین و نەسل و زەردەشتەیکا مێ .

وە نامێ " بابا و پیری "نەمەنە دلێمانە،دینی تازە وئیسلامی یاگیش گرتەنۆ،سەربارو ئانەی یادو پیرشالیاری هەرمەنەن جە لاو هەورامیەکا وە هەرچەن بە قاڵبێ ئیسلامیانە یادەکەیش بەرا ڕاوە جە زەردەشتی دورشا وستەنۆ، وەلێم هیشتای زیندەنو  سەرەمڕە یادش کەراوە سالانە.

هەرپاسە پیرشالیار وەڵۍ  وەفاتیشەنە پێشبینی ئامای ئیسلامیش کەردەن پەی هەورامانی وتائیسەیچ شیعرەکێش ئینا سەرو زوانو خۆ لکیوە کە ماچۆ..وەرێ وارۆنە وەروە وەرێنە****وەرێسەپڕچیۆ چوار سەرێنە**..

ئی شیعرێ ئیسپاتش کەرۆ کە پیرشالیار هەورامی بیەن و قینیش ئامێنە کە دینو زەردەشتی دلێنە ملۆ بەدەسو عەرەبەکا و ئاینو ئیسلامی یاگیش گێرۆوە..

مەولانا گوشایش و دوبەرەکی دلێ هەورامیەکا:

هەورامیەکێ گێڵناوە کە مەڵڵایوە بەنامێ مەولانا گوشایشی پەیدابۆ جەساڵەکا(600-700) زاینینە، کوڕ و پیرمحەمدی هەورامی بیەن،گەرەکش بۆ ئاینو ئیسلامی بارۆ دلێ هەورامیەکا ،پی جۆرە دەروازەکا واز کەرۆ پەی لەشکرو ئیسلامی(گوشایش یانی کەردەیۆ دەروازەکا)،چێ وەختەنە ناکۆکی دوبەرەکی دلێ هەورامیەکانە  پەیدا بۊ ،چونکاتەی  فرێشا مەبا بەئیسلامێ و هەر سەرو دینو باوباوانیشاوە مەناوە.وە قینیشاگنۆ جەمەلا گوشایشی ،بەجۆرێ نازنام و "مەولانا گوشایشی کۆر"یش پۆوە منیا.چونکاتەی  بە ویروباوەڕو هەورامیەکا ئی مەلا کۆربیەن پەوچی گەرەکش بیەن خەڵکی ڕووە سەرگەردانی کۆری بەرۆ .

قورونێ یان ماریفەتو پیری:

ماریفەتو پیرشالیاری کتێبێ کۆنو پیرشالیارین کە بەزوانی هەورامی کۆن نوسیان  ، کتێبێ پیرۆز  بیەن لاو هەورامی و زەردەشتیەکاوە ،کۆمەلێ جەپیا پیرەکا هەورامانی نیشارە و باسو ویەردەو بەسەرهات و زەمانو زوی کەرا مەیا سەرو باسو قورئانی و کتێبو ماریفەتی، یۆ جەپیرکا ماچۆ ئەری ماریفەت قەدیما یان قورونێ ، یۆتەر جوابش مدۆوە ماچۆ ماریفەت قەدیما و خاستەریچا ، قورۆنێ هیزی گوشایشەکۆری ئاردەن هەورامان .

"پیر" پێسە سیستەمی جەهەورامانەنە:

زاناما کە پیر زاناو  گەورەپیاو ئاینی بیەن جەهەورامانەنە  و نامیچشا تائیسە مەنێنە دلێمانە و یادشا کەرمێ، پێسە پیرشالیاری ،وەئاماژەیچ کەرۆ کە نەبینێ بەئیسلامێ چونکاتەی نامێ پیای گەورەی ئاینی جە ئیسلامەنە "شێخ و مەلاو ...سەید...هتد بیەن  .

نویستەی شێرکۆ جهانی

هؤرگێڵنای  د.ناجح گوڵپی 21/4/2012

 




طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، زوانی هه‌ورامی، تبریکات، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، دوکتور ناجح گوڵپی، پیرشالیارهه‌ورامی، شێخ شه‌هابه‌دین زاوه‌ری،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،پیرشالیارکێن؟(2):شێرکۆ جەهانی هۆرگێڵنایەو:دوکتور ناجح گوڵپی،
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 21 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
هفته‌نامه‌ی ئاوات
بەگزارش'هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م'شمارە٥٥-دوشنبه۱٥آبانHماە۱۳۹۶هفته‌نامه‌ی ئاوات منتشر گردید.در این شماره آثاری از نویسندگان وشاعران هورامان؛درج شده است.
شمارە٥٥ حەفتەنامەو ئاواتی 
به بابەتوو نویسەرا و شاعێراو هەورامانی ڕازیاوه
کاکەموحەممەدره‌شید ئه‌مینی،کاکەموحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی،کاکەهومایون موحەممەدنژاد، کاکەسوهەیب فاروق، کاکەبێهرووز محەمەدپوور(شارۆ) ،کاکەیاوەر هەورامی،خاتووفه‌رخۆنده شه‌یخی (کاڵێ)،کاکەشاهۆ مه‌عازی،رازیاوە
.


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، جفرافیا، زوانی هه‌ورامی، تبریکات، شهرها و روستاهای هورامان، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، نوشتارهای همایون محمدنژاد، هومایون موحەممەدنژاد، ئێبراهیم شه‌مس، موحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی، شۆرش عه‌زیزی/"ئاوات"، بێهرووز محەمەدپوور(شارۆ)، مامۆسایاوه‌ر هه‌ورامی، فه‌رخۆنده شه‌یخی(کاڵێ)، سوهەیب فاروق(خورماڵی)،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 15 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
 
هه‌تا چن ماوێوته‌ر"قووڵ پێسەو غەریبی کاڵێ"
ڕومانەو خاتوو ئامینە ڕەحیمی (ژوان) ڕوانه‌و بازاری بۆ

در آینده نزدیک ("قووڵ پێسەو غەریبی کاڵێ"رمان خانم آمنه رحیمی(ژوان)  وارد بازار می شود)

بە پاو هه‌واڵوو په‌لیانه‌و 'هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م''ی کورتەڕۆمانەو "قووڵ پێسەو غەریبی کاڵێ"، گۆشێوە جە گیر و گرفتاو ژەناو هەورامانی و کۆمەڵگایش کە ژیوای ژەنێوە بە نامێو کاڵێنە ڕەنگش دانەو، بە قەڵەموو خاتوو ئامینە ڕەحیمی (ژوان) و بە زوانی هەورامی، لایەنوو نەشروو ئارمان نگاروو تارانیوە تا دە ڕوێتەر مەی بازار.




ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، زوانی هه‌ورامی، تبریکات، شهرها و روستاهای هورامان، ئامینه ڕه‌حیمی(ژوان)،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،هه‌تا چن ماوێوته‌ر"قووڵ پێسەو غەریبی کاڵێ" ڕومانەو خاتوو ئامینە ڕەحیمی (ژوان) ڕوانه‌و بازاری بۆ در آینده نزدیک ("قووڵ پێسەو غەریبی کاڵێ"رمان خانم آمنه رحیمی(ژوان) وارد بازار می شود)،
دنبالک ها: کتابخانه‌هورامان،کتێبخانه‌وهه‌ورامانی، یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 9 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.

تعداد کل صفحات : 140 :: 1 2 3 4 5 6 7 ...