هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
    چەنی وەروێ مەوە لات


ساڵەو من ،
جە تۆوە دەست پنەکەرۆنە،
دوانزەکەی تەر شۆنیشەرە مەیا
چێگە حەفتەو من ،
بە تۆوە هەشت روێن و
تۆ هەفتەکامەنە بلی،
 هیچش مەمەنۆوە پەی ژیوای...
ژەنایەتی ،
ماناش جە تۆوە هۆرگیرتەن...

تۆ نەبینە دنیا مانێوەش نیەنە
گردو ژیوای منیچ،
 بەشو ئانەیە مەکەرۆ
رەنگەکا تەنیاییم چەرمی باوە، و
وێم
جەبوەو دوکەڵو جگەرەی
پاک کەروۆ...


#نامق_هەورامی



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، نامق هه‌ورامی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،چەنی وەروێ مەوە لات:کاکه نامق_هەورامی،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 13 آذر 1396 توسط همایون محمدنژاد

(کۆمسا) و ( ماسو قەڵاتی)

دوو مەراسیمی ئایینی و کۆمەڵایەتی خەڵکی هەورامان

نامق هەورامی

لەدێر زەمانەوە هەموو ساڵێک هەورامییەکان لەدولایی بەهاردا وەختێک دنیا روەو گەرم بوون دەچێت، شاروو گوندەکان جێدەهێڵن و رودەکەنە هەوارەکان، هەوار شوێنی گەشتی ئاژەڵدار و باخدارەکانە لەناو فێنکترین ناوچەکانی هەوراماندا، مەبەست لەم گەشتە بۆ بەدەست خستنی فەزایەکی فێنکە بۆ ژیان ، لەپاڵ ئەوەشدا لەوەڕگا بۆ ئاژەڵەکانیان و سەروکاری باخەکانیان کە کەوتونەتە ئەو ناوچانەوە.
لەسەردەمی میتراییەکانەوە ئەم مەراسیمە لەهەورامانی تەخت، وەک پایتەختی هەورامان بەڕێوە چووە، کەدەڵێین هەورامانی تەخت وەک ناوەندی ئایینی و حوکمڕانی هەورامان بووە لەخۆڕا نییە، سادەترین بەڵگە ئەوەیە بە ئیستەشەوە بە هەورامانی تەخت دەوترێت ( شارو هەورامانی).
کۆمسا مەراسیمێکی خاترخواستنی جەماوەری و ئایینی بووە، هەوڵ دەدەم بەکورتی هەردوو ئاراستەکەی باس بکەم.

ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، دینی ومذهبی، پیرشالیارهه‌ورامی، نامق هه‌ورامی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،(کۆمسا) و( ماسو قەڵاتی) دوو مەراسیمی ئایینی و کۆمەڵایەتی خەڵکی هەورامان: کاکه نامق هەورامی،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 14 اردیبهشت 1396 توسط همایون محمدنژاد

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م


بەیاننامەو رێکخراوو (هەورام پەی فەرهەنگ و زوانی)


بەبۆنەو رۆو زوانی ئەدایی


سەرەتا پیرۆزبایی جە گۆکەرا گردو زوانەکا کەرمێنە و ئاواتەوازێنمێ گردوو زوانەکا زەمینێوی ئارام و دیموکراسییەنە گەشە کەراو تنگیاوە.
زوان ناسنامەو بیەو میللەتان، زوانو هەر میللەتێوی نیشاندەرو رەسەنایەتی و توانایی ئا نەتەوەیەنە.
ئی بومێ کە نامێش کوردستانا درێژایی مێژویەنە بیەی وێش سەلەمنان و هەمیشە داراو زوان و فەرهەنگو وێش بیەن و ئارۆ هۆرامی میراتگرو ئا وەڵینە دۆڵەمەندەیەنە.
بەدرێژایی مێژوی فرە زوانێ ئامێ و بەینەنە شیێ، چون ئانێ بەکارش ئارێنێ خەمسەردیشا کەرد، ئینە سەربارو زاڵ بیەی زوانی دینی و زوانی سیاسی و دەسەڵاتدارا.
زوانی هەورامی سەربارو ئاگردە فشارا سەرشۆ، چونکە هەم زوانی ئاینی و هەم زوانی ئەدەبی بیەن، تاواش چێرو باری سەختییەنە وەرگە گێرۆنەو مەنۆوە.
ئیسەیچ کەسەردەمو وەڵێکەوتەو کۆمەڵگەیا مشیۆ کار پەی پارێزنای گردو زوانەکا کریۆ، جەلاو سازمانە جیهانی و وێمانەکاوە، چانەیچە گرنگتەر مشیۆ هەورامی گۆکی فرەتەر گرنگی بەزوانەکەیشا دانە و جەفۆتنای پارێزناش.
زوانی هۆرامی یۆ جە پەنەیاواتەرین و هێقم تەرین زوانو مەحاڵەکەیا و هەرئانەیچە بیەن هۆکارو مەنەیۆش، ئینە سەربارو گرنگییە ئاینییەکێش کە زوانی فەرمی ئاینو یارسانییاو تائیسەیچە پەیڕەوکارێ ئا ئایینەیە پی زوانییە  سروتە ئایینیەکاشا بەرا راوە.


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، اخبار، ڕه‌ئوف مه‌حموودپوور، نامق هه‌ورامی، "هه‌ورام برای فرهنگ و زبان"،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،بەیاننامەو رێکخراوو (هەورام پەی فەرهەنگ و زوانی) بەبۆنەو رۆو زوانی ئەدایی،
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 2 اسفند 1394 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

ساوە شێعرێ «بێهرووز محەمەدپوور» و
 نانەشانێ قریوەو شێعرێ تاز
ێ هۆرامیێ:عادڵ محەمەدپوور

پەی وەرایی:

وەڵتەر بە شێوەێی « دەق شناسانە» باسێم سەروو خەسارشناسی، بەهرەشناسی و رەچەڵەک شناسی شێعرێ ئارۆ هۆرامیێ کەردێنێ و بە وردی «فەلسەفەو سەرورداو» ئی پڕۆسە شێعرێمە شی کەردەنێوە  و لازم مەکەرۆ چێگەنە دووبارەشا کەرووە. چندَ ساڵیێن دماو دەهەکا وەڵتەری کە ئی پڕۆسە شێعرێ کەوتێ بێ سەروو راو رەوچەو وێش،خەریکا بە شێوەیێ جیاوازتەر دەوام کەرۆ. بڕێ جە«شاعێرە بە ئەزموون»ەکا دەقێ تازەتەرێشا ئاردێنێرە و جوانەکایچ خەریکوو مشتووماڵوو ئەزموونەکاشانێ.لانیکەم چی دوە یەرە ساڵەنە، چندَ دەفتەرە شێعرێ بە هازیێ فرەوە ئامێنێنە کە جە بواروو «بۆتیقا»و شێعرێنە یاگێ سەرنجێنێ و تاوانشا بڕێ جە کەلێنەکا چاوەڵی پەڕ کەراوە:«کۆشێعری هەسارێوە وەرم زڕیا،2(2012ز)جە رەوف مەحموودپووری،بەسەی جگەرێ غەریویەنە ورگێڵنای جە فارسی پەی هۆرامی،ئاشنا عەباس‌مەنش(1392ک.ر)،هەناسەی کاڵ(1390 ک.ر)و دەفتەرێ تازە بە نامێ سۆسکە قەتیسەکا(زمسانوو 1392 ک.ر)جە سابیر عەزیزی،شارۆ رۆشنایی (1391ک.ر)،ئومیدَ حەبیبی،پژگیا(2013ک.ر)،جە نامێق هۆرامی،هه‌ڵسه‌و هه‌ناری جە موختار هێدایەتی(1393 ک.ر)و رەنگا دەفتەر شێعرێتەرێ چاپێ کریێبا و من ئاگادار نەبوو.پیجۆرە شێعری‌ ئارۆ هۆرامیێ بیێنە ساحێبوو «ریتم»و وێش.«ریتم» توخمێن تایبەتوو «دەقی ئەدەبی»ی و«شێعرێ»چ دەقیێ ئەدەبیی بە هەژمار مێ کە وێش جە کارەساتێ«زوانی»ی«چێرو چوەر»بییە و«فرە چەشنە»،(دگرگون شوندە و موتکەسێر)وینۆوە. «ریتم» چی دەقە ئەدەبییەنە ورقوڵیاو «وەزنایرەو ئیجرا»و شێعرێن کە جە زوانەنە روە مدَۆ و پێسەو «جمە و ئاوێ»ی مرمانۆ کە بێوچانا و ئەرەمدرایش پەی نیا و دایم ئینا جووڵەنە،ئینەیچ  تا رادەیێ کۆکا چنی ئی پڕۆسە شێعرێ ئیمە.کە ماچوو «تا رادەیێ» یانێ ئینە کە هێشتا شێعرێ هۆرامیێ جە«ریتم و وەزنایرە»و زوانیەنە فرەش مەنەن یاوۆ  دەرەتانوو وێش ئا دەقێ کە ئەشۆ ساحێبوو ئی توخمییە با کەمێنێ و چی بارەوە شاعێرەکێما نیازشا فرەتەر بە «ریازەت،کەشف و شهوود»ی شێعریێ هەن.بە پاو ئی رەوەکەردە ئەدەبییە و سڵۆکیی و چڵێسیی ئەفسووناوی نەفسوو شێعرێ،من ئینانا چا باوەڕەنە کە ئی شاعێر پەی ئەو شاعێری مادام یاوێبا «فەلسەفەو جوانخاسیی و ساحێب و هەناسە»و وێشا،جیاوازیی شێوازیی-تاکی-ناخەکی هە‌ن تا یاوۆ «شێعرەو میللەتەکا و...»و بە هیچ داوێ ئی ئاسکێ مەگنۆ تۆڕەو هیچ سەیادَێ ئیتر...



ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، مه‌جه‌له‌و وانیاری، ڕه‌ئوف مه‌حموودپوور، عادڵ موحەممەدپوور، ئۆمید حه‌بیبی، سابیر عه‌زیزی، محه‌مه‌دئاشنا عه‌باس مه‌نش، موختار هێدایه‌تی، نامق هه‌ورامی، بێهرووز محەمەدپوور(شارۆ)،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،ساوە شێعرێ «بێهرووز محەمەدپوور» و نانەشانێ قریوەو شێعرێ تازێ هۆرامیێ :کاکه عادڵ محەمەدپوور،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 7 خرداد 1394 توسط همایون محمدنژاد

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م


هەورام پەی فەرهەنگ و زوانی

دمای تەی کەردەی قۆناغە یاساییەکا ئارۆ کارو رێکخراوو هەورام پەی فەرهەنگ و زوانی کارەکیش تەمامیێ،تاچن روی ئایندە مۆڵەتو کارکەردەیش تەمامیۆ؛ئی رێکخراوە کارش گەشەدای بە فەرهەنگ و زوانو هەورامی بۆنە.ئی رێکخراوە بە فەرمی حکومەتو هەرێمو کوردستانی ئیجازەو کاریش دریان.

هەورام بۆ کلتور و زمان
دوای تەواوکردنی کارە یاساییەکانی رێکخراوی هەورام بۆ فەرهەنگ و زمان؛بڕیارە لە چەند رۆژی داهاتودا وەک رێکخراوێکی مۆڵەت دراو لەلایەن فەرمانگەی رێکخراوە ناحکومییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە دەست بەکار بکات.
ئەم رێکخراوە کار بۆ گەشەسەندنی فەرهەنگ و زمانی هەورامی دەکات و دەیەوێت گیانی تەبایی و پێکەوەژیان بڵاو بکاتەوە و گرنگی بە ناوچەی هەورامان بدات.

ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، اخبار، آموزشی، زوانی هه‌ورامی، نامق هه‌ورامی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،همایون محمدنژاد،سفرهای گالیوربه هورامی،هەورام پەی فەرهەنگ و زوانی،انجمن"هه‌ورام برای فرهنگ و زبان"رسماً فعالیت خود را آغاز کرد،
دنبالک ها: خبرگزاری کردپرس،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 17 تیر 1393 توسط همایون محمدنژاد

پیرشالیار رازی به درازای تاریخ کردستان:آقای هورامان بهرامی

عادل محمدپور:»پیرشالیار» یکی از (۹۹) پیر اورامان به شمار می رود که در میان مردم کُرد به ویژه مردم اورامان از قداست و وجهه اسطوره‌ای و آیینیِ ویژه ای برخوردار است ، به گفته بعضی از مورخان پیرشالیار از مغان زردشت بوده، کتابش را به کسی نشان نمی داده و سخنانش در نزد مردم «ضرب المثل» بوده است. در افواه مردم از دو تا پیر شالیار (پیر شهریار) نام برده می شود ، هر کدام به نوبه ی خود از احترام خاصی برخوردار بوده اند.
شخصیت اول که در لابلای کتب تاریخی مسطور است؛ مشهور است به (پیرشالیاره سیاوه، pirsalyare siyawe)پسر جاماسب(۱۵۰)ق.م است که قبل از اسلام یا گویا همزمان با اسلام و حمله به ایران و کردستان و سرانجام هورامان، در هورامان تخت می‌زیسته و پایبند آئین زردشتی بوده و کتابی نگاشته است به اسم ماریفَتو پیرشالیاری، marifet upirsalyari(معرفت پیر شهریار ) بعداً آئین اسلام را پذیرفته و سرانجام در همان روستا فوت کرده و به خاک سپرده شده است.

پیرشالیار دوم :سید مصطفی ابن خداداد، مردی فاضل و عارف از سادات ، مشهور به پیرشالیار است!. این شخصیت بعد از انتشار آئین اسلام در منطقه هورامان در زمان شیخ عبدالقادر گیلانی(۴۷۱-۵۶۱ه ق) می زیسته و از منسوبان وی بوده است ایشان آشنای افکار پیرشالیاره سیاو بوده، کتاب معرفت او را بازنگری کرده و احتمال دارد بر اساس منهج دینی و رنگ و صبغه ی احکام اسلامی تغییراتی در آن داده باشد.

 بجز هویت دوگانه (اسلامی – زرتشتی) پیرشالیار در متون آیین یارسان نیز از پیرشالیار  بعنوان یکی از بزرگان این نام برده شده است.

جنابعالی نیز در برخی مقالات و پژوهش های خود بر این امر صحه گذاشته اید؛ آیا بجز آیین های اسلام و زرتشتی باید رد پیرشالیار را در میان بزرگان آیین یارسان نیز جست؟

 نامق هورامی:پپیش از ورود به بحث باید درباره آیین یارسان باید به این امر اشاره نمود که آیین یارسان آمیخته ای از زرتشتیت  و میترایسم است و می توان رد این آیین ها را در آن یافت نمود.

اگر به متون کنونی اهل یارسان مراجعه کنیم خواهیم دید که پیرشالیار یکی از رهبران و بزرگان آیین یارسان است و به عنوان یکی از مقلدان شاخوشین لرستانی محسوب می گردد.

پیرشالیار از مقربان شاه خوشین بوده و دلیل اصلی انتخاب محل اقامت منطقه هورامان و قلعه پالنگان از جانب شاه خوشین لرستانی تقرب با پیرشالیار هورامان بوده است.

در متون مقدس یارسان نیز کلامی از پیرشالیار آورده شده است که این هویت او را نمایان می کند

یاشای ساحیب شه‌رت، یاشای ساحیب شه‌رت

ئامانه‌ن ئامان یاشای ساحیب شه‌رت

ئاسارش به‌رئارد وردش که‌رو به‌رد

کنگور دنیا دنیاش که‌رد وه‌گرد

 جناب آقای رحمانی نظر جنابعالی درباره هویت پیرشالیار و آیین او چیست؟

منصور رحمانی:سه آیین اسلام، زرتشتی و یارسان پیر شالیار را از بزرگان خود می دانند و برای اثبات آن نیز دلیلیل متعددی ارائه می نمایند.

در فرهنگ مزدیسنا پیرشالیار(پیرشهریار) بعنوان یکی از مغ های زرتشی معرفی شده و در آیین یارسان همچنان که جناب نامق هورامی اشاره نمودند از پیرشالیار نام برده شده و کلام هایی نیز بدو منصوب است.

در دین اسلام نیز وی یکی از شخصیت هایی است که با شیخ عبدالقادر گیلانی موسس سلسله قادریه در ارتباط و نامه نگاری بوده است.

 واژه پیر که همگان –با انواع تفسیرها- بر پیشوند نام پیرشالیار می گذارند  به چه معناست؟

محمودپور: بر همَگان عیان است که پیر واژه‌ای ‌ایرانی ‌است و به ‌آیین مهرپرستی بازمی‌گردد که‌از آن زمان تا کنون‌هم‌چون یکی‌از نمادهای فرهنگی‌مورد استفاده قرار گرفته‌است.

از سوی‌دیگر باتوجه‌به‌واژه‌شناسی واژه پیرشالیار، این واژه‌ یک واژه‌ی ترکیبی ‌است که تمام اجزای ‌آن بومی و ایرانی و زاگرسی هستند. با این اوصاف دیگر دلیلی برای تعریب این واژه وجود ندارد.

 چرا هنوز هویت اصلی پیرشالیار مشخص نیست؟ دلیل این آشفتگی را در کجا باید جست؟

عادل محمدپور:در مورد شخصیت دوگانه پیرشالیار وکتاب معرفت او، سخن زیاد است و بیشتر مورد نزاع؛ فی‌الواقع هنوز تحقیقات «متقن و پژوهشگرانه‌»ای در مورد او صورت نگرفته و شاید بیشتر به خاطر ضعف منابع باشد زیرا در این باره منابع و اسناد بسیار کم است؛ زوایا و خبایای زندگانی او در هاله‌ای از ابهام فرو رفته و تا حدودی در اذهان و افواه مردم با رنگ و صبغه‌ی افسانه‌های دهن به دهن درآمیخته است؛

آقای محمودپور یکی از شخصیت هایی است که سالین زیادی است توان و تلاش خود را برای یافتن هویت واقعی پیرشالیار صرف نموده است. شما دلیل این آشفتگی را در چه چیزی می دانید؟

 رئوف محمودپور: دربین متون تاریخی و قدیمی کردستان کتاب یا پژوهش مفصل و مستقلی که به موضوع پرداخته باشد یافت نشد و تلاش بسیار بنده برای یافتن نمونه ای هر چند مختصر،منتج به نتیجه نگردید

اما بعضی‌از مؤلفین و مورخان، در آثار خود، به طور جسته و گریخته به‌آن اشاره نموده‌اند. کسانی مثل شیخ محمد مردوخ کردستانی ، عبدالکریم مدرس، محمدامین‌هورامانی، عبدالرزاق عبدالرحمان محمد، محمد بهاالدین و … در لابلای بررسی تاریخ هورامان به بحث درباره پیرشالیار پرداخته اند اما هنوز بصورت اختصاصی در این رابطه پژوهشی صورت نگرفته است که بنده در پی تحقق این امر هستم.

 اما با این وجود جایگاه و اهمیت پیرشالیار در تاریخ و فرهنگ و ادبیات کردستان بسیار حائز اهمیت است؟

عادل محمدپور:درست است  با این تناقضات تاریخی، «پیرشالیار واقعی» در «اورامان تخت»زیارتگاه سوته دلان و عاشقان او است و هرساله تقریباً در نیمه بهمن ماه مراسمی تحت عنوان(زَماونَوْ پیری،zemawinew piriجشن پیر) برگزار می گردد و یاد و خاطره او زنده و جاودان نگه داشته می شود.

با این همه آراء و تفاسیر متناقض، نمی‌توان «پیرشالیار واقعی، همان پیرشالیاره سیاو» و پروسه ی فکری و منهج و ژرف ساخت اسطوره ای/دینی و آرکائیک بودن او را انکار کرد.

آنچه برای ما مهم است ضرورت او در «متن و بطن فرهنگ مردم و ذهنیت خودآگاه» آنان است. برخی از مورخان، پژوهشگران که بیشتر به جنبه «اسطوره ای-تاریخی پیرشالیار» اهمیت می دهند که شواهد و قرائن «زبانی، تاریخی و شمه‌یی از مولفه‌های فرهنگی زردشتی- میترایی» در منطقه بر این امر مهر صحه می‌گذارد. برخی دیگر معتقدند احتمالاً فردی متدین و بانفوذ و قابل احترام برای مقابله با افکار پیرشالیاره سیاوپیرشالیارزردشتی نام خودرا پیرشالیار گذاشته و در سینه‌ها و افواه مردم باقی مانده باشد. این خلط تاریخی هرچه باشد، شخصیت واقعی پیرشالیار و منهج فکری او در میان مردم هورامان علاوه بر هویت اسطوره ای-تاریخی از قداست دینی خاصی برخوردار است، که رمز آئینی و اسطوره ای دارد؛ حکایت از این مهم تاریخی دارد که از قدیم و ندیم در هورامان مردمانی با پیشینه ای مدنی و فرهنگی وجود داشته اند و می توان این نکته را بعنوان رمز ماندگاری ملت کرد دانست. امکنه و نام‌جای‌های تاریخی و باستانی در منطقه ، مهر صحت بر اصالت تاریخی و باستانگی آن است

 جایگاه پیرشالیار را در متون ادبی کردی چگونه تفسیر می کنید؟

 منصور رحمانی: در نگاهی کلی تأثیر پیرشهریار در ادب کُردی مربوط به حوزه ی اعتقادی است، اعتقادی که پیروان آیین های موجود در گذشته و حال هورامان را در برمیگیرد.

پیرشهریار در فرهنگ مزدینای اوشیدوی به عنوان یکی از مغ های آیین زرتشت معرفی شده است و در نامه ی سرانجام (کتاب مقدس آیین یارسان) وی پیرشهریار یکی از پیران بزرگ و مقدس این آیین است.

همچنین پیرشهریار در آیین اسلام به عنوان یکی از اولیایی که در ارتباط با شیخ عبدالقادر گیلانی بوده نام برده می شود.

در اشعار فولکلور  هورامی «پیرشالیار» و مزارش وجود و محل التجای نیازمندان و عاشقان است.

ذکر نام پیر و جایگاهش نیز اکنون ورد زبان مردم هورامان و اطراف می باشد.

ابیاتی از کتاب «معرفت (ماریفه‌ت)» (که متأسفانه به جز چند بیت معدود تاکنون چیزی از آن باقی نمانده است) به جا مانده است که در فایل ادب تعلیمی قرار می گیرند و مضمون این ابیات حکمت عملی و اخلاق و اندیشه است که در قالبی تمثیلی و نمادین بیان گردیده است.

 وه‌روه‌وه‌وارۆ وه‌روه‌وه‌رێنه‌

وه‌رێسیه‌پڕچیۆ چوار سه‌رێنه‌

گۆشڵی مه‌مێڕیۆ دوه‌به‌رێنه‌

که‌رگه‌سیاوه‌هێڵه‌چه‌رمێنه‌

این ادبیات شگفتی تناقض موجود در جهان را در بیانی تمثیلی به تصویر کشیده است و یا در بیت زیر:

واره‌ن گیان داره‌ن جه‌رگ و دڵ به‌رگه‌ن

گاهێ پڕ به‌رگه‌ن گاهێ بێ به‌رگه‌ن

مسأله ی هستی و مرگ و تولد دوباره را باز به صورت تمثیلی بیان می نماید.

 

جناب آقای محمودپور در سخنان خود به افرادی که درباره پیرشالیار مطالبی را در کتب تاریخی خود درج نموده اند اشاره نمودید در صورت امکان بصورت مختصر بفرمایید که متون تاریخی درباره پیرشالیار چه نوشته اند؟

محمودپور: مُلا عبدالکریم مُدرس، در کتاب «بنه‌ماله‌ی زانیاران» (خانواده‌ دانشمندان)، پیرشالیار را همان سید مصطفی‌دانسته و او را از جمله‌ی ‌خلیفه‌های شیخ عبدالقادر گَیلانی ذکر کرده‌است:

«سادات کَلجی kelcyاز نوادگان سید مصطفی مشهور به پیرشهریار که در هَورامان تَخت زیسته و نقل است که‌از جمله‌ی‌خلیفه‌های شیخ عبدالقادر گَیلانی‌است. »

«نامبرده در جایی ‌دیگر از کتاب خود، به نقل از آیت‌الله مردوخ کردستانی، تاکید می‌نماید که سید مصطفی‌در سال۵۶۷هجری قمری، فوت نموده‌است.

 ملا عبدالکریم مدرس به وجود دو پیرشالیار در هورامان عقیده نداشته است؟

ملا عبدالکریم مدرس با اذعان به ‌اینکه بعضی ‌از صاحب نظران بر این باورند که قبل از این مصطفی ‌که به پیرشهریار دوم مشهور است ، پیرشالیار دیگری نیز زیسته که بر آیین دیگری بوده‌است، آن را رد نموده و تاکید می‌نماید که فقط یک پیرشالیار وجود داشته که‌او هم همان سید مصطفی پسرخداداد است»

باید به ‌این واقعیت‌توجه نماییم که قبل از تسلط اعراب بر مناطق کردنشین و ایران‌زمین، این مناطق خالی‌از سکنه نبوده و یا در حالت توحش نزیسته‌اند، بلکه به‌شهادت تاریخ، دارای مراکز علمی، اداری، کتاب‌خانه‌های مجهز و بزرگ و اعتقادات یگانه‌پرستی بوده‌اند.

این کاملاً برخلاف تمدن اعراب پیش از اسلام بوده‌است که با آثار تمدن آشنایی چندانی نداشته‌اند. پس باید بپذیریم که در این سرزمین علم و اندیشه، به طور مستمر انسان‌های فرهیخته و دانشمند پرورش یافته وخواهند یافت که ریشه در سرزمین خود دارند. پس انتساب آن‌ها به‌اعراب چندان ‌شایسته و قابل باور نیست.

همان‌گونه که خود استاد مدرس هم در همان صفحات کتاب خود آورده، «ماریفه‌ت» که ‌همان کتاب پیرشالیار است، بسیار قدیمی‌تر و دیرین‌تر از قرآن مجید است.

«شیخ محمد مردوخ کردستانی»، مشهور به‌آیه‌الله مردوخ کردستانی، بر این نظر است که پیرشالیاِر اول مجوس بوده و در  آن ‌شکی ندارد. او می‌گوید:

« پیرشهریار، مؤلف کتاب مذکور(ماریفه‌ت) چنان‌که‌از نامش‌هم پیدا است، شکی نیست که مجوس بوده. جد پیرشهریار دوم است که مسلمان بوده. این پیرشهریار دوم در نتیجه خوابی‌که دیده و حضرت رسول در آن خواب او را فرزند خطاب کرده، اسم خود را تبدیل به «مصطفی» کرده و خود را سید خوانده ‌است!! که حالا هم اهالی ‌او را سید مصطفی می‌گویند. پیرشهریار دوم معاصر شیخ عبدالقادر گیلانی بوده‌است.

در حدود سال ۴۸۰هجری ‌این پیرشهریار دوم، کتاب معرفت را تغییر داده ، بعضی قسمت‌های ‌آن را که با دیانت اسلام اصطکاک داشته ترک کرده‌است و حالا این نسخه ثانی ‌در دست هورامی‌ها است.»

همان‌طور که می بینیم نظر آیه‌الله مردوخ کردستانی‌ که‌استاد عبدالکریم مدرس در تالیف اثر خود به‌آثار او استناد کرده ‌است


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، ڕه‌ئوف مه‌حموودپوور، عادڵ موحەممەدپوور، پیرشالیارهه‌ورامی، مه‌نسوور ره‌حمانی، نامق هه‌ورامی،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی- ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه،چورژی،هانه‌به‌رچه‌م،پیرشالیار رازی به درازای تاریخ کردستان:آقای هورامان بهرامی،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 23 خرداد 1392 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.