(کۆمسا) و ( ماسو قەڵاتی)

دوو مەراسیمی ئایینی و کۆمەڵایەتی خەڵکی هەورامان

نامق هەورامی

لەدێر زەمانەوە هەموو ساڵێک هەورامییەکان لەدولایی بەهاردا وەختێک دنیا روەو گەرم بوون دەچێت، شاروو گوندەکان جێدەهێڵن و رودەکەنە هەوارەکان، هەوار شوێنی گەشتی ئاژەڵدار و باخدارەکانە لەناو فێنکترین ناوچەکانی هەوراماندا، مەبەست لەم گەشتە بۆ بەدەست خستنی فەزایەکی فێنکە بۆ ژیان ، لەپاڵ ئەوەشدا لەوەڕگا بۆ ئاژەڵەکانیان و سەروکاری باخەکانیان کە کەوتونەتە ئەو ناوچانەوە.
لەسەردەمی میتراییەکانەوە ئەم مەراسیمە لەهەورامانی تەخت، وەک پایتەختی هەورامان بەڕێوە چووە، کەدەڵێین هەورامانی تەخت وەک ناوەندی ئایینی و حوکمڕانی هەورامان بووە لەخۆڕا نییە، سادەترین بەڵگە ئەوەیە بە ئیستەشەوە بە هەورامانی تەخت دەوترێت ( شارو هەورامانی).
کۆمسا مەراسیمێکی خاترخواستنی جەماوەری و ئایینی بووە، هەوڵ دەدەم بەکورتی هەردوو ئاراستەکەی باس بکەم.

ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، دینی ومذهبی، پیرشالیارهه‌ورامی، نامق هه‌ورامی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،(کۆمسا) و( ماسو قەڵاتی) دوو مەراسیمی ئایینی و کۆمەڵایەتی خەڵکی هەورامان: کاکه نامق هەورامی،
نوشته شده در تاریخ جمعه 15 اردیبهشت 1396 توسط همایون محمدنژاد

پیرشالیار هورامان؛اثر خانم سارا محمودی منتشر شد.

کتاب«پیرشالیار هورامان»اثر نویسنده و محقق کردستانی سارا محمودی چاپ و روانه بازار شد.

به گزارش خبرنگار زریوارخبر، کتاب«پیرشالیارهورامان»اثری تحقیقی-پژوهشی است که ظرف مدت دو سال از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای، بررسی روایات و سنت شفاهی و بن مایه های مراسم جشن عروسی پیرشالیار و مصاحبه با صاحبنظران حوزه ادب و فرهنگ کُردی گردآوری شده است. این کتاب در یازده فصل منتشر شده است. که به ترتیب شامل: بررسی واژه‌ی«پیر»و«شالیار»از لحاظ زبان شناختی مردم هَورامان؛ بررسی تبارشناختی شخصیت پیر درلابلای اوراق کتب تاریخی؛درجستجوی دوره زندگی،کیش و آیین پیر شالیار؛دین مهرپرستی، زرتشتی و اسلام درهورامان؛ بررسی بن مایه های مراسم عروسی پیرشالیار و کومسای؛مولفه های تقدس پیرشالیار،کتاب ماریفت،کرامات و یادگارهای پیرشالیار می باشد. در این کتاب تلاش شده است تا با ارائه دیدگاهی جامع و مستند در مورد پیرشالیار-که با واقعیات تاریخی هَورامان نیز نزدیک باشد- به مخاطبان در پی پاس ونگهداشت بخش مهمی از فرهنگ و رسوم این سرزمین کهن برآید. 

 سارا(سروه)محمودی کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی،مدرس دانشگاه پیام نور مریوان در خصوص تألیف این کتاب، گفت:براساس علائق فرهنگی دست به تالیف کتابی با عنوان «پیرشالیار هورامان»زدم. این کتاب اولین تالیف من در حوزه مردم شناسی،با موضوع شناخت پیرشالیار می باشد که بتازگی در130 صفحه و با درج 15عکس رنگی از صحنه های مراسم مربوط به پیرشالیار انتشار یافته است.



ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، اخبار، تبریکات، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، شهرها و روستاهای هورامان، دینی ومذهبی، نوشتارهای همایون محمدنژاد، انتشارات ڕێباز (زایەڵە)، هومایون موحەممەدنژاد، ڕه‌ئوف مه‌حموودپوور، عادڵ موحەممەدپوور، پیرشالیارهه‌ورامی، سارا(سروه) مه‌حموودی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،پیرشالیار هورامان؛اثر خانم سارا محمودی منتشر شد.،
دنبالک ها: کتابخانه‌هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی، وب سایت سلام پاوه،
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 23 خرداد 1395 توسط همایون محمدنژاد
همایش ملی هورامان؛بامحوریت

(انسان،طبیعت،زندگی)در10اردیبهشت1394درسنندج باشکوه فراوان برگزار شد


هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م



به گزارش وبلاگ فرهنگی،ادبی،تاریخی هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م همایش ملی هورامان؛بامحوریت(انسان، طبیعت،زندگی)در10اردیبهشت1394درسنندج باشکوه فراوان برگزار شد.
دراین همایش یک روزه که درتالار مولوی دانشگاه کردستان شهرسنندج برگزارشد؛حضوراساتید و ادیبان و مورخان و فرهیختگان و نویسندگان از هورامان و کردستان و اقصی نقاط کشور و درسطح ملی؛برغنای این همایش دوچندان افزوده شده بود.
باتوجه به اینکه روستاهای(هورامان تخت،پالنگان،ژیوار)درمرحله مقدمات اولیه ثبت جهانی یونسکو قراردارند؛بابرگزاری شایسته و با بارعلمی این همایش درسطح ملی نکات برجسته و موردپژوهش محققان و نویسندگان برای تکمیل پرونده ثبت هورامان درسازمان جهانی یونسکو مشخص شده؛امیداست که درآینده نزدیک محقق شود.

  ازنکات برجسته همایش معرفی هورامان باتمام ویژگی های زبانی
،فرهنگی،طبیعی،تاریخی آن؛از زبان اساتید مشهور ایران,به خصوص دکترمحمدعلی سلطانی که بامعرفی هورامی به عنوان زبان ریشه دارمنطقه کردستان ؛سخنرانی جذاب و تاریخی داشتند که مورد استقبال وتشویق حضاردرهمایش قرارگرفت؛دراین راستا هم دکتراسماعیل شمس مدیر بخش کردشناسی مرکز پژوهش های ایرانی و اسلامی(دایره المعارف بزرگ اسلامی) هم درارتباط با زبان وتاریخ هورامان به ایرادسخن پرداختند.

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م


هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

ازراست به ترتیب :
آقای محمدشریف علی رمایی -دکتر محمدعلی سلطانی-همایون محمدنژاد


منبع عکس های پایین:باتشکر ازآقای مظفرولدبیگی 
پایگاه خبری نوریاو



مفاخرهورامان معرفی شده درهمایش ملی هورامان:
ملااحمد نظیری،عثمان هورامی،محمدشریف علیرمایی و مهدی سنندجی




ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، اخبار، آموزشی، تبریکات، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، زوانی هه‌ورامی، دینی ومذهبی، شهرها و روستاهای هورامان، هومایون موحەممەدنژاد، ئێبراهیم شه‌مس، کوورش ئه‌مینی، ڕه‌ئوف مه‌حموودپوور، کوورش یوسفی(ئاریا)، ئێحسان ئه‌تابه‌ک، موحەممەدره‌شید ئه‌مینی، موحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی، موحەممەد فه‌هیم، بورهان ئه‌خته‌ر(هورامی)، پیرشالیارهه‌ورامی، مامۆساعوسمان هه‌ورامی، په‌رویز ڕوسته‌می، مه‌ڵائه‌حمه‌د نه‌زیری، مۆدرێک که‌ریمی، مامۆسامۆمن نووری، فه‌ریبا ئێسماعیلی، فه‌رزاد مه‌هدی‌نیا(فه‌رزاد ژیواری)، دوکتورئێسماعیل شه‌مس، یه‌حیا سه‌مه‌دی، مه‌نسوور ره‌حمانی، مه‌هدی سه‌نه‌نده‌جی(هه‌وار)، که‌لسووم عۆسمان‌پوور، جه‌لال حسه‌ینی، دوکتورحێسام مه‌لێکی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،
دنبالک ها: خبرگزاری کردپرس، اداره کل میراث فرهنگی،صنایع دستی وگردشگری استان کردستان، وبسایت زریوارخبر، پایگاه خبری نوریاو،
نوشته شده در تاریخ جمعه 11 اردیبهشت 1394 توسط همایون محمدنژاد
خاندان مردوخیان كردستان
یكی از كهن‌ترین خاندانهای معنویت‌گستر و مروج عرفان و شریعت اسلامی در كردستان ایران،خاندان مردوخیان اورامان می‌باشد كه در 737ه.ق برای تبلیغ دین اسلام با یک عده از کسان و بستگان خود از شام(سوریه)به خاک اورامان کردستان هجرت نموده در دشت شامیان،چادر زدند. سپس برای جلوگیری از سرما ناچار شدند که دهکده دگاشیخان را بنا کنند.پس از ورود به این سرزمین كوهستانی و صعب‌العبور،مورد توجه و تكریم اهالی آن سامان قرار گرفته‌اند و سجایای ممتاز و حسن سلوك ایشان در نظر اهالی آن دیار جلوه‌گریها داشته است و هم ‌ازاینرو مؤمنان و جویندگان نور معرفت از هر سو بر گرد شمع وجودشان پروانه‌آسا حلقه زده‌اند و از انوار وجود معنویت‌گسترشان مستفیض و بهره‌یاب گشته‌اند.
نخستین شخصیت برجسته خاندان مشایخ مردوخی اورامان،امیرمحمِد بابامردوخه بوده كه در قرن هشتم هجری قمری به محلّی كه بعدها به مناسبت ورود ایشان «دشت شامیان»نام گرفته،وارد گردیده است.

مؤلّف تاریخ كُرد و كردستان در زمینه تاریخ و نحوه ورود و چگونگی انتشار خاندان مشایخ و عرفای مردوخی در سرزمینهای كُردنشین خاورمیانه و دیگر بلاد اسلامی، می نویسد:
    «درویش امیرمحمِد مردوخ شهیر به بابامردوخه كه اعلیجد مشایخ و موالی مردوخی صفحه كردستان است.اهل قریه مردوخ از توابع شام بوده.در سنه 737 هجری هنگام استیلای امیرشیخ حسن جلایری بر آذربایجان و بغداد كه دولت آلیخانی در عراق تشكیل شد.بابا مردوخه با جمعی از اقوام و خویشاوندان خود از شام به خاك اورامان هجرت نموده مدتی در دشت شامیان كه به همین مناسبت به این اسم مسمی گشته سیاه‌چادر زده و سكونت كرده‌اند.اهالی اورامان و اطراف آن مراتب زهد و ریاضت و پرهیزكاری بابامردوخه را مشاهده نموده‌اند.اعتقاد كامل نسبت به او پیدا كرده‌ عموماً مرید او شده‌اند و از صمیم قلب او را پرستش كرده‌اند و در معنی مقام قطبیت و غوثیت را در آن محال پیدا كرده است و او را بابامردوخه خطاب نموده‌اند و پس از فوتش مردمان اطراف و نواحی او را پیرمحمد اورامی گفته‌اند.بابامردوخه ازجمله نودونه پیركبار اورامان است.مرقد او در شهر اورامان می باشد.عموم مشایخ مردوخی از او تشكیل سلسله داده‌اند.كلمه بابا دلالت دارد بر اینكه درویش امیرمحمد مردوخ سید بوده است؛زیرا اهالی اورامان كلمه بابا را فقط بر سید اطلاق كرده‌اند.بابامردوخه در سنه 680 متولدشده و در نودونه‌سالگی متأهل گشته؛در سنه 790فوت نموده.صدو ده‌سال عمر كرده است.درسنه 778 در زمان امیراسعد ملقب به امیرجیاشا ـیعنی هنگام سلطنت سلطان مرادخان اول درمملكت عثمانیـبرحسب خواهش پیرشهریار اورامی،دختر شیخ شهاب‌الدین دزآوری را عقد نموده از او یك پسر متولد شده،اسم او را مولاناگشایش گذاشته‌اند.پس از بلوغ درنزدشیخ حسن مولانآباد تحصیل علم كرده و به اورامان مراجعت نموده و به مولانا گشایش اشتهار یافته است.مولاناگشایش در سنه 842شروع به تبلیغ اسلام و نشر احكام نموده در سنه 873 از دنیا درگذشته است از او دو پسر بجا مانده:عباس اعلیجد قضات اورامان است و عبدالغفار اعلیجد مشایخ دگاشیخان و تخته و باقل‌آباد و قزلبلاق و هزاركانیان و میرگه‌سار و دژن و تنگیسر و كاشتر و محال قره‌داغ و نواحی سلیمانیه و شهر سنه‌دژ و سایر مشابخ مردوخی است كه به بغداد و بیروت و مصر و ازمیر(ترکیه) و سایر ممالك خارجه پراكنده شده‌اند.»
منابع:
http://sorankurdistani.com/maqala37mardux2.htm
دانشمندان کرددرخدمت علم ودین:ملا عبدالکریم مدرس
تاریخ مشاهیرکرد:آیت الله مردوخ کردستانی
  
شیخ شهاب الدین دزآوری(بغدادی):
استاد و پدرزن پیرشهریار اورامی و امیرمحمد مردوخ جدبزرگ مردوخیان کردستان
-شیخ شهاب الدین دزآوری(بغدادی) 741ه.ق- از شاگردان بزرگ حضرت غوث عبدالقادر گیلانی (غوث الاعظم) که جهت تبلیغ اسلام و شریعت پیرو مراد خود به دزآور آمده و با زنی دزآوری ازدواج کرده که حاصل آن 3 دختر بوده است. که در مطالب تاریخ بزرگان بیشتر توضیح داده می شود.ایشان استاد  و پدر زن سید مصطفی اورامی مشهور به(پیرشالیار دوم)و همچنین استاد  و پدر زن درویش امیرمحمد مردوخ(بابامردوخه) جد اعلی خاندان مردوخیان کردستان،وآیت الله مردوخ کردستانی می باشند.
 برگرفته ازکتاب های تاریخ :
1-تاریخ مشاهیر کرد:آیت الله مردوخ کردستانی2- دانشمندان کرد در خدمت علم و دین:ملاعبدالکریم  مدرس
   

 
آرامگاه بزرگ مرد دین اسلام، شیخ شهاب الدین دزآوری(
بغدادی)»درقرن 7 و 8هجری قمری
مکان: روستای دزآور هورامان



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، جفرافیا، اخبار، آموزشی، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، دینی ومذهبی، پیرشالیارهه‌ورامی، شێخ شه‌هابه‌دین زاوه‌ری، نوشتارهای همایون محمدنژاد،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌ هورامان؛یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،همایون محمدنژاد،سفرهای گالیوربه هورامی،شیخ شهاب الدین دزآوری،آیت الله مردوخ کردستانی،پیرشهریار اورامی،
نوشته شده در تاریخ شنبه 18 مرداد 1393 توسط همایون محمدنژاد

آیت ‌الله شیخ محمد مردوخ کردستانی


مقدمه‌ای دربارۀ خاندان مردوخیان كردستان
یكی از كهنترین خاندانهای معنویت‌گستر و مروج عرفان و شریعت اسلامی در كردستان ایران، خاندان مردوخیان اورامان می‌باشد كه در 737ق برای تبلیغ دین اسلام با یک عده از کسان و بستگان خود از شام (سوریه) به خاک اورامان کردستان هجرت نموده در دشت شامیان، چادر زدند. سپس برای جلوگیری از سرما ناچار شدند که دهکده دگاشیخان را بنا کنند. پس از ورود به این سرزمین كوهستانی و صعب‌العبور، مورد توجه و تكریم اهالی آن سامان قرار گرفته‌اند و سجایای ممتاز و حسن سلوك ایشان در نظر اهالی آن دیار جلوه‌گریها داشته است و هم ‌ازاینرو مؤمنان و جویندگان نور معرفت از هر سو بر گرد شمع وجودشان پروانه‌آسا حلقه زده‌اند و از انوار وجود معنویت‌گسترشان مستفیض و بهره‌یاب گشته‌اند.
نخستین شخصیت برجسته خاندان مشایخ مردوخی اورامان، امیر محمِد بابامردوخه بوده كه در قرن هشتم هجری قمری به محلّی كه بعدها به مناسبت ورود ایشان «دشت شامیان» نام گرفته، وارد گردیده است.
مؤلّف تاریخ كُرد و كردستان در زمینه تاریخ و نحوه ورود و چگونگی انتشار خاندان مشایخ و عرفای مردوخی در سرزمینهای كُردنشین خاورمیانه و دیگر بلاد اسلامی، می نویسد:
    «درویش امیر محمِد مردوخ شهیر به بابا مردوخه كه اعلیجد مشایخ و موالی مردوخی صفحه كردستان است. اهل قریه مردوخ از توابع شام بوده.. در سنه 737 هجری هنگام استیلای امیر شیخ حسن جلایری بر آذربایجان و بغداد كه دولت آلیخانی در عراق تشكیل شد. بابا مردوخه با جمعی از اقوام و خویشاوندان خود از شام به خاك اورامان هجرت نموده مدتی در دشت شامیان كه به همین مناسبت به این اسم مسمی گشته سیاه‌چادر زده و سكونت كرده‌اند. اهالی اورامان و اطراف آن مراتب زهد و ریاضت و پرهیزكاری بابامردوخه را مشاهده نموده‌اند. اعتقاد كامل نسبت به او پیدا كرده‌ عموماً مرید او شده‌اند و از صمیم قلب او را پرستش كرده‌اند و در معنی مقام قطبیت و غوثیت را در آن محال پیدا كرده است و او را بابا مردوخه خطاب نموده‌اند و پس از فوتش مردمان اطراف و نواحی او را پیرمحمد اورامی گفته‌اند.. بابامردوخه.. از جمله نود و نه پیر كبار اورامان است. مرقد او در شهر اورامان می باشد. عموم مشایخ مردوخی از او تشكیل سلسله داده‌اند. كلمه بابا دلالت دارد بر اینكه درویش میرمحمد مردوخ سید بوده است؛ زیرا اهالی اورامان كلمه بابا را فقط بر سید اطلاق كرده‌اند.. بابامردوخه در سنه 680 هجری متولد شده و در نود و نه سالگی متأهل گشته. در سنه 790 فوت نموده. صد و ده سال عمر كرده است.. در سنه 778 در زمان امیر اسعد ملقب به امیر جیاشا ـ یعنی هنگام سلطنت سلطان مرادخان اول در مملكت عثمانی ـ بر حسب خواهش پیرشهریار اورامی، دختر شیخ شهاب‌الدین دزآوری را عقد نموده . از او یك پسر متولد شده، اسم او را مولانا گشایش گذاشته‌اند. پس از بلوغ در نزد شیخ حسن مولاناباد تحصیل علم كرده و به اورامان مراجعت نموده و به مولانا گشایش اشتهار یافته است. مولانا گشایش در سنه 842 شروع به تبلیغ اسلام و نشر احكام نموده در سنه 873 از دنیا درگذشته است از او دو پسر بجا مانده. عباس اعلیجد قضات اورامان است و عبدالغفار اعلیجد مشایخ دگاشیخان و تخته و باقل‌آباد و قزلبلاق و هزاركانیان و میرگه‌سار و دژن و تنگیسر و كاشتر و محال قره‌داغ و نواحی سلیمانیه و شهر سنه‌دژ و سائر مشابخ مردوخی است كه به بغداد و بیروت و مصر و ازمیر و سائر ممالك خارجه پراكنده شده‌اند.»
شجره‌نامه خاندان آیت‌الله شیخ محمد مردوخ كُردستانی (رحمهالله علیه)
    رشته نسبی آیت‌الله شیخ محمد مردوخ كردستانی، بر اساس شجره‌نامه این خاندان كه به مْهر علما و مشایخ كبار كردستان ممهور گردیده و مورد تأیید قرار گرفته، از این قرار است:


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، اخبار، آموزشی، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، دینی ومذهبی، شێخ شه‌هابه‌دین زاوه‌ری، جفرافیا، پیرشالیارهه‌ورامی،
برچسب ها:هورامان هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-هورامان تخت ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)-رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته‌وێڵه(طویله)-بیاره-ساور-نودیجه-حلبچه(هه‌له‌بجه)-خۆرماڵ مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران)-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-سنجار- کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی)-قلعه قروه-چورژی-هانه‌به‌رچه‌م-هۆمایون محه‌مه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،همایون محمدنژاد،سفرهای گالیوربه هورامی،
نوشته شده در تاریخ جمعه 29 آذر 1392 توسط همایون محمدنژاد

پیرشالیار رازی به درازای تاریخ کردستان:آقای هورامان بهرامی

عادل محمدپور:»پیرشالیار» یکی از (۹۹) پیر اورامان به شمار می رود که در میان مردم کُرد به ویژه مردم اورامان از قداست و وجهه اسطوره‌ای و آیینیِ ویژه ای برخوردار است ، به گفته بعضی از مورخان پیرشالیار از مغان زردشت بوده، کتابش را به کسی نشان نمی داده و سخنانش در نزد مردم «ضرب المثل» بوده است. در افواه مردم از دو تا پیر شالیار (پیر شهریار) نام برده می شود ، هر کدام به نوبه ی خود از احترام خاصی برخوردار بوده اند.
شخصیت اول که در لابلای کتب تاریخی مسطور است؛ مشهور است به (پیرشالیاره سیاوه، pirsalyare siyawe)پسر جاماسب(۱۵۰)ق.م است که قبل از اسلام یا گویا همزمان با اسلام و حمله به ایران و کردستان و سرانجام هورامان، در هورامان تخت می‌زیسته و پایبند آئین زردشتی بوده و کتابی نگاشته است به اسم ماریفَتو پیرشالیاری، marifet upirsalyari(معرفت پیر شهریار ) بعداً آئین اسلام را پذیرفته و سرانجام در همان روستا فوت کرده و به خاک سپرده شده است.

پیرشالیار دوم :سید مصطفی ابن خداداد، مردی فاضل و عارف از سادات ، مشهور به پیرشالیار است!. این شخصیت بعد از انتشار آئین اسلام در منطقه هورامان در زمان شیخ عبدالقادر گیلانی(۴۷۱-۵۶۱ه ق) می زیسته و از منسوبان وی بوده است ایشان آشنای افکار پیرشالیاره سیاو بوده، کتاب معرفت او را بازنگری کرده و احتمال دارد بر اساس منهج دینی و رنگ و صبغه ی احکام اسلامی تغییراتی در آن داده باشد.

 بجز هویت دوگانه (اسلامی – زرتشتی) پیرشالیار در متون آیین یارسان نیز از پیرشالیار  بعنوان یکی از بزرگان این نام برده شده است.

جنابعالی نیز در برخی مقالات و پژوهش های خود بر این امر صحه گذاشته اید؛ آیا بجز آیین های اسلام و زرتشتی باید رد پیرشالیار را در میان بزرگان آیین یارسان نیز جست؟

 نامق هورامی:پپیش از ورود به بحث باید درباره آیین یارسان باید به این امر اشاره نمود که آیین یارسان آمیخته ای از زرتشتیت  و میترایسم است و می توان رد این آیین ها را در آن یافت نمود.

اگر به متون کنونی اهل یارسان مراجعه کنیم خواهیم دید که پیرشالیار یکی از رهبران و بزرگان آیین یارسان است و به عنوان یکی از مقلدان شاخوشین لرستانی محسوب می گردد.

پیرشالیار از مقربان شاه خوشین بوده و دلیل اصلی انتخاب محل اقامت منطقه هورامان و قلعه پالنگان از جانب شاه خوشین لرستانی تقرب با پیرشالیار هورامان بوده است.

در متون مقدس یارسان نیز کلامی از پیرشالیار آورده شده است که این هویت او را نمایان می کند

یاشای ساحیب شه‌رت، یاشای ساحیب شه‌رت

ئامانه‌ن ئامان یاشای ساحیب شه‌رت

ئاسارش به‌رئارد وردش که‌رو به‌رد

کنگور دنیا دنیاش که‌رد وه‌گرد

 جناب آقای رحمانی نظر جنابعالی درباره هویت پیرشالیار و آیین او چیست؟

منصور رحمانی:سه آیین اسلام، زرتشتی و یارسان پیر شالیار را از بزرگان خود می دانند و برای اثبات آن نیز دلیلیل متعددی ارائه می نمایند.

در فرهنگ مزدیسنا پیرشالیار(پیرشهریار) بعنوان یکی از مغ های زرتشی معرفی شده و در آیین یارسان همچنان که جناب نامق هورامی اشاره نمودند از پیرشالیار نام برده شده و کلام هایی نیز بدو منصوب است.

در دین اسلام نیز وی یکی از شخصیت هایی است که با شیخ عبدالقادر گیلانی موسس سلسله قادریه در ارتباط و نامه نگاری بوده است.

 واژه پیر که همگان –با انواع تفسیرها- بر پیشوند نام پیرشالیار می گذارند  به چه معناست؟

محمودپور: بر همَگان عیان است که پیر واژه‌ای ‌ایرانی ‌است و به ‌آیین مهرپرستی بازمی‌گردد که‌از آن زمان تا کنون‌هم‌چون یکی‌از نمادهای فرهنگی‌مورد استفاده قرار گرفته‌است.

از سوی‌دیگر باتوجه‌به‌واژه‌شناسی واژه پیرشالیار، این واژه‌ یک واژه‌ی ترکیبی ‌است که تمام اجزای ‌آن بومی و ایرانی و زاگرسی هستند. با این اوصاف دیگر دلیلی برای تعریب این واژه وجود ندارد.

 چرا هنوز هویت اصلی پیرشالیار مشخص نیست؟ دلیل این آشفتگی را در کجا باید جست؟

عادل محمدپور:در مورد شخصیت دوگانه پیرشالیار وکتاب معرفت او، سخن زیاد است و بیشتر مورد نزاع؛ فی‌الواقع هنوز تحقیقات «متقن و پژوهشگرانه‌»ای در مورد او صورت نگرفته و شاید بیشتر به خاطر ضعف منابع باشد زیرا در این باره منابع و اسناد بسیار کم است؛ زوایا و خبایای زندگانی او در هاله‌ای از ابهام فرو رفته و تا حدودی در اذهان و افواه مردم با رنگ و صبغه‌ی افسانه‌های دهن به دهن درآمیخته است؛

آقای محمودپور یکی از شخصیت هایی است که سالین زیادی است توان و تلاش خود را برای یافتن هویت واقعی پیرشالیار صرف نموده است. شما دلیل این آشفتگی را در چه چیزی می دانید؟

 رئوف محمودپور: دربین متون تاریخی و قدیمی کردستان کتاب یا پژوهش مفصل و مستقلی که به موضوع پرداخته باشد یافت نشد و تلاش بسیار بنده برای یافتن نمونه ای هر چند مختصر،منتج به نتیجه نگردید

اما بعضی‌از مؤلفین و مورخان، در آثار خود، به طور جسته و گریخته به‌آن اشاره نموده‌اند. کسانی مثل شیخ محمد مردوخ کردستانی ، عبدالکریم مدرس، محمدامین‌هورامانی، عبدالرزاق عبدالرحمان محمد، محمد بهاالدین و … در لابلای بررسی تاریخ هورامان به بحث درباره پیرشالیار پرداخته اند اما هنوز بصورت اختصاصی در این رابطه پژوهشی صورت نگرفته است که بنده در پی تحقق این امر هستم.

 اما با این وجود جایگاه و اهمیت پیرشالیار در تاریخ و فرهنگ و ادبیات کردستان بسیار حائز اهمیت است؟

عادل محمدپور:درست است  با این تناقضات تاریخی، «پیرشالیار واقعی» در «اورامان تخت»زیارتگاه سوته دلان و عاشقان او است و هرساله تقریباً در نیمه بهمن ماه مراسمی تحت عنوان(زَماونَوْ پیری،zemawinew piriجشن پیر) برگزار می گردد و یاد و خاطره او زنده و جاودان نگه داشته می شود.

با این همه آراء و تفاسیر متناقض، نمی‌توان «پیرشالیار واقعی، همان پیرشالیاره سیاو» و پروسه ی فکری و منهج و ژرف ساخت اسطوره ای/دینی و آرکائیک بودن او را انکار کرد.

آنچه برای ما مهم است ضرورت او در «متن و بطن فرهنگ مردم و ذهنیت خودآگاه» آنان است. برخی از مورخان، پژوهشگران که بیشتر به جنبه «اسطوره ای-تاریخی پیرشالیار» اهمیت می دهند که شواهد و قرائن «زبانی، تاریخی و شمه‌یی از مولفه‌های فرهنگی زردشتی- میترایی» در منطقه بر این امر مهر صحه می‌گذارد. برخی دیگر معتقدند احتمالاً فردی متدین و بانفوذ و قابل احترام برای مقابله با افکار پیرشالیاره سیاوپیرشالیارزردشتی نام خودرا پیرشالیار گذاشته و در سینه‌ها و افواه مردم باقی مانده باشد. این خلط تاریخی هرچه باشد، شخصیت واقعی پیرشالیار و منهج فکری او در میان مردم هورامان علاوه بر هویت اسطوره ای-تاریخی از قداست دینی خاصی برخوردار است، که رمز آئینی و اسطوره ای دارد؛ حکایت از این مهم تاریخی دارد که از قدیم و ندیم در هورامان مردمانی با پیشینه ای مدنی و فرهنگی وجود داشته اند و می توان این نکته را بعنوان رمز ماندگاری ملت کرد دانست. امکنه و نام‌جای‌های تاریخی و باستانی در منطقه ، مهر صحت بر اصالت تاریخی و باستانگی آن است

 جایگاه پیرشالیار را در متون ادبی کردی چگونه تفسیر می کنید؟

 منصور رحمانی: در نگاهی کلی تأثیر پیرشهریار در ادب کُردی مربوط به حوزه ی اعتقادی است، اعتقادی که پیروان آیین های موجود در گذشته و حال هورامان را در برمیگیرد.

پیرشهریار در فرهنگ مزدینای اوشیدوی به عنوان یکی از مغ های آیین زرتشت معرفی شده است و در نامه ی سرانجام (کتاب مقدس آیین یارسان) وی پیرشهریار یکی از پیران بزرگ و مقدس این آیین است.

همچنین پیرشهریار در آیین اسلام به عنوان یکی از اولیایی که در ارتباط با شیخ عبدالقادر گیلانی بوده نام برده می شود.

در اشعار فولکلور  هورامی «پیرشالیار» و مزارش وجود و محل التجای نیازمندان و عاشقان است.

ذکر نام پیر و جایگاهش نیز اکنون ورد زبان مردم هورامان و اطراف می باشد.

ابیاتی از کتاب «معرفت (ماریفه‌ت)» (که متأسفانه به جز چند بیت معدود تاکنون چیزی از آن باقی نمانده است) به جا مانده است که در فایل ادب تعلیمی قرار می گیرند و مضمون این ابیات حکمت عملی و اخلاق و اندیشه است که در قالبی تمثیلی و نمادین بیان گردیده است.

 وه‌روه‌وه‌وارۆ وه‌روه‌وه‌رێنه‌

وه‌رێسیه‌پڕچیۆ چوار سه‌رێنه‌

گۆشڵی مه‌مێڕیۆ دوه‌به‌رێنه‌

که‌رگه‌سیاوه‌هێڵه‌چه‌رمێنه‌

این ادبیات شگفتی تناقض موجود در جهان را در بیانی تمثیلی به تصویر کشیده است و یا در بیت زیر:

واره‌ن گیان داره‌ن جه‌رگ و دڵ به‌رگه‌ن

گاهێ پڕ به‌رگه‌ن گاهێ بێ به‌رگه‌ن

مسأله ی هستی و مرگ و تولد دوباره را باز به صورت تمثیلی بیان می نماید.

 

جناب آقای محمودپور در سخنان خود به افرادی که درباره پیرشالیار مطالبی را در کتب تاریخی خود درج نموده اند اشاره نمودید در صورت امکان بصورت مختصر بفرمایید که متون تاریخی درباره پیرشالیار چه نوشته اند؟

محمودپور: مُلا عبدالکریم مُدرس، در کتاب «بنه‌ماله‌ی زانیاران» (خانواده‌ دانشمندان)، پیرشالیار را همان سید مصطفی‌دانسته و او را از جمله‌ی ‌خلیفه‌های شیخ عبدالقادر گَیلانی ذکر کرده‌است:

«سادات کَلجی kelcyاز نوادگان سید مصطفی مشهور به پیرشهریار که در هَورامان تَخت زیسته و نقل است که‌از جمله‌ی‌خلیفه‌های شیخ عبدالقادر گَیلانی‌است. »

«نامبرده در جایی ‌دیگر از کتاب خود، به نقل از آیت‌الله مردوخ کردستانی، تاکید می‌نماید که سید مصطفی‌در سال۵۶۷هجری قمری، فوت نموده‌است.

 ملا عبدالکریم مدرس به وجود دو پیرشالیار در هورامان عقیده نداشته است؟

ملا عبدالکریم مدرس با اذعان به ‌اینکه بعضی ‌از صاحب نظران بر این باورند که قبل از این مصطفی ‌که به پیرشهریار دوم مشهور است ، پیرشالیار دیگری نیز زیسته که بر آیین دیگری بوده‌است، آن را رد نموده و تاکید می‌نماید که فقط یک پیرشالیار وجود داشته که‌او هم همان سید مصطفی پسرخداداد است»

باید به ‌این واقعیت‌توجه نماییم که قبل از تسلط اعراب بر مناطق کردنشین و ایران‌زمین، این مناطق خالی‌از سکنه نبوده و یا در حالت توحش نزیسته‌اند، بلکه به‌شهادت تاریخ، دارای مراکز علمی، اداری، کتاب‌خانه‌های مجهز و بزرگ و اعتقادات یگانه‌پرستی بوده‌اند.

این کاملاً برخلاف تمدن اعراب پیش از اسلام بوده‌است که با آثار تمدن آشنایی چندانی نداشته‌اند. پس باید بپذیریم که در این سرزمین علم و اندیشه، به طور مستمر انسان‌های فرهیخته و دانشمند پرورش یافته وخواهند یافت که ریشه در سرزمین خود دارند. پس انتساب آن‌ها به‌اعراب چندان ‌شایسته و قابل باور نیست.

همان‌گونه که خود استاد مدرس هم در همان صفحات کتاب خود آورده، «ماریفه‌ت» که ‌همان کتاب پیرشالیار است، بسیار قدیمی‌تر و دیرین‌تر از قرآن مجید است.

«شیخ محمد مردوخ کردستانی»، مشهور به‌آیه‌الله مردوخ کردستانی، بر این نظر است که پیرشالیاِر اول مجوس بوده و در  آن ‌شکی ندارد. او می‌گوید:

« پیرشهریار، مؤلف کتاب مذکور(ماریفه‌ت) چنان‌که‌از نامش‌هم پیدا است، شکی نیست که مجوس بوده. جد پیرشهریار دوم است که مسلمان بوده. این پیرشهریار دوم در نتیجه خوابی‌که دیده و حضرت رسول در آن خواب او را فرزند خطاب کرده، اسم خود را تبدیل به «مصطفی» کرده و خود را سید خوانده ‌است!! که حالا هم اهالی ‌او را سید مصطفی می‌گویند. پیرشهریار دوم معاصر شیخ عبدالقادر گیلانی بوده‌است.

در حدود سال ۴۸۰هجری ‌این پیرشهریار دوم، کتاب معرفت را تغییر داده ، بعضی قسمت‌های ‌آن را که با دیانت اسلام اصطکاک داشته ترک کرده‌است و حالا این نسخه ثانی ‌در دست هورامی‌ها است.»

همان‌طور که می بینیم نظر آیه‌الله مردوخ کردستانی‌ که‌استاد عبدالکریم مدرس در تالیف اثر خود به‌آثار او استناد کرده ‌است


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، ڕه‌ئوف مه‌حموودپوور، عادڵ موحەممەدپوور، پیرشالیارهه‌ورامی، مه‌نسوور ره‌حمانی، نامق هه‌ورامی،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی- ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه،چورژی،هانه‌به‌رچه‌م،پیرشالیار رازی به درازای تاریخ کردستان:آقای هورامان بهرامی،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 23 خرداد 1392 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.

تعداد کل صفحات : 3 :: 1 2 3