سمەر simar,کاە kāh/صباح جباری

پیش از پرداختن بە واژەی مورد نظر بایستی بە یکی از دستە بندی های اصلی زبانهای هندواروپایی اشارە شود.
زبانهای هندواروپایی در دوستە جای میگیرند.این زبانها یا در دستە ستمsatam کە تلفظ اوستایی عدد 100است جای می گیرند یا در دستە کنتم Ḱņtóm کە تلفظ لاتینی عدد 100 است کە مشتق از Ḱṃtóm هندواروپایی است.
عدد 100در زبانهای هندواروپایی
روسی sto
آلمانی کهن hunt, ,نوhundert, انگلیسیhundred
چک sto
اوکراین sotniya
ارمنیharyur
سوئد hūndrā
نروژhiūndre
یونان ekāto
ایتالیایی sintīnāyō
اوستاییsata
سنسکریت śatá
پارسی باستانθata
فارسی sad
کردی sad,sat،sađ
پشتوsal
آلبانی kīnd
آوردن عدد 100در زبانهای گوناگون برای روشن شدن مطلبی است کە بعدا خواهد آمد.
دستە ستم : هندی و ایرانی،ارمنی،بالتی و اسلاوی،آلبانیایی
دستە کنتم: یونانی ، ایتالیایی،ژرمنی تخاری،سلتی و حتی(تاریخ زبان فارسی،ابوالقاسمی ،9).
انگلیسی،فرانسە،دانمارکی، سوئدی،نروژی و هلندی در شاخەی ژرمن قرار میگیرند.
باتوجە بە دستە بندی انتظار این است در شاخە کنتم عدد 100با k مانند لاتینی یا h مانند انگلیسی آغاز شود و در دستە ستم با sشروع شود.در حالیکە میتوان دید در آلبانی کە ستم هست با k و در ایتالیایی کە دستە کنتم هست با s آغاز میگردد.
واج "ک" و"س" دلیل اصلی این دستە بندی است.در دستەی کنتم عموما واژە هایی کە با kیا h آغاز میشوند، در دستەی ستم با s شروع می شوند.
در زبان فرضی هندواروپایی، در ریشە های دادە شدە توسط پوکورنی ķoləmo-s در کنار ķoləmo داده شده.به معنی ساقه گیاه.
 تحول این واژه در زبانهای هندواروپایی:
لاتین calamus
هندی باستان: kalāma 
روسی: soloma 
لیتوانی: sālms 
اروپایی باستان: halm
صربی: slām 
چک: sláma 
یونانی: kalāma 
سنسکریت :kaśa
اوستایی: kāsa 
پارسی باستان: kāθa
پهلوی kāh
فارسی : کاه 
سورانی: کا
تاتی: sömar 
مازنی: kamil 
هورامی : سمەر
چنانجە دقت شود قلب در مازنی و تاتی و هورامی رخ دادە و جای "ل" و "م" بە نسبت واژەی هندواروپایی جابجا شدە.
در هورامی و تاتی علاوە بر قلب، تبدیل "ل" بە "ر" هم رخ دادە، این تبدیل در هورامی بە وفور یافت میشود، مانند: برگ، وەڵگ.
قلب و تبدیل همزمان مانند: سرو ، سەوڵ کە هم تبدیل داریم هم جابجایی.
سمەر همان کولێمۆ هندواروپایی است کە "ک" کنتم را "س" ستم آوردە با تبدیل و قلب.
این سخن بە این معنی است کە این واژە از دیرباز در هورامی وجود داشتە است.
هنگامی کە میگوییم واژە ای هندواروپایی است منظور ازین اصطلاح مکان نیست، بلکە منظور زمانی فراتر از 4000سال است.یعنی واژە ی سمەر دست کم بایستی 4000سال استفادە شدە باشد.
اما کاهدان کە در هورامی کاڐان گفتە می شود. میتوان بە جرات گفت واژە ای وارداتی است و از زبانهای خویشاوند و همسایە وارد شدە است. بە احتمال زیاد در زمان تسلط پهلوی اشکانی یا ساسانی.
واژە های مربوط بە معماری و بنا بە راحتی در زبان هورامی نفوذ کردە و هم اکنون نیز این روند ادامە دارد. بە طوریکە بە اجاق/ئۆجاخ  خانه در هەورامی مدتی مەوبەخ(مطبخ) عربی گفته می شد و هم اکنون آشپزخانە گفتە میشود کە از فارسی وارد شدە است. در کمتر خانەای در هورامان هێوان شنیدە میشود و عموما هاڵ،هاڵە گفتە میشود.کمتر کسی کەناراو/ دەسبەئاو استفادە میکند و دستشویی و توالت گفتە میشود.
کاڐان واژەای وارداتی است و سمەر بنا بە شواهد زبانی واژە ای مربوط بە دورەی هندواروپایی است.
#صباح جباری



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، اخبار، تاریخ، جفرافیا، شهرها و روستاهای هورامان، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، سه‌باح جه‌باری،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 16 مرداد 1398 توسط همایون محمدنژاد
ئاتەژگا،آتشگاە:آقای صباح جباری

کوهی در دامنەی جنوبی پاوە با ارتفاع 2465متر.
باور غالب بر این است کە این کوە محل برپایی آتش های مقدس زردشتیان بودەو آتشکدەای برای نیایش و پرستش مزدیسنان.
در بلندترین قلەی این کوە، هنوز اثری از محل برافروختن آتش بە جای ماندە و وجود همین آتشدان، نظریەی زردشتی بودن این مکان را قوت بخشیدە.
نکتەای کە بایستی مورد توجە قرار گیرد،نامی است کە این مکان دارد. نام کوە ،نامی است غیر بومی کە نشان می دهد نامگذاری از سوی شهریاری های خارج از منطقە صورت گرفتە است.
در هیچ یک از زبانهای رایج در غرب ایڕان، آتش مورد استفادە قرار نگرفتە، آنچە هست:ئایر،ئەیر،ئاور،ئاگر،ئار گفتە شدە و محل آتش نیز ئایرگا،ئارگا، ئاورگا.
این محل هم بنا بە دوردست بودن از مناطق مسکونی، هم بە لحاظ شرایط توپوگرافی و اقلیمی(با توجە بە ارتفاع کوە و مسالەی برفگیر بودن) بعید مینماید محل نیایش و پرستش بودە باشد.بە ویژە آنکە میدانیم، آتشکدە های زردشتی در محلی قرار داشتەاند کە مردم بە آسانی بتوانند برای انجام فرایض روزانە بە آنجا بروند.محل مورد نظر نە تنها بە بافت مسکونی نزدیک نیست،بلکە عملا چند ماە از سال دسترسی بە آن غیر ممکن بودە است.
کافی است بە قلە ومحل آتشدان برویم،بە سادگی میتوان دید ازین محل هم کوە پراو کرماشان رو میشە دید،هم قلە های مشرف بە دشت شارەزوور، ازینرو آنچە منطقی بەنظر میرسد این است کە این محل، مکانی استراتژیک بودە و محلی برای ارسال پیام از طریق افروختن آتش(پیام ظرف چند دقیقە از شارەزوور بە آتشگاە،پراو،کوە الوند و همدان مخابرە شدە است). دلیل اینکە نام کوە نام غیر بومی است شاید بە دلیل همین موقعیت استراتژیک و نظامی آن است و بە عنوان پادگانی نظامی از سوی حکومت های خارج از منطقە نامگذاری شدە باشد.

#صباح جباری



طبقه بندی: تاریخ، فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، جفرافیا، شهرها و روستاهای هورامان، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، دینی ومذهبی، سه‌باح جه‌باری،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،ئاتەژگا،آتشگاە:آقای صباح جباری،
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 16 مرداد 1398 توسط همایون محمدنژاد
به بهانه 21فوریه روز جهانی زبان مادری/صباح جباری

در زبان هورامی مادر ađā تلفظ می شود.
این واژه می تواند از سه ریشەی باستان رسیده باشد.
1- از ریشه dāy به معنی مکیدن که از ریشه هندواروپایی dhei* به معنی شیر نوشیدن، مکیدن که در سنسکریت به صورت dhay آمده است.
2- از ریشه اوستایی dāy به معنی پروراندن.
3- از ریشه باستانی dā به معنی خلق کردن .
واژه های هم خانواده این واژه:
فارسی : دایه
سورانی: دایک
لکی: دالگ
زازا: دایکِ
بختیاری: دا
بلوچی:دای،دایِ
اصفهانی: تایه
این واژه از هرکدام ازاین ریشه ها رسیده باشد نشان از اهلایی بودن مادر است.
ڕۆ گێهانی زوانی ئەدایی پیرۆز بۆ




طبقه بندی: ادبیات/شعر، اجتماعی، زوانی هه‌ورامی، تاریخ، شهرها و روستاهای هورامان، جفرافیا، سه‌باح جه‌باری،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،به بهانه 21 فوریه روز جهانی زبان مادری/صباح جباری،
نوشته شده در تاریخ شنبه 21 اردیبهشت 1398 توسط همایون محمدنژاد
جوابوو کاکەسەباح جەباری جە بارەو پەیلواو کاکەڕئوف مەحموودپووری سەروو شێعرەو هورمزگانی

sabāh jabārī, [08.04.19 15:32]
سڵام چەنی دەس وەشی تایوەتی پەی کاک ڕەئووفی کە سرنجەش داینە بە بابەتەکەی.
بە ئیجازەو کاک ڕەئووفی ئا خاڵێ  کە ئیشارەش پەنە کەردێنێ سەرشارە بنویسوو.جە ئاخرەوە بەو پەی ئەوەڵی.
فەرماوانش:ئینە کە شاعر باسوو کام ئایینی کەرۆ، فرە ڕۆشنوو عەیانا، زەردۆشترە! ئیتر شک وستەی سەروو ئایینوو شاعێری چنی گونجیان من نەیاوانێنە.
هیچ گومانەی چی بابەتەنە نەوزیان سەروو ئایینوو شاعێری و دلێ بابەتەکەیچنە نویسیان : چراکه از متن شعر پیداست  سراینده پیرو آیین مزدیسنا بوده است.  دیارەن کە واچیان زەردەشتی بیەن،ئیتر چەنی کاک ڕەئووف پاسە یاوانێنە وێچم نەزانام.
پەی بەشوو چواری: من باوەڕم نیەن زوانوو شێعرەکێ هەورامی بۆ بەڵکوو شناسەکێش فرەتەر گورانیێنێ و تاخێ بڕەی واژێ و فێعلیش بە گورانی ئاماینێ.هەرچن مەتنەکەنە ئیشارە کریان بەڵام پەی نموونەی کوژان هەورامی نیەن و گورانین.هەورامی بیا ئەشیا واتەیش: کوشیای یان کوشیایوە
بەشوو یەرێ: هورمزدەکا هیچ مانایوە نمیاونۆ. هورمزد تەنیا بە یۆی واچیان و ئادیچ ئەهوورەمەزدان کە میانەنە ئەهوورمەزد و هۆرمزد واچیان.هورمزد چن دانێ نیەنێ تا واچمێ هورمزدان( ئەسڵەن ڕەمای هورمزدان نمەتاوۆ گونجیۆ چوون هورمزد تاکەن جە باوەڕی مەزدیەسنینە)
بەشوو دوێ: هەرپاسە چاگەیچ باس کریان نویستەی پاڵەوی سەدێ ئەوەڵی دیارەن زیاتەر جە سەد کتێبێ و وتارێ پاڵەوی جە سەدەو دوێ و یەرێ و چواری مەنێنێ. گرد یاگەینە "ژ" ئێملاش دیارەنە کە بە "چ" نویسیاینە.سەدان کەلیمێ مەنێنێ دلێ مەتنە پاڵەویەکانە جە سەدەو دوێ و یەرێ هەتا ششی.نەتەنیا "ژ" بە شیوەو "چ" نویسیاینە بەڵکوو فرەو جارا حەتا "ز" ێچ بە "چ" نویسیاینە.ئادیچ وەروو ئێملای تاریخی کەلیمەکێ.پێسەو کەلیمێ وەزیری کە پاڵەوینە و-چ-ی-ل ( وەچیل) نویسیان و وەزیر ونیانۆ. وۆزۆرگ( بزرگ فارسی) بە و-چ-ل-ک (وچلک) نویسیان. ئینە کە سەروو "ز" ێوە یەرە نوختە نریان هەرمانەی تازێنە و بە پاو ئی هەرمانێ نەتیجە گیریان کە ئی مەتنە نمەتاوۆ مەتنەی کۆنە بۆ مەگەر ئینە کە ئی مەتنە من دیەنم سەروو مەتنەی کۆنەتەریرە نویسیابۆ کە چاگە کوژان بە ک-چ-ا-ن نویسیابۆ. 
کەلیمێوەتەری کە دلێ مەتنەکەینە یاگێ سرنجین "زەن". ئی کەلیمێ تەماموو زوانەکێ غربی-شمالی ئێرانینە بە "ژ" یاوەینێ.ژن/ژەنی بەڵام مەتنەکەنە بە زەن ئامان کە یاگێ پەیجوریش هەنە مەگەر ئینە کاتب پێسەو "ژ" کوژانی گەرەکش بیەبۆ نوختێ بنیۆ پەی "ز" و ویرش شیەبۆ.هەرچن کوژان هەرپاسە وەڵتەریچ ئیشارەم کەرد نمەتاوۆ هەورامی بۆ و هەورامینە ئی فێعلە بە "ش" مەنەن و هێشتای نەبیەن بە"ژ" کوشتەی/کوشای/کوشیای/کوشنای هەر چوار سەرچەمەکەش بە ش مەنەن.
بەشوو یوەمی: پەی سەرچەمەو شێعرەکێ کە ئاردێنەم: مەتنە پەهلەویەکە دلێ مەقالەو دکتر آرش مفاخری دانشگاو فردەسینە ئامان و چاگە نویستەنش ئی مەتنە جە کتێبوو سەفی زادەیوە ئاردەنم.
چەنی دەس وەشی پەی کاک ڕەئووفی وەشەویسی، ئینەی واچووە حەرف نویسی و ئاوانویسیەی کە من کەردەن هەر پاسە دلێ باباتەکەیچنە ئیشارە کریان بە پاو ئا مەتنە پاڵەویەی بیەن کە کەوتەن وەروو دەسیم.شایەد مەتنەی تەریچ بۆ و من نەدیەبۆم و بە جۆرەی تەریچ نویسیایبۆ ئی شێعرێ.
سپاسی دووبارە



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، زوانی هه‌ورامی، هومایون موحەممەدنژاد، ڕه‌ئوف مه‌حموودپوور، سه‌باح جه‌باری،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،جوابوو کاکەسەباح جەباری جە بارەو پەیلواو کاکەڕئوف مەحموودپووری سەروو شێعرەو هورمزگانی،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 19 فروردین 1398 توسط همایون محمدنژاد
لەیەکدایۆ شێعرەو هورموزگانی جە لاو کاک سەباح جەباریوە و سەرنجێ کۆتا/ڕەئوف مەحموودپوور

بەڕێز کاک سەباح جەباری ئازیز، فرە سەروو وێ و ژیرانە سەروو شێعرەو هورموزگانی مردامانش کەردەن وڕیشەوێزی کەلیمەکاش کەردەن. دەسش وەش بۆ و ئاوات ئانەن چی کارانە بەردەوام بۆ.
بەڵام جە وینگاو منەوە چن خاڵێ هەنێ کە لازما وزیا ڕوە تا وەرگیر بتاوۆ هێقمتەر بابەتەکەی وزۆ وەروو سەرنجێ
یەکەم: لازما ئا سەرچەمە کە کاک سەباح شێعرەکێش چنە گێرتەن دیاری کریۆ. چوونکای وەڵتەر ئی شێعرێ دلێ کتیبەکاو ئوستادا: بەهار، ئایەتۆڵا مەردوخ و ڕەشید یاسەمینە ئامێنە. بەڵام بڕێ واژێ کاک سەباحی چنی ئانیشا جیاوازیشا هەن. هەرچن جەنابش فەرماوانش "( متنی که به خطی نزدیک به پهلوی کتابی نوشته شده) یان : منبع :نوشتەهای آقای صباح جباری،  بەلام ئینە نمەتاوٶ معرەفی وازحێو مەنبعی بۆ. 
دووهەم: ئینە کە تارێخوو ئی شێعرێ گێڵیۆوە پەی چندسەدساڵا دماتەری، بنەمای علمیش پەی نەوزیان ڕوە و تەنیا زیان بە ڕەوتوو تارێخ ئەدەبیاتی بوومی یاونۆ
یەرەم: پەی مانا کەردەیۆ بڕێ جە دەسەواژەکا، سەرنجێ تەرێچ هەنێ؛ پەی نموونەی: هورموزگان ڕەمان؛ ئیشارە بە ڕەمای و بەرشیەی هورموزدەکا یان گەورە دینیەکاو ئاسەردەمی کەرۆ. ...
چوارەم؛ هەرپاسنە کە ئوستاد بەهار ئیشارە کەرۆ؛ ئی شێعرێ دەور و بەروو سلێمانینە وێزیێنەوە، ڕاسا زوانەکەش هەورامین بەڵام شەرتە نیەنە ئەچیمنە جەنگێ بە قورخی هەورامانەنە بیەبۆ، هەرپاسنە کە خودوو دەقەکەی ئیشارە بە مەحاڵێوی وەروەڵای کەرۆ پاڵە تا شارەزوور...
پەنجەم: ئینە کە شاعر باسوو کام ئایینی کەرۆ، فرە ڕۆشنوو عەیانا، زەردۆشترە! ئیتر شک وستەی سەروو ئایینوو شاعێری چنی گونجیان من نەیاوانێنە.
جە کۆتایینە جاریوەتەر دەسوەشی ئەو کاک سەباحی کەروو.



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، زوانی هه‌ورامی، ڕه‌ئوف مه‌حموودپوور، سه‌باح جه‌باری،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،لەیەکدایۆ شێعرەو هورموزگانی جەلاو کاک سەباح جەباریوە و سەرنجێ کۆتا/ڕەئوف مەحموودپوور،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 19 فروردین 1398 توسط همایون محمدنژاد
شعر معروف"هرمُزگان"وسیر تاریخی و ادبی آن :آقای صباح جباری

بە گزارش "هەورامان هانەبەرچەم "آقای صباح جباری نویسندە و پژوهشگر زبان های باستانی در زمینەی شعر هرمزگان تحقیقات جامعی انجام دادەاند کە بە صورت کامل و جامع دراین جا آوردەایم:
 

متن شعر هرمزگان 
ئۆرمزگان ڕمان،ئاتران کۆژان
وێشان شاردەوا گۆرەگۆرەکان
زۆرکار یی ئەرەب کەردنا خاپوور
گونا و پاڵهێ هەتا شارەزوور
زن و کەنیکان ئۆ دیل بشینا
مێرد ئازا تلێ ئۆ ڕۆی هوینا
ڕۆشت زەردوشترە مانوا بێ دەس
بەزیکا نەکا ئۆرمزد ئۆ هوێچ کەس

هەورامان هانەبەرچەم

***********
ترجمه شعر هرمزگان (بخش 1)
ōrmizgān ŗimān ātirān kužān
ōrmizgān یا hurmizgan
 واژه ای است مرکب از دو بخش.بخش نخست از 
huvar 
باستان رسیده است  به معنی خورشید
،بخش دوم از مزگ+ان (جمع).
 مزگ به معنی محل عبادت از اصل آرامی
 msgd
رسیده که از آرامی به عربی نیز با عنوان مسجد رسیده
.هرمزگان به معنی مکان های پرستش روشنایی(خورشید). شناسه ی جمع (ان) بر اساس گورانی افزوده شده است.

ŗimān
 از ریشه هندواروپایی remb
به معنی فروافتادن، ویران شدن که در فارسی به صورت رُمبیدن آمده است. شناسه ی فعلی این واژه براساس گورانی صرف شده است. 
رمان =ویران شدند
ātirān یا ātarān آتش ها.
از āterهندواروپایی رسیده است. شناسه ی جمع این واژه بر اساس گورانی است.
 
kužān
از ریشه   kaušبه معنی کشته شدن(خاموش شدن).این فعل نیز بر اساس گورانی صرف شده است.

ترجمه شعر هرمزگان بخش 2
وێشان شاردوا گۆره گۆرەکان
wēšān šārdwā gura gurakān
wēšān    خودشان(ضمیر مشترک،تاکیدی)از دو بخش ضمیر و شناسه
واج hu ایرانی آغازین در اوستایی به صورت xva  و در هورامی به شکل w رسیده است.ایرانی آغازین huva، اوستایی xvaو در هورامی wē به معنی خود، خویش.
šārdwā پنهان کردند.
 از *kel- هندواروپایی " مخفی کردن"، پنهان کردن
gura gurakān
 در رابطه با این ترکیب بنا به دگرگونی واجی میتوان چند معنی متصور شد:
1- گَوره ممکن است از GBRAآرامی رسیده باشد به معنی مرد.
2- گَوره به معنی بزرگ که در کردی به کار می رود و به نظر میرسد از ریشه هندو اروپایی ghrō به معنی رشد کردن رسیده باشد.
3- گوره گورکان ممکن است همان نام گوران باشد که استرابو در پیش از میلاد از آنان نام میبرد .
4- لفظ گَور یا چنانکه در کردی تلفظ میشود گاور(گبر) اصطلاحی است که بیشتر به زردشتیان گفته شده است.هرچند بنا به شواهدی که از گورستانهای گبران پیداست گبری با زردشتی یکی نیست.چرا که گبرها مردگان خود را دفن کرده اند اما در باور زردشتی جسد بر روی تخته سنگی قرار میگیرد تا توسط لاشخورها خورده شود و جسد مرده با آب و خاک در نیامیزد چرا که تماس جسد با خاک و آب و آتش آنها را از پاکی به در می آورد.گبر ممکن است بیشتر با آیین ایزدی در ارتباط باشد تا زردشتی.
به نظر نمی رسد زردشتیان خود را گبر خطاب کرده باشند از این رو بعید به نظر می رسد منظور شاعر  از گَور در این بیت  پیوندی با گبر داشته باشد.


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، اجتماعی، اخبار، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، سه‌باح جه‌باری،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،
نوشته شده در تاریخ شنبه 17 فروردین 1398 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.

تعداد کل صفحات : 3 :: 1 2 3