هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
پیرشالیارکێن؟(1):شێرکۆ جەهانی هۆرگێڵنایەو:دوکتور ناجح گوڵپی

پیرشالیار"پیری نەمر "

دەربارەو پیرشالیاری  پەیلوایو باوەڕو ئەفسانەی جۆراو جۆر هەن،کۆمەڵێ خەڵک ماچا یۆن جە ڕاویارەکا دینو پاکو زەردەشتی،کۆمەڵێ تەر ماچا جە دینو زەردەشتیوە ئامان وموسڵمان بیەن،تاقمێ تەریچ ماجا ئی پیا گەورە بە ڕەچەڵەک عەرەبا و موسڵمان بیەن.بەهەر حاڵ پیرشالیار کارێگەریش بیەن سەرو ناوچەو هەورامانیوە و هەتا ئیسەیچ یادش کەرمێوە.

پیرشالیار کێن:

پەی جوابو ئی پەرسۍ‌  ئەوەجەما بە پەیجۆری و لوای شۆنیرە وهەرمانکەردەی بە ئاوەزی  زانستی  دور جە هەر جۆرە دەمارگیریێ هەن...ئیسە کە هەورامانی تەخت یاگێ پەیدا بییە و مەردەی ئی پیریەنە ،گرد ساڵێ هەزاران خەڵک کێشۆ پەی لاو وێش پەی یاد کەردەیۆ پەیدابیە و زەماوڼ کەردەیش، ڕۆ چوارشەممەی حەفتەی دوەم و مانگەو ڕابڕانی ،سەربارو وەرەو واران و سەرداو سڵۆوەی خەڵکی وەردەم و یانە و هەزارساڵەو پیرشالیاری جەمێ با ، شادی ئاهەنگ و ھۊرپرای  کەرا کە تایبەتا بە دینو زەردەشتی .

وەڵێ گرچێوی  لەیەکۆدای  یەرێ  پەی لوایا وزمێ ڕووە بزانمێ پیرشالیار کێن ؟:

یەکەم: پیرشالیار جە وینگاو مسڵمانەکاوە:

گرد ساڵی خەڵکو هەورامانی یادو جەژنەو پیرشالیاری جە هەوراماننە کەراوە وەرو چەما مەلا ئاینیەکاوە،بەجۆرێ کە ڕاو رەسمەکە شادی و هۆرپڕای و سەمای هەورامین، یانی شیوازێ تایبەتی ئاینو زەردەشتین ،فرە جیاوازا جە ڕاو ڕەسمێ کە دینو ئیسلامینە هەن.هەرچن مەلا سونیەکێ و ئاخوندەکێ کەیفشا پی جەژنێ نمێ، وەلێم هەمیشە تەقەلاشا دان کە سیماێوە ئیسلامیەش پۆ دیارەبۆ، پەوچی شەجەرەنامێوەشا پەی پیرشالیاری وەش کەردەن کە بنەچەش گێڵناوە پەی عەرەبی و موسڵمانی،بەپاو ئی شەجەرەنامەیە پیرشالیار نامێش( سەید مسەفا حسین) ئەشناسیا بە "پێش ئەڵڵا یار" کە بە "پیرشالیار"بەناوبانگا ساڵەو 479-561 کۆچی ژیوان،کوڕو سەید بابیل کوڕ و مەسوود کوڕو سڵێمان کورو فەزلوڵا کوڕ ومحمەدی کوڕوئیبراهیم ی کوڕو حسێنی کوڕو ئەحمەدی کوڕوعەلی کوڕو ئیمام جەعفەری سادق ی کوڕوئیمام محمەدی باقر کوڕو عەلی زەینلعابدین کوڕو حسێنی کوڕو ئیمامی عەلی بن تالبی و هاوسەرەکیش فاتمە ڕۆڵەو حەزرەتو محمەدی.

ئی تاقمە ماچا پیرشالیار جەهەورامان پەیدابیەن ،بەلام ئەژدادش جە عەرەبسانو عراقیوە ئامێنێ پەی هەورامانی،وەخت و خەلیفەکا راشدینی ڕوەشا کەردێنە ئێگە...بێ گومان ئی شەجەرەنامە یاگێ گومان و شکێن ،تاومێ واچمێ تاشیان جەلایەنو کۆمەلێ مەلایاوە وەرو پەرژەوەنڼی وێشا،،ئننا هیچ بەڵگێوە  ویەرین"مێژوویی"  زانستی نیا پەی سەلەمنای ئێ پەی لوایە.

دوەم: پیرشالیار جە وێنگاو خەڵکو هەورامانیوە:  

ئارۆ خەڵکو هەورامانو تەختی پیرشالیاری بە موسڵمان منیارە، وەلێم  بە چەپەوانە و پەی لوای یەکەمی کە باسما کەرد،خەلکو هەورامانی ماچا پیرشالیار بەڕەگەز کوردا تاتەش نامێش   (بابا خوادادات   baba xwadadat    ) بیەن جە دینو زەردەشتیوە ئامان سەرو ئاینو ئیسلامی،گردما مزانمێ هەورامان دماو چن سەد سالێ  وردە وردە موسلمانێ بیێ  ، پەی ئەشناسای پیری گەورەیشا و باوەڕ پەنەکەرەدیش کە موسڵمان بیەن ،وەختێ فرەش گەرەک بیەن،شیوازو هەرمانو کارو ئەفسانە جۆراو جۆرەکا پیشالیاری، کە وەچە بە وەچە  و سینە بەسینە نەقڵ بیەن مەنەنۆ دلێمانە،تا کاڵ بۆوە شیوازێ تەرو ڕوخسارێ تەر بدۆ بەویش،، وەرو ئانەیە تائیسەیچ هەورامان پابەندو ئی شیوازە ویر کەردیۆو هەرمان وکارو پیرشالیارین کە  ئیسە ئینایمێ سەدەو 21 ی ،تاومێ نامێش بنیەمێ بە کۆمەڵگێوە نیۆلەتیک،کە پابەندو ژیانە قەدیمیەکە و زەمانو پیرشالیارین.

یەرەم:پیرشالیار جە وینگاو یەرەمیوە :

فرەو ڕۊشنویر و  پەیجۆرکارە کوردەکۍ بە شیوەی زانستی سەرو ژیوای  پیرشالیاری هەرمانەشا  کەردێنە،ماچا  زەردەشتین،جەراسیەنە سەردەمو پیرشالیارینە ئاینو ئیسلامی هەوراماننە ڕیشەش نەکوابێرە بەتەمامی لاێوە سەختو بەرز ،لاکەی تەرۆ وەرگیری کوردە زەردەشتیەکا وەرانوەرو عەرەبە موسڵمانەکا پاسەش کەرد تا ساڵەکا حەوت سەدی کۆچی  بازێچ ماچا ھەتا  سەرەتاو ساڵەو ھەشت سەدو  زیاتەریش خواینان،  ئینجا تاواشا  دەس گێرا ملو هەورامانیەرە، چەنی ئانەیچ خەلکو هەورامانی فرە دێر لوێ دلێ دینو ئیسلامی،وەرو ئانەی کۆمەڵی خەڵکی ڕادیکاڵ و وابەستە بېنێ  بە دینو زەردەشتیوە ، وەختێ لوێ دلێ ئیسلامی  تایبەتمەندیەکیشا چنی وێشا بەردێ تائیسەیچ یادشا کەراوە، هەرپاسە ئیسەیچ دلێ هەورامانینە چندەھا  خەلکی رادیکاڵی ئیسلامی هەن کە ئینکارو دینو باو باپیراشا کەران.
جەژنەو پیرشالیاری بەیادو ئادی کریوە،بە دەفەوگورانی واتەی و سەما و هۆرپڕای ھەورامیانە،ئی جۆرە شادیە فرە جیاوزا جە عیبادەت و مەراسیمە ئاینەیەکا ئیسلامی.هەرپاسە فرەو شێوازینە چەنی شادی وچەژنەکا میللەتا ئاریای  یەکانگیرێ باوە.لوای دلێ کۆڕو دەروێشا و تیخ وکارد دای وێ  و حاڵ کەردی دلێ دینو زەردەشتیو ئاریاو هیندەکانە پەیدا بیەن ،دمای ئانەی فاڕیانۆ پەی دلێ ئاینو ئیسلامی و مۆرکێ ئیسلامیەش هۆرگێرتێنە ، هەرپاسە ئایر کەردەیۆ دلێ دینو زەردەشتینە بیەن،سەرەتاو مەراسیمەکا بە ئایر کەردەیۆ دەسش پنە کەردەن، وەلێم دماو زیاتەر جە پەنجا ساڵان ئی ئایرە مەکریۆوە،ئادیچ بە نونگەو کاریگەری  پێشەوایا ئیسلامی کە ماچا ئایر کەردەیۆ گوناحا،

حاڵ کەردەی دلێ کٶڕو دەروێشانە بە قژێ درێژێوە کە ماچا (حەی اللە)یان (هواللە)،کارێشا سەرمێ کە ملا پلەو سەروەشی و بێ ئاگایی،ئی سەماو شایی عیبادەتیە جە دینەکا میترایی و زەردەشتینە بیەن،هەرپاسە نۆعە شەرابێشا نۆش کەردەن تا وەرانوەرو ئاهورایۆ مدراو سوپاسگوزارێ سروشتی وخوڵقێنەری کەرا

وەلێم دلێ دینو ئیسلامینە ودینە سامیەکا تەرینە  عیبادەت نەک بەشادیوسەرمەستی پەی سوپاسو خوڵقێنەری، بەچەپەوانەوە  بەگرەوایی و کڕنۆش بەردەی و وێتلنای سەروزەمینیەرە بیەن، ئی دوە جۆرەیچە فرە جیاوازێنی.

واچەو "پیر" ی واچێ هەورامیەنە یام کوردیەنە پەی پێشەوا و گەورەکا ئاینو زەردەشتی بەکار ئامان، وەلێم  شێخ و مەلا و سەید پەی پێشەواو گەورەکا ئاینو ئیسلامی بەکار ئامان،پیرەکێ ڕابەرو دینو زەردەشتی بیێنێ، سەرتاسەرو کوردەسانی توشو کۆمەڵێ پیرا مەیمێ کە پێشەوای ئاینیێ بیێنێ ، فرێشا دماو ئامای ئاینو ئیسلامی نامەکێشا فاڕیێنێ، پەی نمونەی "پیر بەهمەن" کریان بە "پیر محمەد". ئینەیچ دوێ مەبەستێشا بیێنێ:

یەکەم / وەرو ئانەی خۆڵکی تازە موسڵمان بیە بەهەمان شێوە ڕێز بنیارە پەی پیرەکاشا کە وەڵتەر بیەنشا.

دوەمیچ/  تا بتاوا وەرهەڵسو تێکدای گۆڕەو پیرە مەردەکاشا گێرا.

سەربارو ئینەی تا  ئیسەیچ گۆڕەو"قەبرە " کۆمەڵێ پیرا مەنێنە هەورامانەنە پێسە "پیرشالیاری" وە گۆڕەو ژمارێ تەریچ (نەودو نۆ پیرەو هەورامانی) وەرەچەم گنۆ ،پێسە گۆڕەو "پیر سەرو" ی کە ئینا بەرزتەرین لوتەو کەشوو هەورامانیەوە .هەرپاسە گۆڕەو پیرشالیارە سیاوەی ئینا قەراخو دەگێنە ،یاگێ سەرنجین خەلکو هەورامانی  پیرشالیارە سیاوی بە زەردەشتی منیارە و ئی پیرشالیاریچە بە موسڵمان.

چێگەنە سەرنجە دەیمێ ڕەنگە"پیرشالیاری گەورە  سیمبۆلێ بۆ پەیپیرشالیاری چەرمەی وسیاوی،جە زوانو زەردەشتینە ڕەنگەی سیاوە بەماناو گەورەو مەزنی مێ،پەی نمونەی(مەسحەفا ڕەش یانی کتێبی گەورە،،کوڕە ڕەش یانی کوڕی گەورە،ڕەشە با یانی واگژە ی بەقوەت و گەورە،کێوەڕەش،کەشی گەورە) ئێمە وینمێ خەلکو هەورامانی جیا جە پیرشالیاری ڕیزو تەقدیرشا پەی پیرشالیارە سیاوەی نیانەرەو مەراسمو جەژنەیچشا پەی کەردەن  کە موسڵمانیچ نەبیەن، هەرپاسە وینمێ جە کوردستانەنە چندەها گۆڕو قەبرەو  مەزارگەو شیخ ومەشایخا هەن کە نیشانێ گەورەیشانە "شیخ ڕەش" کە کاریگەری دینو زەردەشتین مەنەن سەرو کۆمەڵگەو کوردسانیۆ،،هەرپاسە شاعیر گەورە قانیع ،پیرشالیارش بە زەردەشتی نامێ بەردەن

جەژنەو پیرشالیاری:

نزیکەو هەزار ساڵا ویردەن ملو  ژیوای  پیرشالیارینە ،تا ئیسەیچ ساڵانە ئی جەژنێ بەگا مارا بەبۆنە ویادو پەیدا بیە ی و زەماوندکەردەی(ژەن ئاردەی) پیرەکەیشا،خەڵک و هەورامانی گر یاگێوە مەیا جەمێ با  (مەریوان ،پاوە.جوانڕۆ،سنە هەڵەبجە،دەگاکا دەوروەریشۆ، هەرپاسە مێمانۍ خارجیێچ مەیا ‌)، ڕووەکەرا هەورامانی تەخت و دەورو یانەو پیرشالیارینە شادی وەشی کەرا،سەردانو قەبرەکێش کەرا،چننەھا  ئاهەنگێ تایبەتی بە پیرشالیاری  بەزوانی هەورامی بەجا مارا.

پیرشالیار دلێ ئەفسانە و ویرو باوەڕ وخەڵکینە:

بێشک پیرشالیار دلێ فکرو ئەندێشە و خەڵکو هەورامانینە پێسە داستانێ یان ئستورێ وە  شێوە زانای ژیانیش وەش کەردەن، جەدیدو هەورامیەکاوە پلەو پایێ بەرزش هەن کەسێ کە سیمبوڵو پاکی،ڕاسی،خاس واتەی و خاس کەردەی یش بیەن، تائیسە دلێ هەورامیەکانە بەدڵو بەگیان باوڕشا مەنەن بە  ویرو باوڕەکا پیرەکەیشا.

چێگەنە چن نمونێ وزمێ وەرو چەماتا: خەلکو هەورامانی گێڵناوە کە تاتەو پیرشالیاری (بابا خوادادات) ،کە بازرگانێ گەورە مەنتیقەی بیەن،پەی بازرگانی ڕوەکەرۆ بەغدا،بەلام بەدەسو حاکم و سەردەمی جەبەغدا بەبێ تاوان گێراشو وزاش زینان،و ماڵو دارایەکەیش زەوت کەرا،(ڕەنگە سەردەم و عەباسیەکانە بیەبۆ)،یەکسەر چنی وستەی زیندانو بابا خواداداتی بومەلەرزێوە گەورە مدۆ دلێ شاری و نیمەیش ویرانو یەختەسار کەرۆ ، لەرزەش هەر مەبڕیۆوە، ئیتر کاربەدەسێ جەمێ با ماجا ئی لەرزە چێشبی پەیدابی و هەر مەبڕیۆوە،ویرێ کەراوە ماچا ،هەڵبەت گوناحێ یان خەتێوە گەوریما کەردێنە پەوچی خوا پەنەما مرمانۆ،یەکسەر ماچا ئا پیا، کە بەبێ تاوان گرتەنما دیارا خاسو خوایا  لۆدێ وەرش دەیدی.کە وەرش مدا یەکسەر لەرزە مدرۆوە، ئیتر بابا خوادادات گێڵوە پەی  هەورامانی و ملۆ لاو گەورەتەرین پیر و هەورامانی کە نامیش "پیر سەرو" بۆ نامێ تەریچش هەنە" محمەد دیکڵە" یانی محمەدی دوەم یان محمەدێ تەر،پیر سەرو پایە بەرزترین پیرو هەورامانی بیەن جا سەردەمەنە،.زڵمـو عەرەبەکا وەرانوەر بابا خوادادات رەنگە تۆڵە سانایەوە بیەبۆ جە سیماو هەورامیە زەردەشتیەکا وەختو ئامای موسڵمانەکا پەی گرتەی هەورامانی و وەڵا کەردیۆ دینو ئیسلامی،کەتا ئا وەختە کاریگەریش بەردەوام بیەن،

کەسایەتی و نامێ محمەد دیکڵەی ڕەنگە کەسایەتێێ ئەلتەرناتیڤ بیەبۆ کە هەورامیەکا نیابۆرە  پەی پیرەکاشا وەرانوەرو  محمەدو عەرەبەکا،یانی پلەو پایەو محمەد دیكڵەی جە فکرو هەورامیەکانە یاوان پلەو پایەو محمەد(د.خ).

وەختێ بابا خوادادات ملۆ لاو پیر سەروی ،مژدەو پەیدا بیەی ڕٶڵێوەش مدۆپەنە،بابا خوادادات بە فەرمانو پیر سەرو ی پەی ماوەو چل ڕوا جە ژەنەکێش دورگنۆوەو ملۆ دلێ مەڕێ گولانی چلێ کێشۆ(چلەخانە) هەلبەت ئی مەڕێ ئینا نزیکو گۆڕەو پیرشالیارینە.پی جۆرە دماو حەوت مانگا باباخوادادات  جە فەسڵو زمسانینە خوای گەورە ڕۆڵێش مدۆ پەنە نامیش منیۆ "شاڵیار" ،خەبەرو پەیدا بیەی شالیاری مدا بە پیر سەروی،ئادیچ یەکسەر دەسور مدۆ کە شادی و جەژنە کریۆ،،پی شێوە گرسالێ جە یەکەمین چوارشەممەو دوەم هەفتەو مانگەو ڕیبەندانی بەبۆنە ساڵ وەگەڕو پەیدابیەو پیرشالیاری جەژنو مەراسیم بەسیۆ.

ئێ ڕازێ بە جۆرێ تەریچ ھەنە ،وەلێم باس جە حاکمو بەکراوای کەرۆ نزیکو ھەلەبجەیو دەشتەو شارەزورینە ، بەھەرحاڵ  مەتن و ئەنەیاوای  سەرھاتەکەی  یۆن.

موعجزەکا پیرشالیاری سەردەم و زاڕۆڵەیشەنە:

پیرشالیار زاڕۆڵەبۆ هەتیم گنۆ ئەداو تاتەش عەمرەوخوای کەرا،ئیتر گنۆ دەسو مامۆ و مامۆژەنێ،مامۆژەنیش فرە خراپ هۆرستونیشتش چنی کەرۆ،هەرچی هەرمانێ قورسو ناڕەحەتێ یانەی با مدۆشا ملو ئادیرە( شوانەێ لاو ئاژەڵی،هێزم ئاردەی،کشتوکیار و درەوە) ،شالیار گردو هەرمانەکاش بە ڕیکو پێکی بەجامارۆ ، بێ ئانەی هیچ ئاسەوارو مانیای یان پیس بیەی جلو بەرگیش پۆوە دیار بۆ، ئینەیچ بۆ یاگێ سەرنجەو سەرسامی خەڵك و دەگێ، دمایی خەڵكو دەگێ ڕوێ پسو گێرا بزانا چی شالیار پێسەن، تەماشە کەرا ویش ئینا بنە درەختێنە نیشتەنەرە لولێ مدۆ وەنە و مەیەکێش پەی ویشا لەوەڕیا ،چەولاوە تەوەر ویش دارێ بڕۆو لتێشا کەرۆ ، چیلاوە  پابێڵو خاکەناز بێ ئینەیکەس دەسشا بدۆنە زەمین کاڵا..دمای کە ویرەگا وەختەنە شالیار سوارو دارێ قایمی بۆ و گێڵۆوە پەی یانەی.

موعجزەکا پیرشالیاری سەردەمو هەرزەکارینە:

پیرشالیار سەردەمو گەنجی وهەرزەکارینە پێسە عارفو زاناو گەورە پیێوە بەرگنێ،چاسەردەمنە پیرو هەجیجی مێ پەی دیدارو پیرشالیاری بەسواری هەژدیهای،کە خەبەر مدا بە پیرشالیاری ماچا پیر وهەجیجی تەشریفش ئاردەن ،جاوەختەنە خەریک و دیوار نیای یانەکەیش بۆ، یەکسەر ملۆ سەرو دیواریو بە قاچ چنی سوارو ولاخی بی و مدەیش وەنە،دیوار جمۆرە ملۆ پێوای پیرو هەجیجیوە، کە یاۋا بەیۆترینی پیرشالیار فەرماوۆ سەرەم سڕ مەنەن کە بە هەژدیها تەشریفت ئاردەن پەی لایما،  پیر هەجیج فەرماوۆ چینەی گەورەتەرو سەرسڕ ئاوەر تەر  ئانەن کە بەدیوار ئامانی پێوای منەو ، چونکاتەی ئانە من سوارش بیەنا گیاندارا،وەلێم تۆ گیانت وستەن بێ گیانێ و ئاردەنت جوڵە..

جە لەیەکۆدای  ئی ئەفسانەیە تاومێ واچمێ پیرشالیار یاوان بە قوەتێ پەشتەو سروشتی کەهەرمانێش کەردێنە پێسە هەرمانەکا عیسا پێغەمەری(د.خ) کە گیاندار کەردەی بێ گیانێ بیەن ، ئی شێوە کارزانیە ئەفسانەیە گەورەیی پیرشالیاری نیشانە مدۆ.

فەلسەفەو پیرشالیاری:

لاو خەڵکو هەورامانیوە  پیرشالیار یاوان بەپلێوە بەرزو عرفانیەتی کە فرە قینیش جە وێ پەرستی و من منی بیەن، پیر جە قۆناغو وێپەرستی  ترازیانو لوان  ،هەمیشە دژبەرو ئانیشا مدران کە واچە و"من" یشا بەکار ئاوردەن،

پیرە پیێوە هەورامانی حکایەتێ زەمانو زاڕۆڵەیی ویش گێڵنۆوە ،ماچۊ بەگولانەی چنی کۆمەلێ زاڕۆلا مووشانی "بیلانی ، کەلایانی " کەرێنمێ یۆ جەزاڕۆڵەکا  دویەرێ جارێ واتش نۆرەو منا من من بەگەنا،یۆتەر جەزاڕۆلەکا واتش هەتیم مەگەر پیرشالیاری نەفارماوان کە واچەو من من  یکەم دوبارە کەریۆ ، وەلێ  زاڕۆڵەکە گۆشش نەدانو هەم دیسان واتەنشۆ "نۆبەو منا  من" ئتر شەوێ پیرشالیار ملۆ وەرمو زاڕۆڵەکەی پەنەش ماچۆ " ئەی من پنەم نەواتیدێ دوورێ گندێ جە واچەو "من " ئتر مشتە کۆڵێ مدۆ سەروشانەو کوڕەکەی وەرمەنە ، پیرە پیاکە واتش هەتا مەردەی سەروشانەو کوڕەکەی دروس ئایاگێ کە مشتەکۆڵەکێش دابێ وەنە ئیش کەرێ..

جەنگ چنی نەفسی جە ئەفسانە و پیر" بێوەت "یەنە:

لاو خەلک وهەورامانیەوە  پیر سەرو کە پیری گەورە بیەن ،حەوت شاگردیش بیێنێ پێسە "پیرشالیارە سیاو-پیرشالیارە چەرمە-پیر بنیامین-پیرهەجیج..کە دمایینو گردی  "پیر بێوەت" بیەن.

بەپاو ئەفسانەکا "پیربێوەت" پیێوە جوانخاس وباڵا بەرزو کەڵەگەتو بەقوەت بیەن، بە ڕاحەتی تەمامو ژەناو هەورامانی عاشقێ و ئەویندارێش بیێنێ، وەلێم "پیر بێوەت" بێ ئانەی گۆش بدۆ بە هیچ ژەنێ ، دایمەو دەرھەم خەریکو خەڵوەت وچلە کێشتەی و تەقوای  بیەن، وەلێم  ژەنێوە عەوداڵەو "پیر بێوەتی" بۆ هەمیشە مێ دەورو خولشەرە  بەگرد جۆرە مەکرێ نزیکش گنۆوە، بەبێ ئانەی یەک دننە ،مسقاڵێ جە  ویروباوەرو پیربێوەتی کەم کەرۆ، وەلێم  فشارو ژەنەکێ تا مێ زیاد کەرۆ سەرو پیربێوەتیوە ،ئتر پیر بێوەت ناچار بۆ بە کاردێ تێژە (گون ، وەتێش) بڕۆ و مددۆشا بەژەنەکێ وپنەش ماچۆ " هاگێرە ئا تەسبێحا پەی تۆ" ... تۆ منت گەرەک نیەنا بەلام شۆنەو هەواو هەوەسو وێتەرە گێڵی.

گردما زانمێ بە هەورامی (وەت)یانی هێڵڵەگونێ و گون، ئەندامو نێرینەی، ئتر وەرو ئانەی نامێشا نیان  "پیر بێوەت"

ئی ئەفسانە پاکی بێگەردی پیرەکا هەورامانی مرمانۆ کە جەنگی دەرونین چنی هەواو نەفەسی، وێنەو حەزرەتو یوسفی، وەختە کارێنە پیرێ هەورامانی دەزگاو جنسی ویش بڕۆ، تەنیا بەخاترو ئیسپات کەردەی ئەوینداری خواپەرەستی .

پیرشالیاری شاعیر:

کۆمەلێ نوسەرێ و هەم خەڵکو هەورامانی یەقینێنێ کە پیرشالیار شاعیریچ بیەن، وەلێم تائیسە هیچ شیعرێ پیرشالیاری نەکەوتێنە وەرو دەسی، ماچا ئاشیعرێ کە دەربارەو هێرشو عەرەبەکا پەی سەروهەورامانی هنەو پیرشالیارینە ، کەباس جە کاول کەردوە هەرامانیو کوردسانی کەرۆ،وەلێم  ئیسپاتیچ نەکریان کە هنەو پیرشالیاری بۆ

ئینە شیعرەکێنە  ( ھورمزگان ڕمان ئاتران کژان....وێشان شاردەوە گەورە گەورەکان

                         زۆرکاری ئارەب کردنە خاپور .....گنا ئی پاڵە ھەتا شارەزوور

                         شەنو کەنیکا وەدیل بشینا  ...... مەرد ئازا تلی وە ڕووی ھوینا

                        ڕەوشتی زەردەشت مانۆوە بێ کەس.......بزیکا نیکا ھورمزد وەھیچ کەس

ماناکێش:

 پەرستگا کێ وێڕان و ئایرەکێ کوشێوە *********  گەورەکێ  وێشا شارتۆ *** زۆرکارو عەرەبی وێران کەردێ جەشارەزورۆ ھەتا پاڵننان "پاڵنگان " *** ژەنو کناچەکێشا بە دیل بەردێ ،،پیا ئازاو جەنگەرانەکێما  ونیشا مجیا  وناڵینێ بیێ ** ئاینو زەردەشتی بە بێ کەسی مەنۆ... ئاھورا مەزدا بەزێش ناما ھیچ کەسیەرە***

 

هەرپاسە شیعرەو " وەرێ وارۆ وەروە وەرێنە***وەرێسە پڕچیۆ چوار سەرێنە**کەرگەی سیاوە هێلە چەرمێنە**گۆزڵی مەڕیۆ دووە بەرێنە*** بە هنەو پیرشالیاری حساب کریۆ،کە کتێبو ماریفەت و پیرشالیارینە هەنە.

پیرشالیارو  پزیشکی :

پیرشالیار دەسێ بالاش بیەن جە پزیشکی و دەرمان کەردەینە ،چنی هەرمانەکا تەریش  پزیشکی و دەرمان گیایش کەردەن خەڵکو هەورامانی سودمەند بیەن چنەش، خۆڵکو هەورامانی گێلناوە پادشێوە دورە وەڵات ،ئەجۆم هیندستان بیەن،کناچەکێش نەوەشە گنۆ دکتۆر مەمەنۆ نەلۆ سەرش چارەسەرش نمێ،ئادیچ نامێ و شۆرەتو پیرشالیاری مژنەوۆ،ناچار بۆ بەویش کناچە نەوەشەکێشەو  مێ پەی هەورامانی خزمەتو پیرشالیاری،وەختێ پادشا یاوۆ لاو پیری حاڵو مەسەلەش پەی بەیان کەرۆ،و پەنەش ماچۆ ئەگەر ئی کناچێمە وەشەکەریوە  مارەش کەرو جەوێت ، دماو ماوێ کەمی پیرشالیار چارەسەرو نەوەشیەکەو کناچێ پاشای کەرۆ ،،ئیتر دماتەر زەماوندە ش چنی کەرۆ و مارۆش،گویا ڕۆ زەماوندەکێش هامکات بیەن بە ڕۆ پەیدابیەیەش، تائیسەیچ یادوەریش کەرمێوە،

ئی ڕوایەتە پەنەما ماچۆ کە پیرشالیار گەورەترین پزیشکو ئازەمانیە بیەن، هەرپاسە  زەماوند کەردەیش ماناو تازە بیەیەو  ژیوایش  بەخشان.


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، جفرافیا، زوانی هه‌ورامی، تبریکات، شهرها و روستاهای هورامان، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، آموزشی، دینی ومذهبی، دوکتور ناجح گوڵپی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،پیرشالیارکێن؟(1):شێرکۆ جەهانی هۆرگێڵنایەو:دوکتور ناجح گوڵپی،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 22 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامی:زۋانێۋی  جیا"
کۆنفڒانسو هه‌ورامان‌ژناسی- هه‌ڵه‌بجه- ۲۰۱۷"

دوکتورمه‌هدی  سه‌جادی

undefined






دەسوەشی جە دوکتور ناجح گوڵپی  پەی کیاستەیش


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، دوکتور ناجح گوڵپی، دوکتورسه‌یدمه‌هدی سه‌جادی، جفرافیا، تبریکات، شهرها و روستاهای هورامان،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،هه‌ورامی:زۋانێۋی جیا"کۆنفڒانسو هه‌ورامان‌ژناسی- هه‌ڵه‌بجه- ۲۰۱۷"دوکتورمه‌هدی سه‌جادی،
دنبالک ها: هه‌ورامی:زۋانێۋی جیا" کۆنفڒانسو هه‌ورامان‌ژناسی- هه‌ڵه‌بجه- ۲۰۱۷"، هه‌ورامی:زۋانێۋی جیا" کۆنفڒانسو هه‌ورامان‌ژناسی- هه‌ڵه‌بجه- ۲۰۱۷"،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 16 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
مراسم انارانە روستای داریان با حضور مهمانان و گردشگران در مکانی زیبا و باصفای پاییزی،و باغ های اخرایی رنگ خزان کە با نوازش باران ،همراه بود، در١٣آبان١٣٩٦ باشکوە خاصی برگزار گردید.

 ‍ ‍ جەژنەوهەناری جە دەگاوداریانی
ڕاکەوتوو١٣مانگەوگەڵاخەزانوو١٣٩٦
وێنەگیر:#هومایون موحەممەدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، اخبار، جفرافیا، زوانی هه‌ورامی، تبریکات، شهرها و روستاهای هورامان، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، هومایون موحەممەدنژاد، فه‌تحوڵڵا ڕه‌زایی، مامۆسا عەدەمی(مه‌جیدبه‌گ هێدایه‌تی)، کاوه شکری(سەراو هەورامی)،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،مراسم انارانە روستای داریان(جەژنەوهەناری جە دەگاوداریانی)،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 16 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
هفته‌نامه‌ی ئاوات
بەگزارش'هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م'شمارە٥٥-دوشنبه۱٥آبانHماە۱۳۹۶هفته‌نامه‌ی ئاوات منتشر گردید.در این شماره آثاری از نویسندگان وشاعران هورامان؛درج شده است.
شمارە٥٥ حەفتەنامەو ئاواتی 
به بابەتوو نویسەرا و شاعێراو هەورامانی ڕازیاوه
کاکەموحەممەدره‌شید ئه‌مینی،کاکەموحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی،کاکەهومایون موحەممەدنژاد، کاکەسوهەیب فاروق، کاکەبێهرووز محەمەدپوور(شارۆ) ،کاکەیاوەر هەورامی،خاتووفه‌رخۆنده شه‌یخی (کاڵێ)،کاکەشاهۆ مه‌عازی،رازیاوە
.


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، جفرافیا، زوانی هه‌ورامی، تبریکات، شهرها و روستاهای هورامان، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، نوشتارهای همایون محمدنژاد، هومایون موحەممەدنژاد، ئێبراهیم شه‌مس، موحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی، شۆرش عه‌زیزی/"ئاوات"، بێهرووز محەمەدپوور(شارۆ)، مامۆسایاوه‌ر هه‌ورامی، فه‌رخۆنده شه‌یخی(کاڵێ)، سوهەیب فاروق(خورماڵی)،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 15 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
بە پاو هه‌واڵووکاکەعه‌دنان مورادی
پەی په‌لیانه‌و 'هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م'ی
به‌رنامه‌و"وەشەن هەورامان"پەی یۆهه‌مین جاری و
ئه‌پی زووانه جه "ڕادیۆ کرمانشانه‌نه" وه‌ڵا کریۆوه
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
با توجه به اطلاع رسانی آقای عدنان مرادی
به وبلاگ ادبی، تاریخی،فرهنگی'هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م'
برنامه‌"وەشەن هەورامان"برای اولین بار و
به زودی در"رادیو کرمانشاه" پخش می شود



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، جفرافیا، تبریکات، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، عه‌دنان مورادی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،به‌رنامه‌و"وەشەن هەورامان" پەی یۆهه‌مین جاری جه "ڕادیۆ کرمانشانه‌نه" وه‌ڵا کریۆوه(برنامه‌"وەشەن هەورامان" برای اولین بار در"رادیو کرمانشاه" پخش می شود)،
نوشته شده در تاریخ جمعه 5 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
بەرەو هەورامان:کاکه موحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی

بەرەو هەورامان

ئێمە پەی ئانەیە بتاومێ زوانوو ویما پارێزنمێ، مەشیو بە پاو روی چەنی خەڵکاتەری بلمێ وەروە و مەشیو جە ئا ئەبزارانە و ئاچێوانە کە ماچاشا پەنە رسانە گروهی کە رۆزنامە و مەجەلە، یوچا رەسانا نەنێ کە تاوا Undoکۆمەک کەرا بە پارێزنای زوانی و فەرهەنگی.

پەی ئێمەیچ کە ئارۆ ئی هەڵێ هۆرکەوتێنە تاومێ مەتڵەبەکاو ویما جەرۆزنامە و مەجەلەکانە بە چاپ بیاونمێ مەشیو کەم کاری بنیەیمێ لاوە حەر پاسە جەدنیای مەجازیەنە مەتاومی مەتڵە بە کاما یاونمی بەیوترنیی، باجەڕۆزنامە و مەجەلەکا چەنە ویما تاقی کەرمێوە چوونکە ئادی فرەتەر جە تاریخەنە مەماناوە و مەوا بە میراسیە فەرهەنگی پەی ئێمە.

ئارۆڕەسانەی گروهییا یاونەری گروهی کە سەرجەم بەڕۆزنامەیو مەجەلەی و ڕادیو تەلەویزیونی و ماهوارەی ماچا و ئیستە دنیای مەجازیەش پەنە زیاد کریاینیە، ئێمە جە دنیای مەجازیە و ڕۆزنامە و چیوەکاتەری، تاومێ بە باشی بەشداریکەرمێ و کەم کەم تەقالا دەیمێ جەڕادیو و تەلەویزیون و ماهوارەیچەنە راما کەراوە. ئێستە ئەقڵی سەلیم حۆکم مەکەرۆ کە جە هەر چیە هینا وەرو دەسینە سوود وەرگێرمێ و کارەکاما بەرمێ وەروە بەرەو هەورامان، دەلاقیە تازەن کە بە پاو نیازو ئاروی ئامان وەروە و ئێمەتاومی چی دەلاقەنە، ویەردە و ئیسە و دماڕۆ هەورامانی بە پاو زانایی ویما تەماشا کەرمێیانێ نویسیایە جۆر بە بە جۆرەکاما چی دەلاقەنە کە حەر نەوع ژانریە ئەدەبی بۆ بنیەیمێرە وگردیما سودش چەنە گێرمێ.

پەی ئەرەنیاو مەتڵە بەکا حیچ وەربەسیەنیەن تەنیا ئینە نەبۆ کە مشیو مەتڵە بەکە بە هەورامی نویسیا بۆ وه چوار چێوە و تەوسێعەی فەرهەنگی هەورامانینە بۆ ئارۆ بەو شمالێوە جە هەورامان هانێ بەر ئامێ نێ وەلێ حەر یوشا یاگیەرە مەلۆ پەییووسەو ئی هانانە مەشیو تەقالا دریو بەهام ویرییوترینی‌وە زوانوو فەرهەنگوویما پاڕێزنمێتا تباوو پەرەسانۆ بەرەو هەورامان دەلاقێەن جە حەفتە نامەو ئاواتینە پەی ئەرەنیاو مەتڵە بەکا و شمە کریانوە ئێمە جەراوە بەراوئی حەفتە نامەیە تەشەکۆر و قەدر زانای ویما نیشانە مەدەیمێ.

حەمە شەریف عەلی ڕەمایی

این جستار در
هفته‌نامه‌ی ئاوات شمارە٥٢ -
#  شماره٥٢/سال دوم
یکشنبه ۳٠مهرماە۱۳۹۶منتشرگردید
هفتەنامەی ئاوات




طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، اخبار، جفرافیا، تبریکات، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، موحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی، شۆرش عه‌زیزی/"ئاوات"،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی (زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،بەرەو هەورامان:کاکه موحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی،
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 3 آبان 1396 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.

تعداد کل صفحات : 106 :: 1 2 3 4 5 6 7 ...