ئەسڵ‌ژناسیو کەلیمێو ژەنێ:کاکەئێحسان کەرەمی


ژەنی جە مەیڎانو بۯێو جە نەتەوە ئورووپایییەکانەنە، کە ۯێخێوی کۆنە و قەدیمیشان هەن، سێربی، ئیتالیایی، یوونانی و ۯووسیەیی، نامێوەی وێپایە و سەر بە وێش هەنەش و هەر چەند کە زەریف‌ژناسە ئورووپاییەکان ۯێخەو کەلیمێو «ژەنێ»، «ژێنووس]ی» یوونانی مەزانان؛ بەڵام مەبۆ بزانمێ کە سادەتەر جە ۯێخەی یوونانی، کەلیمێو «ژن]ی» جە زوانی کوردییەنە و کەلیمێو «زن]ییەنە» جە زوانی فارسییەنە کە ۯێخەی «کنی‌نی» ئەوێستایی و «کێن]ی»، جە زوانی پەهلەوییەنە بەر ئامێنە و ماناو یانەی و ساحێب یانەی مەڎۆ .
ئەپی بۆنەوە جە فەرهەنگی ئێرانییەنە، ژەنی هەر ئا نامێشە هەنە کە جە دەورانو ویەردەیەنە ئەڎاسالاری بییەن. یانەداری مەگێڵۆوە پەی ئاڎێ؛ یانی ژەنی و ئەڎا و ئینەیچە کە پیا (مرد) جە ۯێخەو «مەرت]ی»، بە ماناو مەردەی و یانی کەسێو کە مەمرای مەرۆ.
واچ یام کەلیمێو «ژەنێ»، بە ماناو یانەدارێ و ساحێبو یانەیەنە و ئەگەر کە هەر ئیسەیچە جە ئێرانەنە ئا کەلیمێ و ماناکێش بە کار مەلۆ و کەڵکش چەنە مەگێریۆ؛ بەڵام جە ویەردەو چەندە هەزار ساڵانە، ژەنی جە فەرهەنگی ئێرانییەنە نامەکانی تەریچش بە وێشوە گێرتێنێ کە ئێژاو واتەیەنێ:
ژەنی جە ئەوێستانە ئێزافە بە «جەنیکا]ی»، هەر جە ۯێخەو «جەن»، «ژێ» و «کەن»، یام بە ماناو «نائیریکا]یچ» مەوانیۆوە.«
نائیری»، جە ئەوێستانە بە ماناو زرێنگ و شەۯاشۆ و جەنگەران و پاڵەوانییەنە و بە پیا پاڵەوانەکانشان واتەن و هەر ئی کەلیمێ بە شێوێویچ پەی ماینەی پەی ژەنە زرێنگەکان و ژەنە نامدارەکان بە کار لواینە. 
«نائیریکان»، جە زوانی پەهلەوییەنە، بە تەشکو نائیریکی بە کار لواینە. جە یادگارو گەورەمێهرییەنە، نویستەیو وەزیری زانشتمەندی بە نامێو ئەنۆشیروانی جە نائیریکی؛ یانی ژەنی عالە بە گەورەیی یاد ‌‌کریاینە و هەر ئەپی گۆ کەردەیە جە زوانی ئەرمەنییەنە بە ماناو هامسەرێ و ژەنێ کاربوردش هەن.
کەلیمێوە تەرە کە ژەنی ئێرانییە جە دەورانو ئەوێستایەنە هەتا ئیسە بە وێش هەنەش «بانوە]نە»، کە جە ئەوێستانە بە ماناو ۯۆشنایی و چراوەو یانەیەنە.
ئی کەلیمێ جە زوانی پەهلەوییەنە بە شێوەو «بانووک]ی» و جە زوانی فارسییەنە «بانوو»؛ هەر ئەپا مانا کاربوردش هەن و کەڵکش چەنە مەگێریۆ. هەتا ئا یاگێ کە جە زوانی فارسییەنە لوغەتەی گردینەو ژەنان «کەدبانوە]نە»، کە جە زوانی فارسییەنە «کەد»، بە ماناو یانەیەن و «بانوو]یچ»، بە ماناو ڕۆشنایییەن.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
هۆرگێریا جە کتێبوو:
ژەنی جە ویەرینی کۆنەو ئێرانییەنە (زن در تاریخ کهن ایران) نویستەیو مەهدی ئێقباڵی مەهدی‌ئابادی.

هۆرگێڵنایوە و نویستەی بە زوانی هەورامی: ئێحسان کەرەمی.



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، ئێحسان کەرەمی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،ئەسڵ‌ژناسیو کەلیمێو ژەنێ:کاکەئێحسان کەرەمی،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 11 تیر 1398 توسط همایون محمدنژاد
چەنی ژیوایو زارۆڵەی ئێرانی، جە دەورەو مادەکانەنە هەتا دەورەو ساسانییەکان:/ئێحسان کەرەمی


_چەنی ژیوایو زارۆڵەی ئێرانی، جە دەورەو مادەکانەنە هەتا دەورەو ساسانییەکان:

زارۆڵەی ئێرانی جە دەورانو تەشک‌گێریو مەرزەکانو ئێرانی هەتا دماینەو دەورەو ساسانییەکان، بە پاو فەرهەنگێوی یەکسانی و یەکدەسی ۯەوتو وێ‌گەورە کەردەیش یۆستەنوە.
وەڵێ جە پەیڎا بییەیو ئایینو زەردوشتی، ژیوایو زارۆڵەی ئێرانی چەنین بییەن؟
چەندە بەڵگێ ئەچی بارەوە هەنێ،  جە دەورێوەنە کە ئایین و هەر پاسە دینە وەڵینەکان بە کۆمەڵگاو وەڵێو ئێرانییەنە زاڵێ بییێنێ.
ژیوای و مەرگو زارۆڵەکان بە دەسو کاهێنەکان و هەر پاسە جادووگەرەکانوە بییەن.
دلێنەیوی هۆرچنیا «زاد اسپرم»، ئینەیە مەنمانۆ کە خەڵکوو ئا دەورانی بە «کرپەکان»، کاهێنەکان فرە باوەۯشان بییەن و بە بێ دەسوورو ئاڎیشان هیچ هەرمانێوەشان نەکەردێنە؛ چوون وەختێو زارۆڵێوە جە ئەڎای بییەن ئا‌ڎێ میاچەماو ئا زارۆڵەیشانە هەتا دەورانو گەورەساڵیچ وەڵ‌واتیشان کەردەن. دەسوور جە هەر بارێوەرە بییەبۆ و چەنین بییەبۆ بە واتەو کاهێنەکان و جادووگەرەکان هەر ئانە بییەن و ئەڎا و تاتەو زارۆڵەکانیچ قەبووڵشان کەردەن و ئا دەسووراتێشانە بە کار ئاوەردێنێ؛ هەر چەند گیانو زارۆڵەکەیچشان جە خەتەرەنە بییەبۆ.
جە خرۆشو گیانو خەڵکو ئا دەورانییەنە، تەرسێوەی گەورێ جە «کرپ»، کاهێنەکان ۯێخەش چەقنابییەنەرە و کۆرکۆرانە جە ئاڎیشان پەیۯەویشان کەردەن و کەوتێنێ شۆنەو ئاڎیشان؛ ئی تەرسێ جە سروودەکانو گاتاکانەنە بە ۯۆشنی مەگنۆ وەرو چەمان، زەردوشت بە تەمامو هاز و هێزیشوە چەنیو ئی تاقمەیە ۯوو بە ۯوو بی و خەڵکش بە شۆنکەوتەی جە ئاوەز و ئەندیشەی داوەت کەرد.
حەکایەتەو زاڵی، کە جە شاهنامەیچەنە ئامێنە، حەکایەتەو زارۆڵەکانو ئی وەڵاتییەنە کە میاچەماو ژیوایشان دەسو جادووگەرەکانوە و کاهێنەکانوە بییەن. ئا‌‌‌ڎێ بە پاو نیشانە غەیره ئاسایییەکان، زارۆڵەکەشان هەتا نزیکو مەرگی بەردەن و هیچ کەسیچ ئەچی بارەوە هیچ موخالێفەتێوش نیشانە نەڎان.
جە هەقێقەتەنە ئی حەکایەتە زەریفێ، بەڵام جە عەینوو حاڵییەنە دڵ‌ئێشنەرێ، وەرچەم‌تەرین بەڵگێنه جە چەنی بییەیو  میاچەماو زارۆڵەی ئێرانی جە کۆنەتەرین دەورانو تاریخو ئی وەڵاتییەنە. ئەچا دەورانەنە، ئێنسان جە دەرکو ناسازگار بییەیو گردو ئەندامەکانو زارۆڵێوی نوقسانی، ناتاوان بییەن. ئا زارۆڵێ کە نوقسانێ بییێنێ، جە یاگێو ژیوایو وێشانەنە دوورێ کەردێبیینێوە و بەردێنێشان کویسانەکانوە و یاگە بەرزاوەکانوە نیایبییێنێشانەرە  هەتا ببان بە واردەو پەلەوەرکان.
زارۆڵەکانو هۆزە سەرەکییە ئێرانییەکان، پێسەو: مادەکان، پارتەکان، سەکاکان و... جە وەرانوەری کەردەی چەنیو ئەویتەر هۆزەکان، خاستەرێ بییێنێ؛ بە بییەیو ئینەیچە، واوەی جە دلێو هەر هۆزێویەنە، تەبەقێ جۆراوجۆرێ بییێنێ، هۆزە عالتەرەکان، وێشان جە لایە یام تەبەقە کۆمەڵگایییەکان، پێسەو:
ئەشرافەکان، موغەکان (کاهێنەکا و جادووگەرەکان) سپاهیەکان و هەر پاسە دێهقانەکان پەخشێ بییێنێوە.
ئەپی مانای کە زاروڵێو ئەشرافەکان یاگێوە عالتەرە و بەرزتەرەشان بییێنە جە زارۆڵەکانو بنەیانه کەشاوەرزەکان و هیتیارەکان.
بە ۯەوتێوی کوللی، ئەچا دەورانەنە، مەوەرمێ به دوێ تاقمە ئەسڵییان جە زارۆڵەکانوو ئا دەورانییە؛ زاروڵێ «ئازادێ» و زاروڵێ «بەردێ»:
زارۆڵێ ئازادێ دوێ تاقمێ بیێنێ؛ زارۆڵێو هۆزە خاستەر و سەرتەرەکان و زارۆڵێو هۆزە بێ‌نیازەکان.
پەی نموونەی جە دەورانو ئاریایییکانەنە، هۆزوو مادی و پارتی وێشان بە هۆزێوی سەرتەر و عالتەر نیابییەنەرە و ئێمتیازێوی تایبەتشان بییەن.
چەنی ژیوایو زاروڵەو ئا دەورانییە ئامابییەنوە سەروو ئاژەو بنەیانەو ئا زارۆڵەیە جە ئا کۆمەڵگاینە . ئەگەر بنەیانە بەردە بییەبۆ، زارۆڵەکەیچ بەردە بیەن یام ئەگەر بنەیانە جە جەنگەنە گێریا بییەبۆ یام دیل بییەبۆ، ئا زارۆڵەیچە بییەن بە بەردە.
دماۯۆو زاروڵەکانو ئا دەورانییە وەڵێو گرد چێویەنە ئاما بییەنوە سەروو یاگە تەبەقاتییەکانو ئاڎیشان. 
«کورتاشـ]ـەکێ» بەردەگانێو بییێنێ کە هەرمانبەێو دەستگای ئێقتێسادییەو شای بییێنێ؛ ئاڎێ فرەتەر ئا زارۆڵێ بییێنێ کە جە جەنگەکانەنە گێریاینێ و ئەسیرێ بییێنێ و پەی هەرمان کەردەی جە دەستگاو شایەنە فێرکاریشان دییەبییەن و ئەچاگەنە هەرمانەشان کەردێنە، یام ئینە کە زارۆلێ کوورتاشەکا بییێنێ کە نەسڵ بە نەسڵ ئەچاگەنە خەرێکێو هەرمان کەردەی بییێنێ.
بۯێو جە زاروڵە ئەسیرەکانیچ کە جە جەنگەکانەنە ئەسیرێ بیێنێ بە عونوانو بەردێو یانەی، ۯوانێو یانەو گەورەکان و ئەشرافەکانشان کەردێ بییێنێ.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
نویستەی: هاشم رەزی، موحەممەد فائینی.
هۆرگێڵنایوە و نویستەی بە زوانی هەورامی: ئێحسان کەرەمی.



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، ئێحسان کەرەمی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،_چەنی ژیوایو زارۆڵەی ئێرانی،جە دەورەو مادەکانەنە هەتا دەورەو ساسانییەکان:/ئێحسان کەرەمی،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 10 تیر 1398 توسط همایون محمدنژاد
 ئێژانە و یاوگەو زوانی ئەدٚایی جە وینگاو گەورە پیایەکانوو جەهانیوە/ئێحسان کەرەمی

۱. بەڕاوەبەری گردٚینوو سازمانوو یۆنسکۆی:
«زوانەکێ ڕۆحوو ئێنسانەکانێ، زوانەکێ میراسێ مەعنەوییێو ئێنسانیەنێ، ڕوشد مەکەرانێ و بڕێو وەختێچ مەحکووم بە فەوتیای مەبانێ. ئەگەر تەقالاو وێمان پەی پارێزنایو زوانەکان دەس پەنە بکەرمێ، بە قازانجوو وێمانەن.
مەشیۆ گردٚوو تەقالاو وێمان پەی پارێزنایو زوانەکان بە کار باوەرمێ و ئینە جە سایەو سیستمێوی چەندە زوانەی فێرکاریەنە ڕێک مەگنۆنە».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۲. هانس گێئۆرگ گادامێر:
«زوانیچ پێسەو ئی دونیای هەردوە وەڵێو ئێمەنە بییەیشان بییەن و ئێمە جە ئادٚیشان پەیدٚای مەبیمێ و هیچکام تازێ نییەنێ».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۳. نیلسۆن ماندێلا:
«ئەگەر چەنیو کەسێوی بە زوانێو کە مەفامۆنەش قسێ بکەردێ، واتەکەتان مەیاوۆنە بە مەژگیش؛ بەڵام ئەگەر چەنیو ئادٚی بە زوانی ئەدٚاییش قسێ بکەردێ، واتەکەتان مەنیشۆنە سەروو دڵیش».
«وەختێو کە زوانی ئەدٚایی تەدریس نەکریۆنە، جە زەمیری شاریاوەو ئێنسانیەنە هەستوو وردٚی بییەی ڕێخە مەچەقنۆنەرە».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۴. سازمانوو یۆنسکۆی:
«کەسێو کە نەزانۆ بە زوانی ئەدٚاییو وێش بنویسۆنە و بوانۆنەوە بە بێ‌سەوادٚ حەسێب مەکریۆنە و بێ‌سەوادٚەن».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۵. پەیلواو کۆمەڵ‌ژناسەکان:
«زوانی ئەدٚایی چەنیو شۆتوو ئەدٚای مەلۆنە دلێو جەسە و ڕۆحوو ئێنسانی و چەنیو مەرگیچش جە بەدٚەنەنە مەزیۆنەرە و سەپنایو زوانێو تەری بە زاڕۆڵێوی کە تازە دەسش کەردٚەن بە قسە کەردٚەی، بە جەنایەت حەسێب مەکریۆنە».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۶. مارتین هایدێگێر:
«ئەگەر زوانوو مێللەتێوی جە بەین بلۆنە، ئا مێللەتیچە جە سەحنەو هەستیەنە مەزیۆنەرە».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۷. میلان کووندرا:
«ئەوەڵین هەنگامە پەی جە بەین بەردٚەیو مێللەتێوی، پسەڕیەیوەو حافێزەو ئا مێللەتیەنە؛ مشیۆ کتێبەکانش، فەرهەنگەکەیش و زوانەکەیش جە بەین ببەری؛ مەشیۆ کەسێو بسپاریەرە کە کتێبێ تازێ بنویسۆ پەی ئا مێللەتیە، فەرهەنگێوی تازە باوەرۆنە و وەش بکەرۆنە، ویەرین و زوانێوی تازە باوەرۆنە، جە مۆڵەتێوی کوڵنە مێللەت ئانە کە هەن و بییەن جە ویرش مەبەرۆنەوە.
دونیاو دەور و بەری گردٚ چێوێوی بە کرژی جە ویر مەبەرۆنەوە».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
٨. ماهاتما گاندی:
«کەسێو کە زوان و ئەدەبیاتوو وێش نەوەنابۆوە، ویەردەیش نمەزانۆنە و ئا کەسە کە ویەردەو وێش نەزانۆنە، دماڕوێوش نییەن».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۹. دوکتر مەحموود حێسابی:
«نە سەوزەنان و نە سوور، زوانی ئەدٚاییو وێم فێر بییەنان، ئینە پەی من وەسێن».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱۰. مەسەلێوە فەرانسەیییە:
«کەسێو کە زوانی ئەدٚاییش نەزانۆنە و فێر نەبییەبۆنە، وەحشییەن».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱۱. لوودویگ ویتگێنشتاین:
«زوانوو من جەهانوو منەن و جەهانوو من زوانوو منەن».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱۲. جان ئوستوارت:
«ئەگەر چێرچنگاڵی گەرەکش بۆنە کە مێللەتێو خرۆشنۆنەو وێش، ئەوەڵین کەڕەت پەی لاو هۆڤییەتی و زوانوو ئا مێللەتیە مەلۆنە؛ ئەگەر مێللەتێو فەرهەنگ (زوان، نەسڵە و...) جە دەس بدٚۆنە، ئا مێللەتە مەفاڕیۆنە».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱۳. لۆرد جۆرج براون:
«ئەگەر ئەدٚا و تاتەکان موعتەقێدێ بانێ و بزانانێ زوانەکەشان موهێممەن و ئێژانەش هەن، ئێحتێماڵوو ئینەیە کە بە زوانوو وێشان چەنیو زاڕۆڵەکاشان قسێ بکەرانێ، فرەتەرەن».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱۴. پڕۆفوسۆر جینوو ئاڵفێرد:
«کەسێو کە زوانی ئەدٚایی فێروو زاڕۆڵەکانوو وێش نەکەرۆنە، نە تەنیا بە تاتەکان و نەسڵە وەڵینەکان و زاڕۆڵەکانوو وێش خیانەتش کەردٚەن؛ بەڵکووم بە گردٚوو بەشەریەتی خیانەتش کەردٚەن؛ چوون بییەن بە باعێسوو جە بەین لوایو دانێوە جە فەرهەنگەکانوو بەشەری».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱۵. ئاڵفۆنس دوودێ:
 هەر مێللەتێو کە زوانی ئەدٚاییو وێش جە ویر ببەرۆنێوە، پێسەو کەسێوی زیندانییەن کە کرێڵوو زیندانەکەیش گوم بییەبۆنە.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
هۆرگێڵنایوە و نویستەی بە زوانی هەورامی: ئێحسان کەرەمی.



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، ئێحسان کەرەمی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،ئێژانە و یاوگەو زوانی ئەدٚایی جە وینگاو گەورە پیایەکانوو جەهانیوە/ئێحسان کەرەمی،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 30 بهمن 1397 توسط همایون محمدنژاد

سپاسنامەو خانەوادەو مەرحوومەی"فەراسەت موحەممەدنژاد"ی
سڵام و دەسوەشی تایبەت پەی قەوم و کەس وکار و هامدەگایەکاما جە زاوەر، پاوە،مەریوان، چۆڕێژی، سەڵواوا،کرماشان،سنە،ڕوانسەر،جوانڕۆ،قەڵاجێ،نەوسۆد٘،نۆدشە،موعتەمدینوو زاوەری،سنۆق خێریەو زاوەری،سنۆق قەرزولحەسنەو زاوەری،مۆئەسێسەو نەسیموو فەرهەنگوو هەورامانی،ئەنجومەنوو ڕۆجیاری، ئەنجومەنوو مامۆسابێسارانی،ئەنجۆمەنووقەڵەموو هامچەرخووکوردی و... و هەر پاسە جە نویسەرا، شاعێرا، قەڵەم بە دەساوهەورامانی کە بە کیانای پەیام و تەلەفوون و تلێگرام جە کاناڵەو# هەورامان هانەبەرچەم"ی، پەی سەروەشی مەرگوو #واڵێ کۆچکەردەیما خاتوو"#فەراسەت موحەممەدنژاد" ئێمەشا شەرمەندەو وێشا کەرد

#نویسەرا،شاعێرا،قەڵەم بە دەساو هەورامانی و دۆس و ئاشنایەکاما

سوهراب مورادنیا(سیاوکام)،عوسمان ڕەحیمی(مورید)،عەباس ڕەشیدی، فەریدوون ڕەشیدی،کەرەمەڵڵا ئەمیری(کەنوولە)،مەسعوود موتیعی مودیرووکاناڵەو ژاورودخبر،موزەفەر وەڵەدبەیگی(کاناڵەو اموات پاوە وپایگاە خبری،تحلیلی دەنگی نوریاو)،فەریدوون خالدی مودیروو کاناڵەو(فرهنگیان مریوان)،حەفتەنامەو ئاواتی،خبرگزاری کردستان فردا،نەعمان هەورامی،کەنعان عەباسی مودیروو کاناڵەو(اموات مریوان)،عەلیرەزا عەباسی گوراجۆیی (هورامیەکاو قەسرشیرینی)، فەرهاد ساڵحی(پایگاەخبری ، تحلیلی سلام پاوە)،ناسر ئەخدەر،سورەیا زارعی، ئۆمید سەجادی،کوورش ئەمینی (نۆتشە)، سەباح حەسەنی شیانی،فەرید ئەحمەدی زاوەری،سوهەیب ئێزکات، تەحسین سەجادی، دوکتورموحەممەد مەحموودی، ئەشکان هەورامی، موهەندێس فەریبورز مووسازادە(شوان)، سەیوان ئێبراهیمی (گواز)،کاوە شوکری (سەراو هەورامی)، موحەممەد خدری، نیشات حوسەینی، حامی نیکبەخت عەبدولمەلکی(هەورامی شوماڵوو ئێزانی، مازندەران)،دوکتور مەهدی سەجادی، جەواد حەمزە(فێراق)، فەرید عەباسی، ئێبراهیم شەمس،گۆنا ڕاەپەیما،فاتێح سەعیدی،باقی شەفێعی، موحەممەدڕەشید ئەمینی،مۆمن یەزدان بەخش،عەدنان مورادی،موحەممەدسەلیم هەجیجی،عەتا عەلی پوور،عەباس غەریبی،بێهرووز موحەممەدپوور(شارۆ)، مێهران ئەحمەدی،دوکتورناجێح گوڵپی، سەعدی غەریبی،سەعدی عەزیزی، سەعدوڵڵا خوون خام،موبین ساڵحی، ئەمین ڕەحیم زادە،جەهانبەخش خەڵوەتی،کوورش یووسفی،دوکتور جەلال جەلالی زادە،ئۆمید حەبیبی، مەسعوود وەیسی،ناهید غوڵامی،ئێحسان خالسی،دوکتورئەحمەد نێعمەتی، موحەممەد دەرویشی،زولفەقار بابایی،موحەممەد فەهیم،شەهرام موحەممەدی (رادیۆمەریوان)،سەرکەوت عەزیزی (نەبەز)،مهندس محمد رشیدی،ئاوێنە ئەحمەدی،کەیوان موحەممەدی(کارێز ژانی)،لایێق سڵێمان زادە، عەلی تەیێبی، عەبدوڵڵا حەبیبی،ڕەئوف مەحموودپوور،وەلی فەتاحی،فەرشید شەریفی،سابیر عەزیزی،داریۆش ڕەحمانی،مەهوەش درۆستکار،فیرووز فەرەجی،ئارتین عەباسی،موحەمەدخالد قانێع،فەیسەڵ هێدایەتی،فەریدوون ڕەمەزانی،فەهمی مارفی،یەحیا نێعمەتی، موحەممەدسدێق کەریمی، سەیدجەلال سەجادی،مامۆسا سەیدجەلال ئەکبەری (ئاڵۆز)،جەماڵ شەهسەواری،ئێحسان کەرەمی،سەلاح نیکنامفەر،فەرید بەهرامی،مەریوان داریۆشی،موحەممەد سابر مەلکی،فەرهاد مەولوودی،شێخ مێقداد قادری،ساسان مونفەرێد،سوهەیب زەربان،ئارمان فارسی،شۆرش عەزیزی، فەردین مەزهەرپوور،عومەر سوهرابی، عەدنان خورشیدی،حافێز ڕەنجبەر، سەفوەت ئەمیری(کۆچەر)، دوکتورسامان ڕەحمان زادە،مەریوان قادرپوور، عەبدوڕڕەحمان ڕەحیمی نیا،قەیۆم دانشوەر،عەلی داربۆی،عەلی ئەدوایی، ڕەحیم ڕەحمانی،خالد یووسفی، ئۆمید سروماڵی،عەلی ئەسغەر ئەمیری (کەنوولە)،موحەممەدعەزیز موحەممەدی، هاشم حێسامی،دوکتور ڕەحیم غوڵام وەیسی، دوکتورکەنعانی، جەلال قەوامی، حەبیبەڵڵا قاسمی،تەها جەمشیدی، ناسر فەتاحی،سەیدلەتیف حوسەینی نەسەب، یەحیاسەمدی،وەلی کاکایی،دلێر ئێسکەندەری،سورەیا خدری،سوهەیلا موحەممەدی،موحەممەدشەریف عەلی ڕەمایی،موهەندێس سامان سەعیدی، دوکتورغەریب سەجادی، موهەندێس فەردین زەمانی،ئارمان فەیز کازمی،عەلی مورادی،نەبی حوسەین پەناهی،مێقداد ئەمینی،مەریەم ئەحمەدی،پەرویز بابایی، دوکتورحێسام مەلکی، ،ئیرەج عێبادی،عادڵ موحەممەدپوور،فاتێح ڕەحیمی، دوکتورموکەڕەم غەفاری، مەحموود مەحموودی،موهەندێس جەمشید مورادی،ژیانا ئێسکەندەری،عەلا خودا مورادی،عادڵ موحەممەدپوور،حسەین کەریمی،عوبەیدرەحمانی، ئەحمەدموحەممەدی،وەلی حوسەینی،کوورش عەزیزی، ئاکام موتیعی،مۆزەفەر بزورگ ئۆمید، شەهرام غوڵامی،فواد زیایی نۆتشی، عەبدوڵڵا عەبدی،ڕەئوف یەزدانی،مەهدی سەمەدی،ئاوێنە ئەحمەدی،غەزال ساعدی،ئێقباڵ مورادی، فاتێح سەعیدی، مەزهەر موحەممەدی، لوقمان سوبحانی، حەمید ساڵح مەنش، تەیفوور حاتمی، موستەفا ئەسەدی، مەحیەدین باغانی، موختار بەهرامی (خەمبار)،تەها شەهیدی، موحەممەد کەریمی،ئاواتم ئانەن خود٘ای بێ وێنە لەش ساقی و سڵامەتی جە یانەتانە هەتاهەتان مەرزیۆرە.
پەی ئاوەزی بەرز و قەوم دۆسیتا شانازیم کەرد
ئێرادەتمەندوو گردیتا 
 #هومایون موحەممەدنژاد

و جە لاو خانەوادەکاو: موحەممەدنژاد،سەفەری،نادری،ئەحمەدی،،یووسفی،ساڵحی،ئەدوایی،ڕەزایی،ڕەحیمی،عەبدی،جەعفەری،وەیسی،مەحموودی، سەعیدی،و باقی قەوم و کەس وکاری
هفتەنامە ئاوات

‍ 



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، شهرها و روستاهای هورامان، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، هومایون موحەممەدنژاد، ئێبراهیم شه‌مس، ڕه‌ئوف مه‌حموودپوور، کوورش ئه‌مینی، عه‌بدوڵڵا حه‌بیبی، عادڵ موحەممەدپوور، موحەممەدره‌شید ئه‌مینی، کوورش یوسفی(ئاریا)، فەرید عەباسی، سه‌رکه‌وت عه‌زیزی(نه‌به‌ز)، موحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی، داریوش ڕه‌حمانی، سابیر عه‌زیزی، شۆرش عه‌زیزی/"ئاوات"دیارکهن، ئۆمید حه‌بیبی، عوسمان ڕەحیمی(مورید)، دوکتور ناجح گوڵپی، بێهرووز موحەممەدپوور(شارۆ)، جەواد حەمزه (فێراق)، موحەممەد فه‌هیم، سەیوان ئێبراهیمی(گوازی)، عه‌تا حه‌یده‌ری(خه‌مبار)، فاتێح ڕه‌حیمی، دوکتورسه‌یدمه‌هدی سه‌جادی، عه‌دنان مورادی، موحەممەدمۆمن یه‌زدانبه‌خش، سوهراب مورادنیا(سیاوکام)، عه‌لی ئه‌دوای(هاوار هه‌ورامی) ، فەرید زاوەری، سه‌باح حه‌سه‌نی شیانی، په‌رویز بابایی، مەهوەش درۆستکار، بورهان ئه‌خته‌ر(هورامی)، مێهران ئه‌حمه‌دی، باقی شه‌فێعی، مامۆسا عەدەمی و فەیسەڵ هێدایەتی، سۆبحان خالدی، موحەممەد خدری(ئەدیب)، کاوه شکری(سەراو هەورامی)، سەعدوڵڵا خون خام(شەهریار)، فاتێح سه‌عیدی، عەتا عەلی پوور، دوکتور ئه‌حمه‌د نێعمه‌تی، نه‌عمان فائق تۆفێق(هاوار)، سه‌لیم هه‌جیجی(خه‌مبار)، ئێحسان کەرەمی، ڕەحیم ڕەحمانی، فه‌ریبورز موسازاده‌، سه‌عدی غەریبی، عەباس غەریبی، مێقداد ئه‌مینی، وەلی فەتاحی، مۆزەفەر بزۆرگ ئۆمید، سەفووەت ئەمیری(کۆچەر)، حسه‌ین خورا(خه‌یاڵ) ، میرزامه‌جید سوبحانی(بچووک)، دوکتورحێسام مه‌لکی، مامۆسایوونس وه‌یسی، حامی نیکبه‌خت عه‌بدولمه‌لکی، ساسان مۆنفەرێد(بێ وەر)، جوانمیرخووند(کۆساڵان)، جه‌ماڵ شەهسواری، حافێز ڕه‌نجبه‌ر، موحەممەدباقی موحەممەدنژاد،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،سپاسنامەو خانەوادەو مەرحوومەی"فەراسەت موحەممەدنژادی،
نوشته شده در تاریخ شنبه 20 مرداد 1397 توسط همایون محمدنژاد


هاگاداری کەلاسوو وانای و نویستەی بە زوانی هەورامی






طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، آموزشی، ئێحسان کەرەمی، ئەنجومەنوو ڕۆجیاری،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،هاگاداری کەلاسوو وانای و نویستەی بە زوانی هەورامی،
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 3 مرداد 1397 توسط همایون محمدنژاد
 زوانی هەورامی فێرێ بێمێ2(زبان هورامی را یاد بگیریم2):/ئێحسان کەرەمی/هومایون موحەممەدنژاد/


ـــــــــــــــــ
آموزش نوشتن بە زبان هورامی بە صورت مختصر و مفید:

حروف الفبای هورامی دارای  ۳٨ حرف می باشند.
۳۰ حرف صامت بە ترتیب زیر:
ئـ ـ ب ـ پ ـ ت ـ ج ـ چ ـ ح ـ خ ـ د-دٚ ـ ر ـ ڕ ـ ز ـ ژ ـ س ـ ش ـ ع ـ غ ـ ف ـ ڤ ـ ق ـ ک ـ گ ـ ل ـ ڵ ـ م ـ ن ـ و- ھ ـ ی

٨ حرف مصوت بە ترتیب زیر:
ە-ێ-ۆ-و (کوتاه)-i (کسرە کوتاە)- ا-وو-ی

۱  ـــــــَ فتحە
فتحە بصورت ــه ، ە نوشتە میشود
سَرد ـ  سەرد
دَرد  ـ  دەرد
زَرد  ـ  زەرد
بَهار  ـ  بەهار

۲  ــــِـــ کسرە
کسرە بصورت  ، ـێـ ، ێ نوشتە میشود
مِداد  ـ  مێداد
شِعر  ـ   شێعر
لانە   ـ   لانێ
خانە ـ   خانێ

۳  ــــــــُـــ ضمّە
ضمە بصورت ـۆ ، ۆ نوشتە میشود
تو ـ  تۆ
شُما ـ شۆما
رۥخ  ـ  رۆخ
گُل  ـ گول
بلبل ـ بۆلبۆل

۴   آ
در زبان هورامی آ بە صورت ئا نوشتە می شود.
آواز  ـ ئاواز
آسمان ـ  ئاسمان
آرام  ـ  ئارام
آشتی ـ  ئاشتی

۵   اَ 
در زبان هورامی اَ بصورت ئە نوشتە می شود.
اَشک ـ  ئەشک
اَسیر ـ   ئەسیر
اَبر  ـ   ئەبر
اَبرو ـ  ئەبروو

۶   اِ 
در زبان هورامی اِ بصورت ئێـ  نوشتە می شود.
اِمداد ـ  ئێمداد
اِنسان ـ   ئێنسان
اِلاهە ـ   ئێلاهێ
اِطمینان ـ  ئێتمینان

۷   اُ  
در زبان هورامی اُ بصورت ئۆ نوشتە می شود.
اُردک ـ ئۆردەک
اُمید   ـ   ئۆمید
اُستان ـ   ئۆستان
اُقیانوس  ـ ئۆقیانووس

٨   نکتە مهم
در زبان هورامی ( آ ), ( اَ ), ( اِ ) ,( اُ )،
( ط )، ( ذ ، ض ، ظ ),( ث ، ص ) وجود ندارند و همە اینها بە ترتیب بە صورت
 ( ئا ) , (ئە) ، (ئێ) ، (ئۆ) ،
( ت ) , ( ز ) , ( س ) نوشتە می شوند
مثال:
آرد   ـ  ئارد
اخم  ـ  ئەخم
ابراهیم ـ  ئێبراهیم
اُطاق  ـ  ئۆتاق
طاق  ـ  تاق
ذات  ـ  زات
حاضِر  ـ  حازێر
ظاهِر  ـ  زاهێر
میراث  ـ  میراس
صابون  ـ  سابوون

۹ ـ در زبان هورامی تنها این شکل(هـ ، ـهـ ـ) معادل حرف هـ  در فارسی است و(ە ، ـە)شکل نوشتاری صدای فتحە می باشند
بەبە  ـ   بەهـ بەهـ
چەچە  ـ  چەهـ چەهـ

    د درشت کە در فارسی وجود ندارد و بە صورت همان د خفیف تلفظ می شود اما در زبان هورامی نقش بسیار پر رنگی دارد و اگر رعایت نشود چە بسا کلمە مفهوم خود را بە کلی از دست دهد
مانند:( دێدێ ، دێدٚێ) کە اولی بە معنای بە خواهر و دومی بە معنای زن بابا است یا(بەردٚێم ، بەردێم)کە اولی بە معنای من آنها را بردم و دومی بە معنای شما من را ببرید.
شادٚ  ـ شاد
گەدٚا ـ  گدا
دیدٚە  ـ  دیدە

۱۰    ڕ
ڕ درشت کە در فارسی وجود ندارد و بە صورت همان ر خفیف تلفظ می شود اما در زبان هورامی نقش بسیار پر رنگی دارد و اگر رعایت نشود چە بسا کلمە مفهوم خود را بە کلی از دست دهد
مانند:( بریا ، بڕیا) کە اولی بە معنای بە سرقت رفت و دومی بە معنای بریدە شد است
نمونەهایی از ڕ درشت: 
راز  ـ  ڕاز 
رۥم   ـ  ڕۆم 
رنگ  ـ  ڕەنگ
رستم  ـ  ڕۆستەم
این (ڕ) با( ر ) خفیف کە در فارسی وجود دارد متفاوت است
ر خفیف مانند
ابر  ـ  ئەبر
درد ـ  دەرد
مرد ـ  مەرد

۱۱   ڵ
ڵ درشت کە در فارسی وجود ندارد
و شبیە(ll) درزبان انگلیسی در لغاتی همچون hello است
  این صدا در زبان هورامی نقش بسیار پر رنگی دارد و اگر رعایت نشود چە بسا کلمە مفهوم خود را بە کلی از دست دهد
مانند( کەل ، کەڵ) کە اولی بە معنای گردنە و دومی بە معنای بز کوهی است
نمونەهایی از ڵ درشت :
وەڵات ، گوڵ ، دڵ ، چڵ ، کەڵ , بڵ
این ڵ با ل خفیف کە در فارسی وجود دارد متفاوت است
ل خفیف مانند
لیوان ـ  لیوان 
لاک ـ  لاک
لنگ ـ لەنگ

۱۲   ڤ
این حرف در زبان فارسی بە همان شکل واو (و) نوشتە می شود اما در زبان انگلیسی معادل حرف (V) است 
 بڤە ، حەڤدٚە ، گۆڤار ، ڤەرڤە

۱۳   و
(و) خفیف کە نوشتنش مثل فارسی است مانند تلفظ (و) در واژەهای کوڕ ، قورس ، کونە
نکتە:
این حرف (و/کوتاە یا خفیف) هیچ وقت نە در اول کلمە یا هجا می آید و نە در آخر کلمە یا هجا هم می آید؛ بلکە همیشە در وسط کلمە یا هجا خواهد می آید.

۱۴ ـ وو  این صدا (وو) معادل  û  در زبان انگلیسی می باشد.
سوور  - دوور ـــ نوور  - زوو

۱۵ سایر حروف ( ب - پ - ج - چ - ح - خ - د - ژ - ش - ع - غ - ف - ق - ک - گ - م - ن - هـ - ی) کاربردشان در زبان هورامی مثل زبان فارسی است و هیچ فرقی با هم ندارند.

 ۱۶    در زبان هورامی هیچ واژەای با حروف صدادار (ا) ،( وو û ) ,( ێ ) , ( ە ) ( ۆ ) ، ( و u ) , ( ی î) شروع نمی شود ، بلکە حرف (ئـ) را بە خود گرفتە و با (ئـ) شروع میشوند ، مانند:
 ئازاد ، ئاوارە ، ئاوی
ئووگە 
ئێران ، ئێگە ، 
ئەحمەدٚ ، ئەمبار  ، ئەسب
ئوتوو، ئومێد ، 
ئینگلیسی، ئیراد ، ئیسە ، 

در زبان هورامی تشدید نداریم بلکە آن حرفی کە تشدید گرفتە بە صورت دو حرفی نوشتە خواهد شد.
مانند نمونەهای زیر:
اللّە=ئەڵڵا

محمّد=موحەممەد/محەممەد

ملّت=مێللەت/مللەت

 توجە :
(ی) صدادار یا همان (î) با (ی) بیصدا (y) اشتباە نشود.

(و)صدادار(u) با (و) بیصدا (w) 
اشتباە نشود.
ــــــــــــــ

نویستەی: ئێحسان کەرەمی/هومایون موحەممەدنژاد

 هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م                                              
               مه‌ریوانه‌که‌مان



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، آموزشی، نوشتارهای همایون محمدنژاد، هومایون موحەممەدنژاد، ئێحسان کەرەمی، آموزش نوشتن زبان هورامی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەماهه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانەوخەما،زوانی هەورامی فێرێ بێمێ2(زبان هورامی را یاد بگیریم2):/ئێحسان کەرەمی/هومایون موحەممەدنژاد/،
نوشته شده در تاریخ جمعه 14 اردیبهشت 1397 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.

تعداد کل صفحات : 3 :: 1 2 3