تبلیغات
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

ڕانویسی هه‌ورامیانه:دوکتور ناجح گوڵپی


په‌ی ئه‌ره‌گێرته‌ی(ئه‌ر‌ه‌وه‌زنا‌ی)سه‌روو ئی لینکیه‌وه‌  کلیک که‌ردێ:



Najih Gulpy, [۰۶.۰۹.۱۷ ۰۸:۰۸]
کاک همایون  دەسێت وەش
Najih Gulpy, [۰۶.۰۹.۱۷ ۰۸:۰۹]
چیوێم نویستەن گەرەکما پەیت کیانوو  تا پەیلوای وێت واچی سەەرش


ڕانویسی هەورامیانە
ئارۊ  زوانی ھەورامی خەریکا وېش ئارایش کەرۊ و جارێوتەر لاقۊرۍ  منیۊ و  خەتەرو فۊتیایش  وزۊ  پەشتەو کەنۊڵا ،  بە کۊشاو دڵسۊزاو خەمە وەرا فەرھەنگو ھەورامانی زوانەکەما خەریکا ئامانۆ وېشەرە و کەوتەنەو جوڵە، چېگەنە گرفتێ گولانۍ وزو وەروچەما ئومېدەوارەنا بە گردیماوە خەمێش وەرمۍ و چارەش بېزمێوە، گرفتەکە ڕانویسا،  مزانمێ  گرد زوانێ فۆنەتیکی (دەنگو گۊکەردەی ) جیاوازش ھەن و جیاش کەرۊوە جە زوانەکاو تەری ،یانی متاومۍ واچمی فۆنەتیک  جیاکەرەوێ تایبە و زوانی ھەورامین،جەزوانەکاو تەری، ئیساتۍ ڕانویسو ھەورامی بە چن شیوازێ منویسیۊ، چیدیم خۆڵکی بە (تەختەکرېڵ ) کیبۆردو عەلی منویسا،یام کیبۆردی یۆنیکۆد پیسەو زوانی سۆرانی ( ھەرچن فرە کەما ) ، چەودیمیچ  کەڵك جە کیبۆردی فارسی یام یۆنیکۆدی ھۊرگێرا، ئی کیبۆردۍ ھیچکام بە پەڕی پیتەکا زوانو ھەورامی مەنویسا، بە تایبە ئادەنگە جیاوازۍ ھەکە دلۍ زوانەکەیمانە ھەنۍ ،پەوکای پنەوازا تەختەکرېڵی ھەورامیانەش پەی مەرزیۊرە، چن پیتێوە دەنگدارۍ  ھەنێ گۊکەردەیشا جیان و زوانی ھەورامینە دیارېنی  پېسەو ئی پیتا :
1.  ( یای نەرم ۍ  بەینو   ی ..و  ... ێ..  دلۍراسەو  کۊتاو  واچېنە مێ ، ( دلېڕاسەنە  "ئېگە، چېش" ،یام کۆتاییۆ ."کناچۍ ،کۊڵەکۍ" ،وەلێ بە تەختەکرېڵی یۆنیکۆد منویسمێ  "ئێگە، چێش ، کناچێ،کۆڵەکێ "  ھەم  پەی  کۊکەردەی (جەم) و واچەکا ،نمونە وەختێ نامێ ھەورامیە کۊکەرمێ (جەم)  پی پیتی کۆتاش مێ "زاڕۆڵە،، زاڕۆلەکۍ  ،ژەنی ژەنەکۍ "وەلێ منویسمۍ  "زاڕۆلەکێ ،ژەنەکێ " ،چێگەنە دەنگو  واتەو  واچەکۍ فاڕیۊ)  .
2.  یۊتەر جە پیتە تایبەکاو زوانی ھەورامی  ( واوێ نەرم بەینو  "و  ،ۆ " )   نمونە " ئارۊ   تۊ ،دۊ ،لۊ  ،بۊ ،کۊ "   ( تۊ بۊ پەی ئېگەی ،وەلێ ئیسە پېسە منویسمېش.. تۆ بۆ پەی ئێگەی )  یام سەرنجەو نویستەکەو وێم دەیدۍ نمونۍ چیمنېش فرېنۍ.
3.  پیتێوە تەر  ( وای زبر یام...ڤ  نەرمە ،  ئینا بەینو  ڤای ،، واوایە   فرەو ھەورامانو لھۊنی بەکارش مارا،ھەورامانی تەختیچ،تەۋېڵۍ،نەوسودە،نۊتشە و دەگاکاو ھەورامانو تەختی ) ،بەعزیوە ماچا جیای ئی واوە زبرەیە (ۋ )  یە ھەر  پیتەو ڤ بەکار بارمێ بەعزیوەیچ  بە واو منویساش و نوقتێ یام ھەشتێوە گولانەش ئینا سەرۆ،  " واران،ۋاران ڤاران " داخەکێم تەختەکرێڵەکەم واوە زبرەکاو تەری مەنویسۆ تا وینمێش.
4.  پیتەو  د  یام  ڎ ، دەنگێوە تایبەش ھەن تەنیا ھەورامی ڕەسەن متاوۊ گۊش کەرۊ،  ئی پیتۍ دلۍ نویستەینە  ،یەرۍ نوقتۍ  یام حەوتێ گولانە یام ھەشتێ گولانە سەرشەو منویسا، ئی پیتۍ تەنیا کېشەش ئانەن ھەکە بە چن شېوازێ منویسیۊ ئننا گرد لایوە ڕېکېنۍ سەرش کە دلۍ نویستەی ھەورامیەنە بەکار بێ "  ئەڎا، ئاڎ،مەیڎان"  .
5.  پیتەو (نن) دووێ نونۍ سەرو یۊیۆ، پېسەو (دننالێوە، ئننا،مەنن،)،نمەزانو تاچن ئی پیتۍ بەکار مێ،من وێم بەکارش مارو نویستەینە،تەختەکرېڵو کاک ئاکۊینە ھێماش پەی نیێنەرە (ڼ)  نونێن نوقتێوە ئینا چېرشەنە.
 چینەی گرفت تەر ئانەن  بە تەقەلاو کۆشاو چنن برادەرێ تائیسا  زیاتەر جە پەنج تەختەکرېڵا  نریێنېرە پەی ئانەی ھەورامیشا پنە بنویسمۍ بە سیستەمو ویندۆزی (لاپتاپ ) وەلێم ئی پەنج کیبۆردە ھەریۊشا ھېموەشا نیانەرە پە ئا پیتا کە سەرەو باسم کەردېنی ، یانی وەختو نویستەینە بە چن تەشکێ (ھېما)  پیتەکێ بەرگنا و  وانەری یام نویسەر سەرەش وەنە شېویۊ ماچۊ داخۆم بەکامی بنویسو.
وەرو ئانەی مەتاۋو بە کیبۆرد ئی گرد ھێماو پیتا بنویسو ،کۊشو بە نویستەی رەسمشا گێرو زەریفتەر  نیشانەشا دەو:
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

ھێماو پیتە  ھەورامیەکا دلۍ تەختەکرێڵە ھەورامیەکانە

ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، اخبار، جفرافیا، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، آموزشی، نوشتارهای همایون محمدنژاد، هومایون موحەممەدنژاد، عه‌بدوڵڵا حه‌بیبی، دوکتور ناجح گوڵپی، نه‌عمان فائق تۆفێق(هاوار)، فه‌ریبورز موسازاده‌،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه-زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خورماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامیهای شمال ایران)سنجار-کاکه‌یی - یارسان-ساور-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-نودیجه-زازا--قلعه قروه-باجلان وجمور-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،ڕانویسی هه‌ورامیانه:دوکتور ناجح گوڵپی،
دنبالک ها: ڕانویسی هه‌ورامیانه،
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 16 شهریور 1396 توسط همایون محمدنژاد
مه‌ریوانه‌که‌مان

په‌ی وه‌رده‌نگاو زوانی هه‌ورامی، هامده‌نگ بێمێ،
نه‌ک وه‌رپه‌نگ/هومایون  موحەممەدنژاد
سڵام خزمەتوو نویسەرا و قەڵەم بەدەساوهەورامانی
ئەر قەرار بۆ ،پەی سەلەمناو هەر بابەتێ و باسێو یۆترین و یەکترینی وەرانوەر و بڕێو جاریچ وەرپەنگ بزانمێ، هیچ خزمەتما نەکەرد٘ەن ،تاوۆ واچوو ،پەنگ و پەکوو خزمەتی مد٘ەیمێ.
_ جە تاقمەکاوهەورامانی، بڕێو قسێ و گلەیێ باس کریا، هەرچن جه باسی ئەدەبی و نەقد و شی کاری ، باسێ عال و ڕێک و پێکێ و تەخەسسۆسیێ کریا، بەڵام مشیۆ نویسەر و وەردەنگ بە پاو قسە و باسوو بابەتەکا حۆرمەتوو تاقمەکەی وەروو چەمیشەو بۆ.
_فرەو ئەند٘اما و ئەرەنیشتەو تاقمەی پێسەو مسیار و وەردەسێنێ ، و گەرەکشانە چێوێو فێرێ با،ئەر باسیویچ هەن ،زوانی نەرم و نیان و لەیێن و ئەهوەن کریۆ.
_ وەشەویسی هەرکەسی پەی ئەدەبیات و شێعر و نەسر و مەتەڵ و... پەی وێش گێڵۆوە ،کەسما هەن چەنی شێعرەو مامۆسایا:مەولەوی و بێسارانی و سەیدی و شاعێراو کلاسیکی و وەزن و قافیە و ئاهەنگ و ڕیتم دارە، حاڵ کەرۆ و بە پاو ویەرد٘ە و ویەری زەمانی ئەژماروو وەشەویسی ئی نەوع شێعرێ فرێنێ و بەڵام شێعرێ نەوە به پاو تازەیێش جە کۆگا و خەڵکەنە مەرزیەنەرە و هەرچن پێسەو شێعرێ و ئێلهام گێرتەی جە شاعێراو وەڵاتەکاتەریچ ،جە کۆمەڵگای ئێنسانینە و جە ورکە،خەفەت و گیر و چەڵەمەکاوئارۆی ، یاگە پا وشۆنەماش دیاریش دان،و تاوانیچش تام و لەززەتوو وێش برمانۆ.
_ ئەر گەرەکما بۆ خزمەت و هەرمانە فەرهەنگیەکاما ئارۆیانە و بە ڕۆشا کەرمێوە،مشیۆ ڕانویسەکەیما ،یەک لا کەرمێوە، ئەننا خزمەتەکەیما بەشیوی کەم جه هەورامانی گێرۆوە،و یەک جۆر نویستەی ،متاوۆ خزمەتەکەیما سەلەمنۆ، و گرد٘وو خەمەوەرا و قەڵەم بەدەساو هەورامانی ،ئەچی یۆگێرتەینە بەشداری کەرا،تەخت ،لهۆن ،ژاوەرۆ و پژگیا پێوەرەبیەو وێشا دیاری بد٘ا.
ئاواتم ئانەن پەی گەشەدای و خزمەت کەرد٘ەی بە زوانەکەیما لاقۆر و هەنگامەکاما، پێوەرە و یۆوە هۆرگێرمێ.
دەسووگرد٘یتا وەش بۆ.

‍ ‍ #هومایون  موحەممەدنژاد



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، تبریکات، زوانی هه‌ورامی، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، شهرها و روستاهای هورامان، آموزشی، نوشتارهای همایون محمدنژاد، هومایون موحەممەدنژاد،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه-زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خورماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامیهای شمال ایران)سنجار-کاکه‌یی - یارسان-ساور-عکس-شبک(شه‌به‌ک)-نودیجه-زازا--قلعه قروه-باجلان وجمور-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،په‌ی وه‌رده‌نگاو زوانی هه‌ورامی،هامده‌نگ بێمێ،نه‌ک وه‌رپه‌نگ/هومایون موحەممەدنژاد،
دنبالک ها: قه‌ڵه‌موو هه‌ورامانی،
نوشته شده در تاریخ شنبه 11 شهریور 1396 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م  هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م
همایش پایان دوره کلاس زبان هورامی در
انجمن فرهنگی ادبی بیسارانی هورامان ،برگزار شد
ئه‌ره‌نیشته‌ و ته‌مام بیه‌و که‌لاسوو زوانی هه‌ورامی جه
یانەو ئەنجۆمەنوو بێسارانی هه‌ورامانی ، لوا ڕاوه
همایش پایان دوره کلاس زبان هورامی روستاهای هورامان ژاورود(آریان،ژنین،پایگلان، پالنگان)در روزجمعه ۱۳۹٦/٦/۳  ازساعت ۱٦ شروع تا ساعت 20بعد ازظهر در سالن ورزشی سه راهی روستاهای پایگلان،ژنین،گواز و با شکوه خاصی ؛ همراه با برپایی نمایشگاه کتاب هورامی برگزار شد.
دراین همایش حضور نویسندگان ، شاعران وفعالان فرهنگی در کنار دانش آموختگان کلاس زبان هورامی چشمگیر بود.
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، اخبار، تبریکات، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، آموزشی، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، ئەنجومەنووبێسارانى(یاهۆر) ، هومایون موحەممەدنژاد، ئێبراهیم شه‌مس، کوورش ئه‌مینی، ژیارسڵامه‌تیان، کوورش یوسفی(ئاریا)، سه‌رکه‌وت عه‌زیزی(نه‌به‌ز)، ئێحسان ئه‌تابه‌ک، داریوش ڕه‌حمانی، سوبحان ئه‌مینی، موحەممەدشه‌ریف عه‌لی ره‌مایی، فاتێح ڕه‌حیمی، موحەممەد فه‌هیم، مێهران ئه‌حمه‌دی، شۆرش عه‌زیزی/"ئاوات"، ئه‌رده‌شیر مۆحی، شه‌یدا باسامی، هۆشیار تەمجید، فه‌رزین ئه‌داک، هاشم حێسامی، سه‌رکه‌وت نیکدڵ، عه‌بدۆڵڵا عه‌لی ‌پوور،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،همایش پایان دوره کلاس زبان هورامی در انجمن فرهنگی ادبی بیسارانی هورامان،برگزار شد( ئه‌ره‌نیشته‌ و ته‌مام بیه‌و که‌لاسوو زوانی هه‌ورامی جه یانەو ئەنجۆمەنوو بێسارانی هه‌ورامانی،
نوشته شده در تاریخ شنبه 4 شهریور 1396 توسط همایون محمدنژاد

انجمن فرهنگی ادبی بیسارانی

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

انجمن فرهنگی ادبی بیسارانی هورامان امروز3شهریور1396برگزار می کند
(یانەو ئەنجۆمەنوو بێسارانی هه‌ورامانی (یاهۆر) ئارۆ 3ئاوه‌وه‌روو1396 بەرۆ ڕاوە)
همایش پایان دوره کلاس زبان هورامی روستاهای هورامان ژاورود(آریان،ژنین،پایگلان، پالنگان)امروز ۱۳۹٦/٦/۳ ،ساعت ۱٦ تا ۱۹ بعد از ظهر در سالن ورزشی سه راهی روستاهای پایگلان،ژنین،گواز همراه با برپایی نمایشگاه کتاب هورامی برگزار خواهد شد.



هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، تاریخ، اخبار، جفرافیا، تبریکات، زوانی هه‌ورامی، شهرها و روستاهای هورامان، آموزشی، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، ئەنجومەنووبێسارانى(یاهۆر) ،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،انجمن فرهنگی ادبی بیسارانی هورامان امروز3شهریور1396برگزار می کند(یانەو ئەنجۆمەنوو بێسارانی هه‌ورامانی (یاهۆر) ئارۆ 3ئاوه‌وه‌روو1396 بەرۆ ڕاوە)،
نوشته شده در تاریخ جمعه 3 شهریور 1396 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

ژەهرو ماری   snake venom

ژەھرو ماری دەسەبەند کریان  چېرو نامێ  ژەھرە بایۆلۆجیەکانە ،یانی ئا ژەھرێ ھەکە زیندەوەر بەرشا مڎۆ یام دروسشا کەرۆ، ژەهرو ماری یانی لیکەو ماری و بە کەڵبەکاش کەرۆش دلێ جەسەو نەچیرەکەیش، ژەھرەکە بۆ بایسو ئانەی مارەکە بە ئاسانی نەچیرەکەیش قوت بڎۆ و ھەرسش کەرۊ، بازێ مارێ  دورۆ ژەھر پژگنا ئەو نەچێرەکەیشا،ئەگەر گنۆ دلێ چەماشا کۆرێشا کەرۊ، ژەھرو ماری  پێک مێ جە ( پرۆتین و پێپتاید ، ئەنزیم و  ئامێتەو مەکا،چنی بازە مادەێوە نا ژەھری  کەڵکشا پەی بەڎەنی ھەن ) ، ژەھرەکە ئینا دلێ دووێ کیسا نە جەم بۆوە گنا پەشتەو چەماش بە  لولێوەرە چێرو چەماشەنە مێوە  بەسیۆوە بنەو کەڵبەکاشەو، کیسەکێ ماساولێ بە قەوەتێشا ھەنێ زەریف کرژێ با پەی فیشقنای ژارەکەی وەختێ نەچیرەکەیش گەزۊ.
کارایی ژەھروماری فاڕیۊ بە پاو گەورەو گولانەی مارەکەی،یاگێ ژیوایش،عەمرو مارەکەی، مارو دەیمی ژەھرەش کوشندەتەرا ،وەلێم ماری ئاوی کەمتەر ژەھراوین.
جۆرەکا و ژەھرو ماری: زەهرو ماری
بە پاو کارکەردەو ژەھرەکەی سەرو  بەڎەنی یام جەسەو گیانەوەرەکا دووێ جۆرێ ژەھر ھەن:
یۋەم : ژەھرو ونۍ (hemotoxins  ) ئی جۆرە ژەهرە  کارکەرۆ سەرو "کۊئەندامو سوڕو  ونێ"   لولەکا ونێ خراپنۊ ماساوڵەکا دڵی جە کار وزۊ، ونی شی کەرۆوە، نمازۆ ونی گرسۆ ، ونبەرەکێ "لولەو ونبەرەکا " ونی تاجنا ،یانی وڵەشا بۆنەو ونی ملۆ بەرۆ،  دڕیا ، ئینەیچ کۆمەکو دروسبیەو "گەنگرینی"  کەرۊ ( گەنگرین یانی مەردەو گەنای خانەو گۆشتو بەڎەنی "پویای و ئەرەڕیزای ") ، بازێ ژەھرێ ماری ھەنێ  ونی گرسنا، بۆ بایسو دروس بیەو کڵوە ونا دلێ ونبەرەکانە، ژەھری چامنەیچ ھەن بۆ بایسو دەڵنای بەینو دیوارو خانەکا بەدەنینە، ئیتر ژەھرەکە (زەھرەکە) زووتەرو خیرا وەڵا بۆوە و کار کەردەیش زیاتەرو خیرا تەر بۊنە، جۆرە ژەھڕێ تەریچ ھەن بۆ بە بایسو نزم کەردەو فشارو ونێ و تێکدای ھەرمانەو دڵیو کۆئەندامو سوڕو ونێ، تاۋو واچوو چنن جۆرێ تەر میکانزمو کارکەردەی ژەھرو ماری ھەنێ سەرو بەدەنیوە، پەوکای  ئینسان (ئانزان) فرە کەم وەرگەو گەستەو  ماری گێرۆ ،مەردەی بۆ میمانش.
پەی زانای گرد لایوە، مارەکاو ھەورامانی و ئی ناوچەیە چی جۆرە مارانێ ھەکە ونی شی کەراوە، ئەنزیم گەلو پرۆتیاسیس (proteases ) شا چنەن کە بۆ بە نونگەو  شیکەردەو ونێ و ڕیشاڵەو ماساوڵکاو بەڎەنی، مار جۆرە ژەھرێ تایبەش ھەن پەی ئا گیانەوەرا بەکارش مارۆ ھەکە گەرەکشا بوەرۆشا وەختێ ئاوراشا ، ئی ژەھرە بۆ بە نونگەو ڕەق بیەو ماساوڵکاو نەچێرەکەیو جە جوڵەیش وزۆ و ئیتر بە ئاسانی متاڤۆ قوتش بدۊ چوون  نەچیرەکە ھازەو ئاڵنگاریش  مە مەنۊ،زووتەریچ ھەرسش کەرۊ، نمونەی ئی ژەھرەیە ( ئەمینۆئەسید ئۆکسیدەیس، پرۆتیاسیس )،ئی جۆرە مارێ کەڵبێشا درێژێنێ و  جوڵیا، متاۋا چن جارێ  سەرویۆی گیانەوەری  گەزا ،وەڵاتو وێمانە فرەو جەھانیەن ھەنێ، جە خانەوادەی ۋایپەریدی (Viperidae ) نێ.
نامێ چن ماڕیوە جە ناوچەو ئێمەنە ھەنێ و ژەھراوینێ و خۆڵک وێشا پارێزنا چنەشا ( کۊڵەکۆرە:مارێوە کوڵی شڵا، ڕەنگەش بۆرەو خاکیەنە، ملش باریکاو  سەرەش زلا،زوان بڵێسنۆ، نزیکەو مەترێ دریژا ،ئەگەر بە عەمر بۆنە  قایمتەرو درێژ تەر بۆنە، جۆرە  دەنگێش ھەن ( ھوشەو ماری) فسکەو ماری ئەر سەرنجە دەیمێ زوان بڵێسنۆو  کلکش جمنۆ ،ماچا دەنگەکە  جە کلیکیشەو مێ)، کوڵەکۊرە فرە ژەھراوین ھەرکەسی بوەرۆ مەر ڕەحمو خوای ئینا کوشۆش، یاگێ گەستەی  کەوەو مۊر بۆوە ماسۆ، فرەووەختی یاگەکێش ڕیزۆرە "گەنگرین).
(کەوەمار، بۆرە مار،زەردەمار،مارە خوڵینە، مەشەگیرە، سیاو مار و چن جۆرێ تەر مارێ ھەنێ جە ھەورامانەنە) 
دووەم: ژەهرو دەماری ( neurotoxic ) یانی ژەهریوە کار ئەو عەصەبی کەرۆ، هەرمانەو دەمارەکا تێکە مڎۆ و ماساوڵەکا  ڕەق و کرژێ کەرۆوە، ھاندای عەصەبی نمازۆ یانی وەختێ عەصەب ھەرمانێش دریۆ ملەرە یاونۆش یاگێ وێشو  مارۆشەو پەی مەژگی ( کیاستەی و ئاردەی) ئی ھەرمانێ مەمەنۆ  بە نونگەو کارو ژەھەرەکەیوە، جە بارو سروشتیەنە  مادەو "ئەسیتیل کۆلینی" مجیۆ پەی ئانەی ماساوڵەکاو بەڎەنی کرژێ باوە ، یۆتەریج پەی ئانەی  خاوێ باوە، وەلێم ئی جۆرە ژەھرە بۆ بایسو ئانەی سەرەمڕە ئەسیتیل کۆلین مجیۆ زیاتەر ماساوڵکا ڕەقێ بانە، چوون ژەھرو مارەکەی ئەنزیمێش چنەن بەنامێ "ئەسیتیل کۆلین ئیسترەیس) ھەکە نمازۆ ماساوڵەکێ لاشەی خاوێ باوە،دایم بەکرژی مازۆشاوە، ئینەیچ بۆ بایسو تەنگە نەفەسی و خنیکیای نەچێرەکەی (بەشەر،ئاژەڵ) و مەردەیش  بە نونگەو ڕەق بیەو سافە ماساوڵەکاو  کۆئەندامو ھەناسەی (شۆشی و گڵوی و بۆریەو ھەناسەی ).
ڕەق بیەو بەدەنو نەچێرەکەی بێ جوڵەی یاردەو مارەکەی مدۆ ھەکە بە ئاسانی و بێ  وەرگیری و ئاڵەنگاری نەچیرەکەیش وزۆ و قوتش بدۆ.
نمونەو ئی جۆرە مارا پیسەو مارو (کۆبرا،مامبا )  کەڵبێشا کوڵێنێ، مەجوڵیا وەلێ ژەھر پژگنا (1-1.5 مەترێ )، جە ناوچەکا خەتەو دلیراسەو زەمینو  کەمرەو وارینو زەمینی مژیوا، وەڵاتو ئێمەنە نیەنێ.ئەنزیمو "کۆلین ئیسترەیس   cholinesterase   و فۆسفۆلایپەیس phospholipase  " ماساوڵەکا ڕەقێ کەراو  ئیشارەو  دەمارەکا نمازا،ھەرپاسە چن جۆری تەرێ ئەنزیمش چنە ن پیسەو خراپنای و دەڵنای پەردەو خانەکا لاشەی ، مارو کۆبرای نزیکەو مەترو نیمێ ژەھر پژگنۆ ئەگەر گنۆ وەرو چەما ،ئینسان متاۋۆ  زوو شۆرۆشو کارایش مەمەنۆ، ئەگەر گنۆ سەرو پۆسی زەخمینی، بەدەنی ژەھراوی کەرۊ.
دەسەبەندێوە تەر پەی ژەھروماری:
چن پەیلوایێوە تەر ھەن کارایی ژەھرو ماری سەرو بەڎەنیوە کەرۆ بە چوار دەسېوە:
1.  ژەھرێوە یاگێ گەستەی شی کەرۆوە گەننۆش،ھەرمانەو  پرۆتینو خانەی تێکە مڎۆ
2.  ژەھرو ونێ کار کەرۆ سەرو کۆئەندامو سورو ونێ و دڵو  موولولەکا ونێ
3.  ژەھراو دەماری کار کەرۆ سەرو مەژگی و دەمارەکا (عەسەب)
4.  کارایی وەڵا بیەیەو ژەھرەکەی بەینو خانەکا دەورو وەرینە


ادامه مطلب

طبقه بندی: اجتماعی، زوانی هه‌ورامی، آموزشی، پزشکی، دوکتور ناجح گوڵپی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،ژەهرو ماری snake venom: :دوکتور ناجح گوڵپی،
نوشته شده در تاریخ جمعه 3 شهریور 1396 توسط همایون محمدنژاد
هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م

گۆشتی وه‌شه‌کریا: (گوشتی فرآوری شدە )
دوکتور ناجح گوڵپی: processed meat

 وەش کەردەی گۊشتی  یانی پارێزنای و ھۆرگرتەی گۆشتی  پەی ماوێ درێژی ، سۆڵی ، تامولەزەت، هاردی ونیشاستە،بوەی وەشە و ڕەنگش کەرانە ،چوار ڕێما ھەنی پەی وەشەکەردەی گۆشتی (  سۆڵکەردەی، دوکەڵکەردەی،چارەسەر بە مادەی کیمیایی ،تشنای  ).

ئاشکران سەرو حاسو جەھانی گۆشتی وەشەکریا( اللحوم المصنعە)  ھنو خوگی و گاوین، وەلاتو ئێمەنە فرە بە کەمی گۆشتی وەشەکریاو خوگی وریۊ،چون واردەیش حەراما، وەلێ  ئیسا بەشیوەی کەم ھەن بازارەکانە بۆنەو ئانەی کە خەڵکی بێگانە ھەن وەڵاتەنە، وەلێم گۆشتو وەشەکریاو گاوی بازارەنە ھەنو دەس گنۆ بەشیوازو (برگر، گۊشتو قوتوێ،  سەوسەج ،سجق...ھتد).

گۆشتی وەشەکریا بە نونگێوە دیار و پەیدا بیەو سەرەتانی منریۆرە، بەتایبە سەرەتانو (کۆڵۆنی -کۆمە )و ڕێڵەخۆی و پەنکریاسی و پرۆستاتی و گەدێ،  ساڵانە سەروحاسو جەھانی 34 ھەزار کەسێ بە نونگەو سەرەتانی  مرا کە نونگەش گۆشتی وەشە کریان ،پۆکای چێگەنە بە کوڵی باسش کەرمێ بە ئمیدو ئانەی کەڵکش چنە ھۆرگیرمۍ.

هه‌ورامان هانه‌به‌رچه‌م


ادامه مطلب

طبقه بندی: اجتماعی، اخبار، زوانی هه‌ورامی، آموزشی، شهرها و روستاهای هورامان، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، دوکتور ناجح گوڵپی،
برچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-نوسود-تخت-ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد) هورامی های شمال ایران) عکس -شبک(شه‌به‌ک)-سنجار-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژاد،سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری،وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری،یانەوخەما،گۆشتی وه‌شه‌کریا: (گوشتی فرآوری شدە)processed meat :دوکتور ناجح گوڵپی،
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 25 مرداد 1396 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.

تعداد کل صفحات : 49 :: 1 2 3 4 5 6 7 ...