زبان هورامی و زبان زازاکی:مهرباطلی برافسانه‌ی دیلمی                     

زبان های زازایی و گورانی به صورت تاریخی توسط کردها گویش شده اند.هرچند فاصله‌ی محل تکلم این دو زبان بالغ برصدها کیلومتر است امّا قرابت منحصربه فردی که میان آنها وجود دارد باعث شده تا گورانی(هورامی)و زازایی شبیه ترین زبان ها به یکدیگر باشند.

این که گویش وران این دو زبان هم به لحاظ تاریخی کُردبوده اند،سبب شده تا نیای مشترک این دو بیش از پیش محرز گردد.آنچه که از مصادیق زبان شناختی بر می آید،هورامی و زازایی هردو مشتق از زبان پارتی می باشند.امّا در این میان برخی از زبان شناسان،من جمله دیوید نیل مکنزی،براین باور بوده‌اند که شاید ریشه ی مشترکی میان دیلمیان ساکن دیلم در گیلان و کردهای زازا وهورامی زبان وجود داشته باشد.حتّی برخی کار را تا بدان جا پیش برده اند که به ضرس قاطع زازا زبانان و هورامی زبانان را مشترکاً از اهالی اصیل دیلم گیلان دانسته ومدعی شده اند که اینان پس از مهاجرت از دیلم به منطقه‌ی هورامان در کردستان و آناتولی در مناطق کردنشین ترکیه وارد شده اند.

تنها دلیلی که برای این فرضیه ی شگفت انگیز وجود داشته عبارت است از شباهت ظاهری میان واژه‌ی«دیلم»وکلمه‌ی«دمل»،یکی ازالقاب کردهای زازازبان در آناتولی صرفنظر ازاین شباهت ظاهری،دانشمندانی که از فرضیه ی مزبور جانبداری کرده اند شباهت میان زبان های زازایی و هورامی(گورانی)و زبان اهالی دیلم را نیز یکی از دلایل خویش در تبیین این فرضیه برشمرده اند.در نوشتار حاضر به بررسی علمی و زبان شناختی شباهت و قرابت زبان های زازایی و هورامی با زبان دیلمی می پردازیم.


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، آموزشی، خاموش نوربخش، زوانی هه‌ورامی، اخبار،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه(قه لا)،همایون محمدنژاد-گورانی- ماچو-امیری- پرنیان-پالنگان(پالنان)،
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 18 شهریور 1392 توسط همایون محمدنژاد

  

نگاهی به زبان هورامی(اورامی):آقای نوربخش زبان شناس

زبان هورامی، یا اورامی،درمنطقه ای موسوم به اورامانات واقع در کردستان گویش می شود.تمامی گویش وران این زبان کُرد بوده وعمدتاً مسلمان می باشند.هورامی را به لحاظ زبان شناختی می توان گونه ای گورانی دانست.زبان گورانی سالیان مدید به عنوان زبان ادبی منطقه ی جنوب کردستان به کار می رفت.

منشاء زبان هورامی،وگورانی،زبان پارتی می باشد.درسال های پیش از آغاز سلسله‌ی ساسانی و اواخر دوره ی پارتی گونه ای از زبان پارتی درمنطقه‌ی مرکزی وشمال غربی ایران رایج می گردد که حکم زبان رسمی این ناحیه را داشته است.به مرورزبان کردهای مناطقی ازکرمانشاهان امروزی گونه ای بومی ازاین واریانت پارتی راتکوین می بخشند که بدل به زبان محلّی این ناحیه می گردد وبعدها به مرور زبان به صورت گورانی و هورامی ظهورمی یابد.

زبان هورامی ازمنظرزبان شناختی دردسته‌ی زبان‌های شمال غربی ایرانی قراردارد وبه همراه زازایی تنها بازماندگان مستقیم پارتی محسوب می شود.عمده ترین وجه تمایزمیان گروه پارتیک(پارتی،هورامی وزازایی)با دیگرزبان های ایرانی شمال غربی(من جمله کرمانجی)ذیلاً قید شده است:


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، آموزشی، خاموش نوربخش، اخبار، زوانی هه‌ورامی،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه(قه لا)،همایون محمدنژاد-گورانی- ماچو-امیری- پرنیان-پالنگان(پالنان)،
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 17 شهریور 1392 توسط همایون محمدنژاد

  

اتیمولوژی واژه ی«گنی»درمتنی کهن ازکُردی گورانی

سال ها پیش بود که بر حسب اتفاق به متنی آئینی به زبان گورانی برخوردم که در آن واژه ی «گنی» به کار رفته بود. میان برخی دوستان بحث شده بود که منظور از این واژه چیست، چرا که کلمه ی مزبور نه در قاموس لغات گورانی وجود دارد و نه در هورامی.

واژه ی مزبور درشعری تاریخی به کار برده شده بود که اجزای حرام بدن گوسفند یا گاو قربانی را وصف می نمود. برخی براین بودند که این واژه شاید صورت مشتبه شده ی واژه ی«گتی»باشد،به معنی«شکم».امّا برخی دیگر نیز با توجه به محرمات مشخصه در آیین یارسان بر این باور بودند که این واژه،علی رغم عدم وجود آن در گنجینه ی لغات گورانی(هورامی)، باید به معنای «خون» باشد.

نکته ای که دوستان در این بحث از آن غافل بودند این است که رأی گروه دوم صحیح بود چرا که این واژه دقیقاً در نزدیک ترین خویشاوند زبان شناختی گورانی، یعنی کُردی زازایی وجود داشته و دقیقاً به معنی «خون» است. در متن گورانی فوق الذکر اعراب گذاری وجود نداشته امّا با استناد به تلفظ این واژه در زبان زازایی می توان تلفظ آن را حدس زد:«گُنی»(goní).


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، آموزشی، خاموش نوربخش، اخبار، زوانی هه‌ورامی،
برچسب ها:هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه(قه لا)،همایون محمدنژاد-گورانی- ماچو-امیری- پرنیان-پالنگان(پالنان)-،
نوشته شده در تاریخ شنبه 16 شهریور 1392 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.