بانگەوازی حقۆقوو ئەفرادوو کەمینە ملی،نژادی،ئایینی،زوانیەکا   

 "تەسویب کریاو مەجمەعوو گرذینوو سازمانوو نەتەوە یۆگێرتەکا،بڕیاروو ژمارە47/135 ڕاکەوتوو١٨ دیسامبروو١٩٩٢زایینی"

وەڵینە

مەجمەعوو گرذینوو سازمانوو نەتەوە یۆگێرتەکا، بە وەرچەم گێرتەی دووبارەی، پەی ڕایێو تەری  دەسش نیان سەروو، یۆ جە ئامانجە بەیان کریایەکاو چارتروو سازمانوو نەتەوە یۆ گێرتە کا، و بەردەی وەڵێوەی و پشتیوانی پەی ئێحترام بە حقۆقوو ئینسانی وئازادیە بنە ڕەتیەکا گرذوو ئەفرادوو بەشەری، بێ وەرچەم گێرتەی، جیاوازیە نژادی، جنسی، زوانی، ئایینی ئاذیشا و چنی تآکیدی دووبارەیش، پەی باوەڕ بە حقۆقوو بنە ڕەتی ئینسانی و کەرامەت و ئەرزشتە زاتیەکاو هەر ئینسانێو، بە حقۆقوو بەرابەری ژەنوو پیای، و حقۆقوو ملەتەکا بریتی، جە گۆرەی یا وێقلەی.  بە ئاواتۆ بە ردەی ڕاوەی و بەگا ئاردەو پڕانسیپەکاو چارتروو سازمانوو نەتەوە یۆگێرتەکا و جە بانگەوازی جەهانی حقۆقوو بە شەری، جە عەهدنامەو وەرگیری سزادای وچالاکی پەی جە بەین بەردەی نژادی، عەهدنامەو بەین الملەلی حقۆقی مەدەنی و سیاسی، عەهدنامەو بەین الملەلی حقۆقی ئابووری و کۆمەڵایەتی وفەرهەنگی، بانگەوازی لابەرذەو گردوو ستەم و تەحەموڵوو ستەمی جە لایانوو ئێختلاف وباوەڕوو ئایینیوە، عەهدنامەو حقۆقوو زاڕۆڵا، و حەر پاسە ڕاکارهایێوی بەین المللی جە سەتحووجەهانی و مەحاڵینە، و یا جە بەینوو هەر یۆ چا وڵاتانە کە ئەنداموو سازمانوو نەتەوە یۆگیرتەکانێ تەسویب و ئیمزا کریان.

-  بە وەرچەم گیرتەو مادەو27وو عەهدنامەو بەین المللی حقۆقوو مەدەنی وسیاسی کە پەی پشتیوانی حقۆقی، ئەفرادوو کەمینە قەومی، نژادیەکا مەرزیانەرە.

-  بە وەرچەم گێرتەی و بەگا ئاردەی حقۆقوو ئەفرادوو ملەتەکا، قەومەکا، ئایین وزوانوو کەمینەکا ئی هەرمانێ بۆ بە دیارکۆ  سباتی سیاسی کۆمەڵایەتی ئا وڵاتا کە ئا کەمینێ چاگەنە مژیوا.

-  بە بەروسەی ئی حەقیقەتیە کە بە گا ئاردەی و پشتیوانی جە حقۆقوو ئەفرادوو کەمینە ملی، نژادی، ئایینی و زوانی بۆ بە یۆ جە مەرجە پەنەوازەکاو وەڵکۆتەی کۆمەڵایەتی، و بە شێوێوی گرذین جە چوارچۆ یەک دانە دیمۆکراسی سەروو دەسەڵاتوو قانوونی بۆ بە دیارکۆ گەشەکەردەو هامکاری نیشتەجێیەکاو ئا وڵاتا.

-  بە وەرچەم گێرتەی ئا ئەرکە گرنگە کە سازمانوو نەتەوە یۆگێرتەکا پەی پارێزنای کەمینەکا قبووڵشا کەردەن.

-  بە هۆش وسەیوەی ئا هەرمانێ جە مەجمووعەنە: سازمانوو نەتەوە یۆگێرتەکا بە تایبەت جە کومیسیۆنوو حقۆقوو بەشەری، کومیسیۆنوو وەرگیری جە ڕوودای ستەم بە کەمینەکا، و پشتیوانی ئاذیشا و ئا بەڵگێ کە دمایی زیاذێ بیێنێ بە کنوانسیۆنە بەینەالمللیەکا حقۆق بەشەری، و کارسازیەکا تەروو بانگەوازی جەهانی حقۆق بەشەری، پەی پشتیوانی و وەڵەوە بەردەی حقۆقوو مللی، نژادی، ئایینی، زوانی مشیۆم بلۆ ڕاوە.

-  و بە پەشت بەسەی بە هەرمانەکا جە لایانوو دەسەڵاتەکا پەی پشتیوانی کەمینەکا و وەڵەوە بەردەی حقۆقوو ئەفرادو کەمینە مللی، ونژادی، ئایینی وزوانی، مشیۆم بلۆ ڕاوە، بە فەرمی شناسای پەنەوازەکاو ئەفرادی، بە متمانە بە کارامە بیەی ڕانمایەکا و وەڵەوەبەردەی حقۆق بەشەری بەینوالمللی، جە بارەو حقۆقوو ئەفرادوو کەمینە مللی ونژادی، ئایینی و زوانی، ئی بانگەوازە جە ڕاساو حقۆقوو ئەفرادوو کەمینە مللی یا نژادی ئایینی وزوانی، ئی بەنگەوازیە بەر وزمێ و وڵاوە کەرمێ.


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، اجتماعی، تاریخ، آموزشی، جفرافیا، دینی ومذهبی، ژیارسڵامه‌تیان، اخبار،
برچسب ها:روار(رودبار)،ژیار سڵامەتیان،هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه(قه لا)،همایون محمدنژاد-گورانی- ماچو-امیری- پرنیان-پالنگان(پالنان)-،دانشگاه پیام نورمریوان،که‌لاسوو زوانی هۆرامی،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 2 مهر 1392 توسط همایون محمدنژاد


 ساحێبوو په‌لیانۆ(
افراسیاب جمالی)

http://afrasiabjamaly.blogfa.com/


وبلاگ فرهنگی،تاریخی،ادبی هورامان هانه‌به‌رچه‌م

  باتبریک قبولی دکترای تاریخ انقلاب دانشگاه همدان

به آقای افراسیاب جمالی فعال فرهنگی

 اهل روستای رودبار(روار)هورامان،ساکن شهرستان مریوان،

 آرزوی کامیابی وموفقیت روزافزون برای ایشان ودیگرجوانان

وفعالان پرتلاش هورامان را،ازخداوندلایزال خواستاراست.
.......................................................................

په‌لیانۆ فه‌رهه‌نگی،ویه‌رده‌ییی،وئه‌ده‌بی هورامان هانه‌به‌رچه‌م

چه‌نی پێروزومۆباره‌ک واته‌ی قه‌بووڵی

 دۆکتراو ویه‌رده‌و ئێنقلابی زانشتگاو شاروو هه‌مه‌دانی

به کاکه ئه‌فراسیاو جه‌مالی خه‌ڵکوو ده گاو رواروهۆرامانی،

نیشته‌جێ شاروو مه‌ریوانی،

ئاواتوویاوای به ئاواته‌کاش و سه‌رکه‌وته‌ی فڕه‌ته‌ری

 په‌ی ئادێ و جوانا فڕه‌زانێ هۆرامانی،

جه خۆای هه‌مێشه دیار،ئاوات موازوو.



طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، اخبار، دوکترئافراسیاب جه‌ماڵی، جفرافیا،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه(قه لا)،همایون محمدنژاد-گورانی- ماچو-امیری- پرنیان-پالنگان(پالنان)،روار(رودبار)،افراسیاب جمالی،ئه‌فراسیاب جه‌مالی،
دنبالک ها: http://www.kalayefarsi17790.rozblog.com/post/5،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 12 شهریور 1392 توسط همایون محمدنژاد

ڕەوتێوسەروو فێرگەوزوان هۆرامی جە زانشتگا پەیام نووروومەریوانینە

جە ساڵۆ ١٣٨٨ پەی ئەوەڵین جاری من(ژیار سڵامەتیان)چنی "کاک سەعدوڵاخوون خامی" پەی وانای دەرسی، واردێ زانشتگا پەیام نووروو مەریوانی بیەیمێ، دمای تێپەڕکەردەی یک ساڵی.ئاگێ کریایمێ، کە کلاسوو فێرگەو زوان کوردی نریانەرە، ئێمەیچ کە علاقاتێوی فرەما بە هەرمانێ مەدەنیێ بێ، لوایمێ چا فێرگەنە نامێما نویسە، جە ترم ئەوەڵەنە ١٤کەسێ نامێشا نویسە، کە ٨ نەفەرێشا هۆرامی زوانێ و٧ تیجشا سۆرانی زوانێ بێنێ، بە ڕاسی ئێمە تا ئا وەختە هیچ خەبەرێما جە ڕەوتوو زوان هۆرامی نەبێ، و نەزانێنمێ کە زوان هۆرامی خەریکوو فۆتیاین، و فەقەت دلێ کلاسوو زوان سۆرانینە ئینەشا فێرێ کەردێبێنمێ، کە زوان کوردی حەر زوان سۆرانین وهۆرامیچ لەهجەن یا زاراوێن جە زوان سۆرانی یا کوردی پسەو وێشا واچێنی، ئێمە نویسەر و ڕۆشن ویرەکاو هۆرامانی نەشناسێنمێ، و جە هیچێو ئاگاییما نەبێ، هەڵبەت من وێم پەی فێرگەو زوان سۆرانی فرە تەبلیقات کەرێنێ، و فرەو جە مسیارەکا جە لایانوو منۆ کیشیێ پەی فێرگۆ زوان سۆرانی، تەنانەت من وێم نزیک بە یەک ساڵی جە ڕێک وزیاو وەژینینە پەی زوان سۆرانی تەبلیقاتم کەردەن، و چنی فرەیێ جە ڕەفێقە سۆرانیەکاما لوێنمێ پەی دەگایە سۆرانی زوانەکا، و کلاسوو فێرگەیما ڕاوە بەردەن، پسەو"دەگاو سێفی وهەنجیرانی"کە من وێم هەم پەی نام نویسی وهەم پەی بەردەی ڕاوەی کلاسەکا بەشدار بیەنا، دمای تێپەڕ کەردەو دوێ ترما و گوزەرنای کلاسوو زوان سۆرانی، ئێمە جە مەهابادۆ بەڵگەو قبوولیما پەنە بەخشیا، دمای تێپەڕ کەردەو ساڵۆ٨٩ و لوای دلێ ساڵۆ ٩٠ ترم ئەوەڵ، ژیار سڵامەتیان چنی سەعدوڵای دلێ هۆشەکۆ زانشتگاینە چنی ڕەفێقێما کاک نیشتمان ڕەزایی کۆتیمێ جەڕوو باس، ئاذ واچێ هۆرامی زوانا و منیچ واچێنێ هۆرامی زاراوەن، دمای تەمام بیەی چن حەفتا کاک نیشتمان بە دەلایلێوی زانشتی، و تاریخی، سەلەمناش کە هۆرامی زوانا، هەڵبەت ئانەما هۆش نەشۆ کە کاک سەعدوڵا پەیوەندیێوی کەمش چنی  دوێ یەرێ جە نویسەرەکاو هۆرامانی پسەو کاک فاتێح ڕەحیمی وکاک کورش وکاک موحەمەد مستەفازادەی بیەبێ، مەگیر حەر چا یاگێوە پنەشا واتەن کە بەشکەم تاوی کلاسوو زوان هۆرامی زانشتگانە بنیەیرە، ڕوێ چی باسانە بێنمێ کاک سەعدوڵا ئاما پەی لاو من واتش ژیار،  بڕێو نویسەر و ژیرێ هۆرامانی هەنێ کە پێشنیارشا دان زوان هۆرامی جە زانشتگانە بەرمێ ڕاوە، منیچ ڕاسیەکەش فرە دەسم واز بێ پەی ئی هەرمانێ فرە وەشحاڵ بیا ، کاک سەعدوڵا واتش وێرەگا بلمێ پەی لاو کاک فاتێح ڕەحیمی، من تا ئا وەختە جە بارەو زوان وفەرهەنگوو هۆرامانیوە هیچ نەزانێنێ ،تا چن روێ و چن حەفتێ خاس خاسێ چنی کاک فاتێح ڕەحیمی ئاشنێ بیەیمێ،و حەر ڕوێ باسوو زوان و فەرهەنگوو هۆرامانیما پەی کەرێ، تا ئانە کە بڕێوتەر نویسەرێ هۆرامیێ پسەوکاک سوبحان ئەمینی،کاک کورش،ومەرحووم محەمەد مستەفازادە،دلێ دووکانە کەو کاک فاتێح ڕەحیمینە باسوو زوان وفەرهەنگوو هۆرامانیما پەی کەرێنێ، و ئیمەیچ رۆ بەڕۆ چێوی فرەتەرێ پەیما بەر گنێنێ، ڕوێو هۆشما یەرێ مسیارێ لوایمێ پەی لاو کاک فاتێحی،کە دیما مەرحووم مستەفازادەیچ هەن چا"مسیارەکێ ژیاروو 'زانیارموحەمەدی،کاک سەعدوڵابێنمی.ویرما کاک محەمەد مستەفازادە ئێمەش کێشتیمێ دلێ دووکانەکەی و پرسێ فرێش چۆ کەردیمێ یۆما حقۆق وان یۆما جامعەشناسی یۆیچما ڕوانشناسی. یوە یوەی پرسەش چەنە کەردیمێ، و

 فەرماواش هەریۆتا،بە زانشتی تایبەتی وێش ئی پرسێ وڵام بذۆوە، کە زوان چە کاریگەریێس ملووئینسانیرە هەن، باوەڕتابۆنە ئامەرحوومە وەختێوچنی ئێمە قسێ کەرێ،ئێنە بە تینۆ باس جە هۆرامی و زوان هۆرامی کەرێ،کێبیەیێوی هۆرامیانەش پنە دێبێنمێ،ئێمە تەمامەن پەروەردێ بیێبێنمێ،وحەر چا ڕۆوە پەردەو نەزانی و وێ کەم گێرتەیما ماڵارەو بە دڵێوی ئاسنینوو بە مقاومەتێوی سەرسەختانە زوان هۆرامیما بەردەرە زانشتگا پەیام نووروو مەریوانی.

جە ئەوەڵووساڵۆ ٩٠ی بە یارذی دای ڕاسینوو کاک فاتیح ڕەحیمی چنی کاک سەعدوڵای دەرخاستێوەما پێشکەشوو ڕەیسوو زانشتگا پەیام نووری کەرد،وئاذیچ موافقەتش کەرد.هەڵبەت مانگێو جە ساڵۆ٩٠ گوزەریابێ، کە کلاسەکەما بەرد ڕاوە،

مسیارەکاو فێرگەو زوان هۆرامی زانشتگا پەیام نووروو مەریوانی

وەهاروو ساڵۆ٩٠-٩١ڕۆجیاری


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، تاریخ، ادبیات/شعر، جفرافیا، اخبار، آموزشی، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، زوانی هه‌ورامی، هومایون موحەممەدنژاد، ژیارسڵامه‌تیان، کوورش ئه‌مینی، موحەممەد موسته‌فازاده، سوبحان ئه‌مینی، فاتێح ڕه‌حیمی، عه‌لی ئه‌دوای(هاوار هه‌ورامی) ، سەعدوڵڵا خون خام(شەهریار)، حافێز ئه‌دوای،
برچسب ها:روار(رودبار)،ژیار سڵامەتیان،هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه(قه لا)،همایون محمدنژاد-گورانی- ماچو-امیری- پرنیان-پالنگان(پالنان)-،دانشگاه پیام نورمریوان،که‌لاسوو زوانی هۆرامی،
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 10 شهریور 1392 توسط همایون محمدنژاد
شیکاریێو سەروو یۆهەمین هەمامەو داستانێ کوڵێ هۆرامیێ


چکیارە

وەڵ جە حەرچێوێنە،سڵاموو ئێحتراموو وێم بەروزوو پەی بەڕاوەبەراو ئی هەرمانە فەرهەنگیێ وئەدەبیێ،وهیوا سەربەرزی و لەش ساقین،پەی گردوو بەشداربیایا ئی کۆڕێ.گەرەکما دەس وەشانێوی تایبەتیچ واچوونە،بە بەڕاوەبەرووسایتوو"دانشنامەوهۆرامانی"کاک ئیبراهیم شەمس.پەلیانۆ"هۆرامان هانە‌بەرچەمی"بە ڕاوەبەری کاک هومایون محەمەدنژادی وحە رپاسە"پەلیانۆ وارانی "کاک عەبدوڵا حەبیبی کە واقعەن ماچوو ئاخێزێوی فەرهەنگی ومەدەنیشا جە بواروو مەجازینە پەی خەڵکوو هۆرامانی مەرزنانەرە، کە یاگۆ تەقدیر وسپاسگزارینە،

 من  وێم پسەو بەشدارێو چی کۆڕە فەرهەنگیێ، نە پسپۆڕوو داستان نویسەینا، و نە مونتەقدی ئەدەبینا، بەڵام علاقاتێوی فرەم بە داستان و ڕومانێ هۆرامیێ هەن. هەڵبەت من نیەنا چا یاگێنە کە نەقدوو هەمچین هەرمانێوی گۆرێ کەروو، حەر بۆنەو ئینەیچۆ من هیچ نەقدێویم نیا پەی دلێنەو یا موحتەواو ئا هەرمانێ، و کامڵەن پەیلوایێوی پۆزتیوم هەن پەیش، چوون فرە ملوو ڕەوان و ڕۆحوو من و ئا مسیارێ (دانشجو) کە یۆوە ئامێ بێنمێ کاریگەریش بێ، و ئێمەش فرە جە باری ڕۆشن ویریوە یارذی دا، کە شایەد ئینەیچ فرەتەرگێڵۆوە پەی، خاڵی بە هێزوو نویسەرە گەشاوەزەکاو ئەدەبیاتوو هۆرامانی، و ئا داوەرە کارامێ و با تەجروبێ کە فەرمایشتەکێشا کامڵەن سەروو بناغەو ڕۆشن ویری وسەنەد و ڕفرنسی زانشتی وعەقلیوە شەتڵە نریێبێنێرە، من وێم بە نسبەتوو ئا تەجروبا کە جە بەردەی ڕاوەی هەمچین کۆڕانێوی بیەنمم و بەشداریم کەردەن. گەرەکما بڕیو وردەکاریێ ،و وێقلە نەقدێ. چنی پێشنیارێو  پەی وەشتەر کەردەو کۆڕەکێ بەر وزوو.

 پەی ئانەی کە نەقدەکاو ئا ئازیزا دەسە بەنی ڕێکوو پێک کەرمێ. و ڕۆشن تەر پەیامەکەیم یاونوو، ورذە باسێو سەروو ئی کۆڕێوە کەرمێ، هەر کۆڕیوی بەهەر نامێوی بە گردی بە دوێ بەشی تەقسیمە بۆ وبناغەو یەک دانە کۆڕێ چێوێ جبەر چی دوە بواریە نیەنا، و تاومێ واچمێ، ئی نەقدێ کە تا ئیسە کریێنێ،هەریۆشا ملۆنە دلێ ئی یۆ چی بوارا


ادامه مطلب

طبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، جفرافیا، اخبار، آموزشی، ژیارسڵامه‌تیان، کۆڵه‌داستانه‌و هه‌‌ورامی، هومایون موحەممەدنژاد، ئێبراهیم شه‌مس، عه‌بدوڵڵا حه‌بیبی،
برچسب ها:روار(رودبار)،ژیار سڵامەتیان،هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه(قه لا)،همایون محمدنژاد-گورانی- ماچو-امیری- پرنیان-پالنگان(پالنان)-،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 5 شهریور 1392 توسط همایون محمدنژاد

شیکاریێو سەروو حقۆقوو شارۆمەندی و نەهادینە کەردە ی ئی حەقیە جە وڵاتوو ئێرانینە

وەڵینە

چی وتارەنە کۆشش کەرمێ، شناسێو جە حقۆق شارۆمەندی بەروزمێ، وتاتقوو وێچنێو سەروو حقۆق شارۆمەندی جە وڵاتوو ئێرانینە کەرمێ، و دمایییج ڕاکارێوی زانشتی سەروو چەنی نەهادینە کەردەیۆ حقۆق شارۆمەندی جە وڵاتوو ئێرانینە بەروزمێ، شێوەو پەیجۆرکاریەکەیم فرەتەر تەوسیفی وتەوسعە یین. تەنگوو چەڵەمەمێو کە پەی ئی پەیجۆرکاریە بیێنێم، نەبیەی سەرچەمێ  زانشتیێ پەی ئی بابەتیە، کە ئاذیچ گێڵۆوە پەی تازە بیەی بابەتەکەی جە وڵاتوو ئێرانینە،هەڵبەت ئی بابەتە فرەتەر و بە شێوێوی ڕاسین سەروو جامعەو ئارۆ ئێرانیوە ئانالیز مذۆ، و بە شێوێو ئا تەنگوو چەڵەمە واقعیا کە ورپەنگوو نەهادینە کەردەو حقۆق شارۆمەندی بیێنێ تەوسیفشا کەرۆ، و بە شێوێوی زانشتی  ڕاکارشا پەی بەروزۆ، فەلسەفەو نویسەو ئی بابەتی، گێڵۆوە پەی چن دیارکوا، کە وەڵتەرینشا ئینەنە کە حقۆق شارۆمەندی پسەو وەڵینە حەقێو بیەن، کە کۆمەڵگا وەڵکۆتەکێ پەی هۆروەسەی پلۆ شارستانیەت ومەدەنیەتی سەرشۆ هەرمانەشا کەردێنە،  و پەی وەڵکۆتەی وڵاتەکەیشا بە کارشا ئاردەن، وینمێچ کە حەر پا هەرمانێ جامعەکەشا جە گردوو بوارەکاو ژیواینە،وسەنشا وەڵێ وتاوانش تەمەدونێوی ئینسانی وەڵکۆتە مەرزنارە ،ئێمەیچ پسەو درێژەدەروو ئی ڕەوتیە پەیما هەن، کە بە شێوێوی تئۆریک  وزهنی خەڵکەکەیما هانی دەیمێ، تا جە بواروو پراکتیکینە تاومێ پلانەکێما وەزنمێرە، یانی بە شێوێوی سەردەمیانە جامعەکەیما چی تەنگەلێژە  بەربارمێ و وزمێش ڕا تا یاوۆ بە کۆمەڵگا وەڵکۆتەکاو دنیێ و پسەو وڵاتیوی متەمەدن شناسە کریۆ،

کرێڵ واتەکێ

ویەردەو حقۆق شارۆمەندی، واتە شناسی حقۆق شارۆمەندی، خسڵەتەکاو حقۆق شارۆمەندی، نەقزوو حقۆق شارۆمەندی جە وڵاتوو ئیرانینە، ئانالیزێو جە بافتوو جامعەو ئێرانی،ئەرک وحەقوو شارۆمەندی، ڕاکارێو پەی نەهادینە کەردەو حقۆق شارۆمەندی،

ویەردەو حقۆق شارۆمەندی

واتۆ شارۆمەندی لەفزێوی بە نسبەت نوێن، کە ویەرذەش گێڵۆوە پەی ١٠٠تا١٥٠ ساڵا چێوەڵتەری کە جە حقۆق یۆنان باستانیوە ئیلهامشا چۆوە گێرتێنە، ئی واتێ جە ویەردێوی دوورینە پەی بەش کەردەو خەڵکوو یۆنانی بە کار لوێنە وبە دوێ دەرەجێ خەڵکوو یۆنانیشا پەنە شناسە کەردەن،

شارۆمەندی دەرەجە١: ئی خەڵکە  نیشتەجێ ئەسڵیەکاو وڵاتوو یۆنانی بێنێ، کە جە یۆنانەنە جە ئەذاو تاتەیێوی یۆنانی پێذێ بیێنێ، ئی جەماعە ت جە گردوو سەروو سامان وکەرەسەکاو ژیواو وڵاتوو یۆنانی ئیستفادە کەرێنێ.

شارۆمەندی دەرەجە٢: ئی تاقمە نیشتەجێ یۆنانی بێنێ، بەڵام جە ئەسڵەنە یۆنانیێ نەبینێ، بەڵکوو جە وڵاتەکاو تەریوە کوچشا کەردەبێ پەی یۆنانی، حەر بۆنەو ئینەیە پنەشا دەرەجە دوو واچێنی، تا دەرەجە یەکەکا  بتاوا پا جۆرە حقۆقیشا تەسک کەراوە، و بەشی کەمتەرشا جە سروەت وسامانوو وڵاتوو یۆنانی پەنە بذا،

واتۆ شارۆمەندی جە دریژایی١٠٠ساڵێ وەڵ جە ئیسەینە فارووجمەی مەعنایی فرەش ئامان ملەرە، کە گرینگ تەرینوو ئی فاڕوو جمەیە، جە بەین لوای ئا شناسە ینە کە جەوڵاتوو یۆنانی پەیش کریابێ، ئی واتێ جە وڵاتوو ئێرانینە بە نسبە توو وڵاتەکاتەری ویەرذێوی بەنسبەت کوڵش هەن، ئینەیچ گێڵۆوە پەی ئا نەزمە کۆمەڵایەتیە کە جە لایانوو دەسەڵاتەکاوە  سەپنانشا ملوو خەڵکوو ئێرانیرە، ئی واتێ پەی ئەوەڵین جاری ساڵۆ١٣٧٣ڕۆجیاری جە فەرهەنگوو فارسیینە بەکار لوا، پی شناسە، کە هەر کەس نیشتەجی یەک دانە شار ویەکا دانە وڵاتی بۆنە، وبۆنەو ئی نیشتەجێ بیەیە جە مەزایا وحقۆقوو مەدەنی ویاسا بنەڕەتی ئا وڵاتیە بەش بەرۆنە.

واتە شناسی شارۆمەندی و شناسەو حقۆق شارۆمەندی

١.حقۆق شارۆمەندی بریتین: چانەی کە کەسێو خەڵکوو شار یا وڵاتێو بۆنە و جە حقۆقێو کە پەی ئا شارییە وئا وڵاتیە  جە لایانووقانوونیوە وەرچەم گیریان بەش بەرۆ.

٢.جە زانشتە سیاسیەکانە: شارۆمەند بە کەسێو ماچا، کە جە حقۆقی مەدەنی کە دلێ یاسای بنەڕەتی ئاوڵاتینە هەن،بەش بەرۆ.

٣.شناسەو شارۆمەندی جە وڵاتوو ئەمریکاینە: شارۆمەند وێقلەترجە تابعەین،و بە ئەفرادێو ماچا کە جە حقۆقی مەدەنی وسیاسی کامڵوو ئا وڵاتی بەش بەرا.

٤.شناسێوە کە جە فرەیێ جە وڵاتەکانە پەی شارۆمەندی کریان ئینەنە، شارۆمەند بە کەسێو ماچا کە جە شارێنە ساکنا و بۆنەو ئی سکوونەتیە حقۆق وئەرکێوشا پەی نیابۆرە.

5.حقۆق شارۆمەندی تایبەتوو ئەفرادێوی حەقیقین، و پەی ئەفرادێوی حقۆقی ئی حەقە وەرجەم نمە گیریۆ.

٦.جیاوازی شارۆمەندی چنی تەبەعەی چێشا

الف. شارۆمەند، فرەتەر تایبەتوو خەڵکوو یەک دانە وڵاتین و فرەتەر جە جوگرافیایێوی مللینە بە کار بریۆ، بەڵام وەختێو باس جە تەبەعەی کریۆ یا وەختێو کە ماچمێ نەفەرێو خەڵکوو کام وڵاتین، مشیۆم واتۆ تەبەعەی بەکار بەرمێ، پی جۆرە تەبەعە فرەتەر جە فەرهەنگی زوانی بەینۆ لمللیە نە بە کار بریۆ، و فرەتەرا جە هەذوو یەک وڵاتی و جەنبێو خارجیش هەن.

·         sitizensip بە ماناو شارۆمەندین بەڵام تابعەnotinal ماناشا کەردەنۆ، کە جیاوازی فرەشا یۆوە هەن.

٧. جیاوازی شارۆمەندی چنی شارنشینی

الف. شار نشین بە فەردێو ماچا کە جە جوگرافیاو یەک دانە شارینە مژیوۆ، بەڵام شارۆمەند.بە شێوێو وەروڵاو، تەر بە فەردێو ماچا کە دلێ شارینە ساکنا و بۆنەو ئی سکوونەتیوە حقۆقشا پەی نیانەرە.

یەرێ دانێ شناسێ گرنگێ

حەق: ئێقتدار، دەسەڵات، ئێمتیازێن کە پەی نەفەرێو ئێعتبارش پنە دریان

حقۆق: بە گردوو ئا ڕێسایا کە دەسەڵاتشا هەن ملوو نزامی سیاسی یەک ولاتیرە.حقۆق ماچا

حقۆق شارۆمەندی: مەجمووعە حقۆقێو کە جە پەیوەندی ئەفرادینە چنی یۆترینی جە جامعێوی شارینە حکوومەت کەرا.حقۆق شارۆمەندی ماچا.

خاڵێو گرنگە کە چێگەنە یاگۆ باسینە ئینەنە، کە ئەگەر ئێمە حقۆقوو ئەفرادوو جامعەی بەڕۆڵێوی کەبەنامۆ شارۆمەندێومەرزیانەرە پەنەش دەیمێ، ئێتر ناعەداڵەتی بەوجوود نمێ، چوون ئێمە ئینسانما کەردەن بابەتوو حقۆق شارۆمەندی، وئینسان ئێتر، بە ئایین، عەقیدە وباوەڕ، وجنسیەت شناسە نمە کریۆ، وگرذێ  بەشێوێوی بەرابەر پسەو شارۆمەندی، بێ وەرچەم گێرتەی جنسیەت،عەقیدە و...جە حەقی ئینسانی وشارۆمەندی بەرابەر بەش بەرا، کە ئینە یۆ جە مەزایا فرە وەرچەمەکاو حقۆق شارۆمەندین.  ئینەیچە مشیۆم وچیۆ کە حقۆق شارۆمەندی هەر یەرە نەسڵەکاو حقۆق بەشەری کە جەلایانوو دوکترینیوە  نریێنیرە. یانی  حقۆق مەدەنی وسیاسی. حقۆق ئابووری وکۆمەڵایەتی. حقۆق هەمبەستەگی. گێرۆرە.

خسڵەتەکاو حقۆق شارۆمەندی

١. حقۆق شارۆمەندی دیاریێوەن کە خوای دان بە ئینسانی. پی جۆرە حقۆقێوی زاتی وفتری حەر ئینسانێوەن،و کەس نمەتاوۆ پاشێلش کەرۆ.

٢. کەرەسەو حقۆق شارۆمەندی لازموو مەلزووموو یۆینێ

٣. حقۆق شارۆمەندی حقۆقێوی جەهانی حەقی ڕاسینوو هەر ئینسانێوەن، وحەقوو حەر ئینسانێن جە حەر یاگێوەنە بۆنە، بێ وەرچەم گێرتەی ڕەنگ، زوان، ئایین، وهەرشێوە ویر کەردەیێوە.

٤.حە قوو شارۆمەندی تەقسیم نمە کریۆ.

تەنگوو چەڵەمەکا حقۆق شارۆمەندی جە وڵاتوو ئێرانینە

جە ئارۆنە، پەی ئانەی وڵاتێو جە باروو دێموکراسیوە لەیەک بذاوە.وەڵ جە حەر چێویێنە ڕەوشتوو دادڕەسی مەدەنی و سزادای، وحقۆقوو شارۆمەندی خەڵکوو ئاو وڵاتیە دلێ مەحکەمەینە مارا سەرشۆ پەیجۆرکاری وشیکاری کەرا، ئینەیچ بۆنەو ئانەینە، کە وەرچەم گێرتەی و ئێحترام بە حقۆق شارۆمەندی یۆ جە ئاشکارتەرین نیشانەکاو دێموکراسین، حەر پی بۆنەنە کە ئا وڵاتە وەڵکۆتێ کە دەسەڵاتێوی ددێموکراتیکشا هەن، ڕۆ بەڕۆ سەروو زیاذ کەردەی حقۆق شارۆمەندی هەرمانە کەرا، و پلۆ کەیفیەتوو حقۆقوو خەڵکەکەیشا رۆ بەڕۆ بەرا سەروە، چوون وێشا یاوێنێ پا قەناعەتە کە ئەگەر گەرەکشا بۆ خەڵکەکەیشا ڕازی کەرا، مشیۆم ڕۆبەڕۆ ئێحترامی فرەتەر بنیارە پەی حقۆقوو شارۆمەندیشا، ئی شێوە دەسەڵاتداریچە چوارجێوەیێوی تەشکیلاتی جە وڵاتەنە وەش کەرۆنە و پەیوەندیێوی عاقڵانە بەینوو دەسەڵات وخەڵکینە بە وجوود مارۆنە، کە هەم خەڵک وهەم دەسەڵات رازین، هەڵبەت جە لایێوتەرۆ وینمێ کە ئا وڵاتێ کە ئانێ ڕاو وەڵکۆتەینە ویا بەشێوێو جە دەسەڵاتەکا تەری دماکۆتێنێ، خەڵکوو وڵاتەکەیشا هیشتا پەی بەگا ئاردۆ حقۆقە سەرەتایەکاشا پەلە قاژێ کەرۆ،

وڵاتوو ئێرانیچ پسەو یۆ چا وڵاتا کە ئانا ڕاو وەڵکۆتەینە، جە درێژایی ویەرذەینە دەسەڵاتانایێوی وەرچەم تەسک، وسنەتیێ، فرێش بە وێشۆ وینێنێ، کە ئی شێوە دەسەڵاتداریە بیەن بە دیارکۆ، کە خەڵکی جە ویرکەردەی مەدەنیانە وزۆ، و تەنانەت جۆرە نەزمێوی کۆمەڵایەتی سازنۆ،  کە خەڵکەکە هیچ وەختێو نەتاوۆ فاڕووجمێوی ئارۆیانە جە بافتی سنەتی وێش بذۆنە، هەڵبەت ئێمە نمە تاومێ فرەتەر دەسەڵاتەکا تۆمەتبار کەرمێ، بەڵکوو خەڵکوو ئێرانی وێش سازنەو گرذوو ئی کارەساتانە، کە سەرشەرە ئامێنێ،  جە فەرهەنگوو ئەدەبیاتوو هۆرامینە، ئی بنجکێ هەنە کا ماچا " تا خوا کوێ نەوینۆ وەروەشا نمەمجۆ سەر" ئا کەسانا کە هەرمانێ سیاسیە ومەدەنیە کەرانێ، مشیۆم ئانەیە بزانا کە خەڵکا دەسەڵات بەوجوود مارۆ، و دەسەڵاتی سیاسی  حەر ئەفرادوو ئا جامعەینێ، دەسەڵات گیاندارێو جیا جە خەڵکی نیا، و مشیۆم ئانەی زانمێ، کە ئەگەر گەرەکما بۆنە ئاخێزێوی مەدەنیانە کە سەروو ئێحترام بە تاکەکا بە وجوود بارمێ، مشیۆم جە خەڵکەکەیماوە دەس پەنە کەرمێ، ئینەیچ هەرمانێوی زەمان بەرەنە، کە هەزینێوی مەعنەوی فەرش گەرەکا، تا جامعەکەیما چی تەڵووکسانەنە ڕۆزگار کەرمێ، و نەزمێوی ئینسانی سەروو ئێحترام بە جیاوازیەکاوە مەرزنمێرە، ئینە بە باوەڕوو من گۆرەتەرین دەسکۆتا کە متاوۆ جامعەو ئارۆ ئێرانی جە گیانکەنەنی نەجات بذۆو، پەیوەندیێوی ئینسانانە سەروو تەوافقێوی کۆمەڵایەتی بەینوو دەسەڵات وخەڵکینە وەش کەرۆ، ودەسەڵاتیچ بە شێوێوی سیستماتیک چنی ئا ڕەوتە مەدەنیەیە پەروەردە کەرۆ، وپی جۆرە جامعێوی سیاسی ومتەمەدن متاومێ بەگا بارمێ، کە نەسڵەو نەسڵوو خەڵکوو ئێرانی پەروەرذە کەرۆنە،

ئەگەر ئانالیزێو جە خەڵکوو ئێرانی دەیمێ وینمێ ئێران فرەتەرین ملەت ،و قەوموو قەبیلێش چنی فەرهەنگ و ودابوو نەریتێ چەنەنێ، بەڵام چن دیارکوێ بنە ڕەتیێ کە جە درێژایی ویەرذەینە خەڵکوو ئێرانیش دما وسەن ئینێنێ ،

١. عادەت وسنەت: ئی دوە فاکتۆرە کە جە بافتی فەرهەنگی ئی جامعەینە ئامێنێ جبەر، هەمیشە پسەو سەنگەرێو دژ بە فاڕووجمە ڕۆشن ویریە کۆمەڵایەتیەکا ودژایەتی کەردەی چنی جامعەی مەردم سالاری، هەرمانەشا کەردێنە، کە تاومێ عادەت وسنەتی پسەو وەڵین تەرین فاکتۆرێو بنیەیمێرە کە تا ئارۆ ناسەنش ئێحترام بە حقۆق شارۆمەندی پسەو قەراردادێوی کۆمەڵایەتی بە ربێ.

٢. عەشیرەگەری: بیەن بە دیارکۆ ئانەی کە خەڵکوو ئێرانی هیچ وەخت قەراردادێوی کۆمەڵایەتیش پسەو نەزمێوی پەی حەرەکەتوو کۆمەڵکای قبووڵ نەبۆ،

سەرەنجۆ ئی چن نەهادەیە دەیدێ، ڕۆڵوو ئی نەهادە گرنگا دلێ پڕۆسەو کۆمەڵایەتی کەردەی و پەروەردەکەردەو خەڵکوو ئێرانی شی کەرمێ، تا فرەتەر دیارکوەکاو نەقزوو حقۆق شارۆمەندی جە ئێرانەنە پەیما بەرگنۆ.

الف. خانەوادە: تەمامەن پیاسالار=تراز نەبیەی ڕۆڵوو ئەندامەکا یانەی بە نسبەتوو سرۆشتوو وێشا.

ب. فێرگە: پەیوەندی مسیاری چنی هۆردەسی=ئی پەیوەندیە پەیوەندیێوی ئەرباب ڕەعیەتین.

ج.مزگی: یەک چەم تەماشاو کەردەو دنیێ.

د.برۆکراسی.گەندەڵی ئیداری: پەیوەندی کارمەندی چنی .ڕەیسی:پەیوەندیێوی ئەرباب ڕەعیەتی

ئەگەر ورذ سەرەنجە دەیمێ، وینمێ کە جە وڵاتوو ئێرانینە پەیوەندیێوی عاقڵانە کە سەروو قەراردادێوی کۆمەڵایەتی مەرزیابۆرە وجوودش نیا، و فرەتەر نەهادهایێوی بەسلسلێوی ئەرباب ڕەعیەتی حکوومەت کەرۆنە، تا پەیوەندیێوی کە سەروو مەنتقوو و سرۆشتوو ئینسانەکاوە مەرزیابۆرە.

ئی شێوە راوەبەردەی وڵاتی هیچ وەخت نمە تاوۆ خەڵکی یاونۆ بە پلۆ مەدەنیەت، کە کۆمەڵگایێوی سەروو ئێحترام بە حقۆق شارۆمەندی وەش کەرۆ، وگرذوو تاکوو، تاقموو، جەموو، ژەنوو پیای، وێش پسەو شەخسێوی بە کێبیەی وبە باوەڕێوی جیاواز بەروزۆ، و کۆمەڵگا ئاذی پسەو ئینسانێوی بە حقۆقێوی شارۆمەندی قبووڵ کەرۆنە، ئی بافتە سنەتیە وعشیرەتیە کە سەروە ئاماژە ما پنە کەرذ، جە پلۆ ئەوەڵینە بیەن بە دیارکۆ ئانەی کە هیچ کەس جە ئێرانەنە بە ئەرک وحەقوو وێش شارەزاییش نەبۆنە، وئی ڕەوتیچە بیەن بە شڵێویای نەزموو دلێ فرە جە شارەکاو ئێرانی، ئەگەر نموونێو فرە وێقلە بارمێ، وینمێ کە ئیسە فرەو خەڵکوو مەریوانی هەڵای چراو ڕاهنما وەرەچەم نمەگێرۆ، ئەگەر پەرسمێ دیارکۆش چێشا، بە دڵنیاییوە تاومێ واچمێ هۆکاری ئەسڵیش ئانەن کە خەڵکەکە هەڵای نەیاوانەنە کە ئەرکش کاما وحەقش کاما، بە دڵنیاییوە ئینە وێقلەتەرین نموونە بێ ئاردمۆ، بە هەزاران نموونێ چی بارۆ جە وڵاتوو ئێمەنە هەنێ کە نیشانە مذا، کە حەقوو و ئەرک دلێ کۆمەڵگا ئێمەنە تەمامەن شڵێویان، و بە شێوێو حەر کەس پەی وێش حەقوو وئەرکێوەش مەرزنانەرە، و هیچ خاڵێوی کۆمەڵایەتی وهیچ بەرژەوەندیێوی کۆمەڵایەتیش وەرچەم نەگێرتەن،

ویرکەردەیوە سەروو حقۆق شارۆمەندی یا ئاخێزە ڕۆشن ویریەکا کە سەروو مەدەنیەت و دابین کەردەو ئێحترام بە حقۆق شارۆمەندی مەرزیانەرە، بە چن دیارکۆ بنەرەتیێ نەتاوانش یاوۆ بە ئامانجە کاش ،ئی هۆکارێ ئینێنێ،

١. جە وڵاتوو ئێرانینە جە درێژایی ویەرذەینە هەمیشە جەنگوو، ون متەی، پسەو ئێستراتژیێو  بەکار لوان پەی یاوای بە ئامانجە کۆمەڵایەتیەکا،و هیچ وەخت هێزێوی ڕۆشن ویری جە دڵوو ئی جامعەیە نەتاوانش ویش برمانۆ،

٢.بێ سەوادی خەڵکوو ئێرانی وجیا مەنەی جە ویرە ڕۆشن ویریە جەهانیەکا فاکتۆرێوی تەرا کە خەڵکوو ئێرانیش جە فاڕووجمەی وسەن،


ادامه مطلب

طبقه بندی: ادبیات/شعر، اجتماعی، تاریخ، آموزشی، جفرافیا، ژیارسڵامه‌تیان،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی- ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه،همایون محمدنژاد،روار(رودبار)،
نوشته شده در تاریخ شنبه 2 شهریور 1392 توسط همایون محمدنژاد

بەشوو دووهەمی

پە یجۆرکاریێو سەروو واتۆ درەختوو بە لووی وخانەوادەکاو ئی درەختیە: و لەیەک دایۆ ورذەکاریەکاو ئی واتێ جە یەرێ زوانێنە

١. زوان هۆرامی ٢.زوان فارسی ٣.زوان سۆرانی

ئی شیکاریە سەلەمنۆ کە فەرهەنگوو واتە کا جە زوان هۆرامینە  جە زوانەکا تەری فرە  وەروڵاتەر و مەیذانوو واتەکاش فرە وەسیع تەرا .

پەی سەلەمنای پەیلواکەیم خانەوادەو درەختوو بەلووی جە ئی یەرە زوانەنە مارمێ وەروو شیکاری:

سەرەنجۆ ئی جەدوەلیە دەیدێ: ئی جەدوەلە خانەوادەو درەختە بەلووی جە یەرە زوانەکەنە نیشان مذۆ.

خانه‌واده‌و درخته‌ به‌لووی

زوان هۆرامی

زوان سۆرانی

زوان فارسی

نەرە

------------ نیاشا

-------------نیاشا

شێلە

------------ نیاشا

------------ نیاشا

هەژگە

------------ نیاشا

------------ نیاشا

دار

دار

------------نیاشا

هێزمێ

----------- نیاشا

هیزم

چوە

چێو

چوب

چۆکڵە

---------- نیاشا

------------ نیاشا

قۆتە

قۆتە

------------ نیاشا

تۆڵاش

 

 

دەسەک

---------نیاشا

----------- نیاشا

وەچێ

 

 

شاخە

-------------- نیاشا

شاخە

گەڵا

گەڵا

برگ

لەپانە

----------نیاشا

---------- نیاشا

چڵێ

-------- نیاشا

--------- نیاشا

لەق

-------- نیاشا

--------- نیاشا

 سەرەنجۆ ئی باسی دەیدێ. ئی واتێ کە سەروە ئارذێنێم، هەر یۆشا جە هۆرامینە بە کارکردێوی جیاواز بەکار ملۆ، بەڵام جە زوانە کا تەرینە ئی جیاوازیە وەرچەم نەگیریان وئی واتێشا حەر نیەنێ، شایەد بڕێو جە ئێمە واچا کە فرەیی، ئی واتا گێڵۆوە پەی ئانەی کە جە وڵاتوو هۆرامانینە فرەتەر جە کەرەسەو ئی درەختیە ئیستفاذە کریان، وفرەتەریچ چی مەحاڵەنە هەن، ئینە پسەو پەیلوایێو جە لایوە قابل قبووڵا، و جە لایێوتەر مشیۆم نەقد کریۆ، یانی ئێمە نمە تاومێ واچمێ، کە جە مەحاڵە فارس نشینەکانە یا جە مەحاڵوو سۆرانیەکانە درەختە بەڕوو نەویەن تەنانەت چا مەحاڵانە فرەتەر بیەن جە مەحاڵوو هۆرامانی.

پی جۆرە پاسە بەرگنۆ پەیما کە هۆکار فرەتەر پەڕوو پیت بیەو زوان هۆرامین.

سەرەنجۆ ئی داستانە کوڵێ دەیدێ: ئەگەر ڕوێو یەرێ کەسێ. دانێ هۆرامی زوان، دانێ سۆرانی زوان، دانێ فارس زوان، گەرەکشا بۆنە جە کۆساڵانەنە، یا مەیذان گوڵەنگانەنە سەیرانێو، کەرا ویرکەردێو کە وەختوو نیمەڕۆین وگەرەکتانە چای کەردێ، وگۆشتیچ برێژدێ، بە یۆترینی ماجدێ چێش.

سۆرانی زوانە کە. بە هۆرامیە کەی وفارسەکەی ماچۆ :بڕۆن دار بێنن با چایی دەم کەین.فارسەکە چوون حەر دارشا نیا ملۆ هێزمێ مارۆ، بەڵام هۆرامیەکە ئەگەر گۆش دارۆنە سۆرانیەکەی زاندێ ملۆ چێش مارۆ، ملۆ داروو یانەکەیشا کیشۆوە ومارۆش، چوون ئێمە دارما هەن وهێزمێچما هەنێ بە دوێ کارکەرد وبەدوێ مانێ جیاوازێ.

ئیسە نموونێو تەر:فەرز کەردێ ئی یەرە نەفەرە ئانێ جەنگەڵوو ئامازۆنینە.

گەرەکشانە دەسەکێ بارا، و دارێچ بڕا، و یانێو کەراوە، دماییچ  بە هەژگە سەروو یانەکەی گێرا، و جە ئاخریچۆ چوکڵێ جەمێ کەراوە، و وێشا گەرم کەراوە.

هۆرامیەکە ماچۆ پەنەو فارسەکەی و سۆرانی زوانە کەی، لودێ دەسەکێ چنی دارا، و گەڵا نەرەی باردێ، بەڵام هاگاتا بۆ جە شێلەکەی ناردێ.

ئینە نە هۆرامانا تا، واچمێ درەختوو بەلوویش بیەن، بەڵکوو یاگێوە مشتەرەکەنە پەی هەر  یەرەی.

بە باوەڕوو شمە ئا فارسە ئا سۆرانی زوانەتاوا ئا چێوە کە هۆرامیەکەی وات باراش .بەدڵنیاییوە نە.

ئا نامێ کە سەروە ئاماژەما پەنە کەردێنێ. حەر یۆشا خسڵەت وکارکردێوی تایبەتوو وێش هەنش کە ئاذیشا بە نامەکێشانە جیا کەراوە .

            نویسەر:ژیار سڵامەتیان

  31 گەلاوێژوو ١٣٩٢ڕۆجیاری.مەریوان




طبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، اجتماعی، تاریخ، آموزشی، ژیارسڵامه‌تیان، جفرافیا، اخبار،
برچسب ها:هورامان-هورامان هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هه‌ورامان؛یانه‌وکتێبووهۆ‌رامانی -هه‌ورامان -هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه ر)-لهون- نوسود-هورامان تخت- ژاورود-پاوه-نودشه(نۆتشه)- رێژاو(ریجاب)-کندوله-ته وێڵه(طویله)-بیاره-شاروو هۆرامانی- مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی- ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-چهارقلعه عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین آباد-امیرآباد هورامی های شمال ایران)عکس-شبک(شه به ک)-سنجار موصل-کاکه یی خانقین-یارسان- ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه،همایون محمدنژاد،روار(رودبار)،ژیار سڵامەتیان،
نوشته شده در تاریخ شنبه 2 شهریور 1392 توسط همایون محمدنژاد
.: Weblog Themes By Abdollah Habibi :.

تعداد کل صفحات : 2 :: 1 2