سڵام خزمه‌ت وکاک هومایونی،به‌ ئاواتوئانه‌یه‌ وه‌ش که‌یف و له‌ش ساق بی و،به‌رده‌وام بی په‌ی خزمه‌ت که‌رده‌ی به‌ که‌لتورو فه‌رهه ‌نگ وهه‌ورامانی.داستانێوه م به‌نامۆجل وبه‌رگ ونه‌وروزی نویستێنه‌.کیانوش په‌یت ئه‌گه‌ربه‌دڵت بیه‌ وپه‌سینات په‌لیانه‌که‌ته‌نه‌ وه‌ڵاش که‌رۆ.به‌ سپاسه‌و کورش یوسفی

     

         "جل و‌به‌رگ و نه‌ورۆزی"

هه‌وشۆ وانگه‌یه‌نه‌ چه‌نی زارۆڵا گه‌مه‌ که‌رێنێ. دماو ره‌مه‌ ڕه‌ماڵێوێ فرێ شونۆ یه‌کترینیه‌ره‌  مانیامێ.کونجێوه‌نه‌ نیشتێ مێره‌ تاسه‌یه‌یمێوه‌. ده‌سماکه‌ردقسه‌که‌رده‌ی وقه‌رارنیای په‌ی  نیمه‌رو دمای.شاهۆ واتش:سه‌عات یه‌رێ بێدێ  په‌ی کوجیێ.

من وئارمان وهێمن ودیارواتما:خاسامه‌یمێ.  هیوای واتش:ئارۆ من مه‌تاوو به‌و،واتما:دیسانۆ  چی نمه‌ی،خه‌یرا،کۆگه‌ملدێ.

هیوای واتش:نیمه‌ ڕودماچه‌نی ئه‌ذێم وتاته‌یم  په‌ی کرماشانی ملمێ،جلێ مسانمێ.

واتم:خۆتۆتازه‌ جلێت ئه‌سه‌ێنێ،دیسانه‌و په‌ی چیشی مسانی؟

هیوای واتش:مه‌گه‌رمه‌زانی دوێ هه‌فتێ ته‌ر  نه‌وروزا،ساڵه‌ تازێ بۆوه‌.مشیوپه‌ی ساڵێ تازێ  جڵێ وپاڵه‌ێ تازێ پسانی.تاته‌یم واته‌ن چاگه‌ یچه‌ هه‌رچێوت گه‌ره‌ک بۆپه‌ی گه‌مه‌که‌رده‌ی په‌یت مسانوو.چی قسانه‌ بێنمێ زه‌نگشادا  وه‌نه‌،گردیمالوایمێ په‌ی هوده‌و ده‌رس    وه‌نه‌که‌ یما.

زاروڵه‌کێ گردسه‌رو یاگه‌کاشاوه‌ نیشتێره‌، مامۆساکه‌یچمائاما.مامۆساخه‌ریک و وانه‌واته‌ی بی.به‌ڵام من هه‌رفکرو قسه‌کاوهیوایه‌نه‌ بینی. ئاواته‌ وازبینی تاته‌م پێسه‌وتاته‌وئاذی ده‌وڵه‌مه‌ن  بیێ،هه‌رچیم واتێ په‌یم ئه‌سابیه‌ش.چی فکرانه‌ بینی،مامۆساکه‌یماچڵاکنان یه‌ره‌،واتش: کۆساڵان ئینای چکۆ؟ئه‌جۆهۆشت نیالاو  وانه‌که‌یه‌و؟

واتم:نامامۆساگیان،کۆچێوسه‌ره‌م مێشو.نه‌زانێ نێ باسۆچێشیش که‌رده‌ن.گۆشم  گێرت په‌ی  مامۆسای.به‌لام به‌ینێوش په‌نه‌ شی دیسانه‌و  لوانیه‌وفکرێره‌.ئێننه‌م زاناده‌نگۆزه‌نگی ئاما. گردیماوێماجه‌م که‌ردو که‌وتیمێ ڕاپه‌ی یانه‌ی.

وه‌رو به‌ره‌و وانگه‌یه‌نه‌ ئه‌ذاوتاته‌وبڕێوجه‌زاروڵه‌کا ئامێ بێنێ شونیشا.من وشاهۆبه‌ ره‌مه‌ ڕه‌مالێ لوایمێ په‌ی یانه‌ی.

ته‌قه‌و به‌ریم دا،ئه‌ذێم به‌ره‌که‌ش که‌رده‌و،سڵامم که‌رد.جوابش دانیه‌و واتش:خێر به‌یه‌و روڵه‌گیان.  خه‌برات و وانگه‌ی.هیچم نه‌وات و،لوانی نیشتانیه‌ره‌.ئه‌ذیم نانش حازر که‌رده ‌بێ.لوانی  ده‌سێم شورتێ،یاڕڕی ئه‌ذێم دا،سفره‌که‌م یاواره‌ ،هه‌وه‌ڕه‌کێم ئاوردێ سه‌رو سفره‌ی.گه‌ره کم بێ باسۆجل وپاڵا ئه‌سای که‌روو.به‌ڵام وه‌رو وێمه‌ره‌ واتم،هیچ نه‌واچوخاسته‌را.تاته‌م یه‌رێ مانگێن سه‌رۆ کاریه‌وبه‌رشاکه‌رده‌ن،هه‌رمانه‌ش په‌ی مه‌بۆ.دوێ روێ کارش په‌ی بۆ،یه‌رێ روه‌ په‌یش مه‌بۆ.

دلێ ئی فکرانه‌ بینی ئه‌ذێم وات:کۆساڵان گیان  چاشته‌کێت وه‌ره‌ تاسه‌رده ‌نه‌بیێنه‌و.چێشتائه‌جۆ   که‌شتیت غه‌رقێ بیێنێ.مامۆساکه‌یتاکۆشته‌نی، چه‌نی زاروڵا گژیانی.واتم:نائه‌ذاگیان هیچ نه‌بیه‌ن ،هیچ نه‌واچو خاسته‌را.

ئه‌ذێم ده‌نگش نه‌که‌ردتا نانه‌که‌م وارد.دماوه‌ئێننه‌  گیرش دانی په‌نه‌.تاباسه‌که‌م په‌ی که‌ردو،واتم:  واچه‌ به‌ تاته‌یم په‌ی نه‌وروزی جل وپاڵێ تازێم  په‌ی پسانۆ.

ئه‌ذیم وات:مه‌زانی بارودوخماچیشینا؟تاته‌ت یه‌رێ مانگێن کارش نیا.یه‌رێ مانگێن کرێهایانه‌ که‌مانه‌ذان.برێنج وقه‌ن و ڕه وه‌ن وشه‌که‌رما  ئاننه‌ش نه‌مه‌نه‌ن ته‌مامیو.تویچ باسۆساڵێ  تازێو نه‌وروزیماپه‌ی که‌ری.ئێمه‌ نانمانیاتۆماچی  پیازی پسانه‌.

بێ ده‌نگ بیانی وهیچم نه‌وات.فکرێو که‌وته‌نه‌  مه‌ژگم.مشو وێم کارێو که‌روو.ئانیمه‌ڕوه‌   نزیانیه‌ره‌.وه‌رو وێمه‌ره‌ واتم:بانامێوکه‌ردیمێ. کاغه‌زوقه‌ڵمێوم ئاوردوده‌سم که‌ردنویسته‌ی،  باس و وێم و،تاته‌یم و،یانه‌یما،هه‌رچی ئاما  مه‌ژگمه ره‌ نویستم.ئاخرشه‌ونویستم،مامۆسا گیان به‌شکوم ره‌ێوه‌ماپه‌ی بێزیه‌و.

نامه‌که‌م وسته‌نه‌ دلێ پاکه‌تێوێ،ساحبێ لوانی  په‌ی وانگه‌ی.روه‌م نه‌بێ نامه‌که‌ی ده‌و ده‌سۆ  مامۆساکه‌یمه‌و.کوچێوش مه‌نه‌ بێ زه‌نگ ویانه‌ی داوه‌نه،پام نیاجه‌رگ و وێمه‌ره‌،نامه‌که‌م کیفه‌ که‌ مه‌نه‌به‌رئاورد،دام ده‌س ومامۆساکه‌یمه‌و،ئامانی نیشتانیه‌ره‌.

تازه‌نگشاداوه‌نه‌ هه‌زارره‌نگێم فاڕێ.به‌ئه‌ژنه‌ویه‌و  زه‌نگی دوێ په‌ێم بێنێ دوێته‌رم قه‌رزێ که‌ردی و تایانه‌ره‌مانی.

دوێ یه‌رێ روێش په‌نه‌ شی،مامۆساکه‌یماوات: واچه‌ به‌ تاته‌یت سه‌وای به‌ێوپه‌ی وانگه‌ی.شه وێش واتم به‌تاته‌یم،مامۆساکه‌یماواته‌ن:سه‌وای  به‌ی په‌ی وانگه‌ی.تاته‌یم وات:

چه‌ په‌نێوه‌ت ده‌ینه‌ره‌،چێشت که‌رده‌ ن؟سه‌وای وانگه‌نه‌ نه‌زانینی چێش که‌روو.مامۆسای تاته‌م  په‌ی چێشیش چڕیه‌ن.ئاروه‌ به‌ هیچیو وه‌خته‌که‌  نه‌ویه‌رێ.شاهۆئاماپه‌ی لایم واتش:چێشتا؟دوێ یه‌رێ روێن خاسش مه‌واچی.واتم:شاهو،تۆخوا  وازم باره‌ چنه‌.بادماوه‌ په‌یت ماچوچێشا.

نیمه‌ ڕوتاته‌م ئاماوه‌ په‌ی یانه‌ی.چڕیانیش.به‌ ته‌رسیه‌و واتم:به‌ڵێ تاته‌ گیان.تاتیم وات پاوئانه‌ یه‌ هه‌شت ساڵێتا،به‌ڵام پاسه‌ دیارافره‌ژیره‌نی .  مامۆساکه‌تا تارێفێت که‌رێ.دماوه‌ باسۆنامه‌ که‌یش که‌ردنۆیسته‌بێم.تاته‌یم درێژه‌ش په‌نه‌ داو واتش:مامۆساکه‌یتا واته‌ن چه‌نی ئاغه‌ی موحه‌مه‌دی ساحیب وکارخانه‌و ئاردوه‌ش  که‌رده‌ی قسێم که‌ردێنێ،واته‌نش به‌ێو په‌ی لایم  تاهه‌رمانێوه‌ش په‌ی بێزووه‌.کۆچیۆزه‌ریچش دانی په‌نه‌واتش:په‌ی نه‌وروزی جلێ وپاڵێ تازێ پسانه‌ په‌ی کۆساڵانی.هه‌ر وه‌ختێۆ زه‌ر که‌وت  ده‌ست مذه‌یمه‌وپه‌نه‌.ئانامه‌یچشه‌ دانی،ده‌وش   به‌ تۆ.نامه‌که‌م گێرت و وازم که‌رد. مامۆساینویسته‌بێش:قه‌ذرو ئه‌ذاو تاته‌یت بزانه‌، ئیحترامشاگێره‌،جه‌ کارو بارویانه‌یه‌نه‌ یاڕڕیشاده‌. ده‌رسه‌کات خاس بوانه‌.ئه‌گه‌ر گه‌رکتاجه‌ دماڕونه‌ بارودوخت فاڕیو،مشیوهه‌رئیسه‌ خاس ده‌رسه‌ کات وانی،تاوه‌ختێوگه‌وره‌ بیه‌ی بتاوی یاوی پا چێوا گه‌ره‌کێته‌نێ.

طبقه بندی: ادبیات/شعر، فرهنگی و هنری،
برچسب ها:هورامان،هورامان هانه به رچه م،کتابخانه هه ورامان،یانه ۆ کتێبۆ هه ۆرامانی،دزآور(زاوه ر)،لهون،نوسود،هورامان تخت،ژاورود،پاوه،نودشه،مریوان،سروآباد،کرمانشاه،کردستان،دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-اورامانات،

شرکان ازروستاهای نوارمرزی ودرجوار شهرنوسود واز توابع پاوه و هورامان می باشد ومردم آن با زبان هورامی این زبان اهورایی تکلم   می کنند.شرکان درقلب هورامان جای داردوبه جرأت می توانم بگویم یکی از اصیل ترین روستاهای هورامی زبان است.درحقیقت شرکان یکی ازروستاهای موفق دراین سرزمین است اگرچه خاک هورامان برای پرورش انسانهای بزرگ مستعدبوده ودرطول قرون واعصار مردمان بزرگی ازاین خطه ظهور کرده اندوشرکان به عنوان یکی ازروستاهای هورامان نیزازاین قاعده مستثنی نبوده ودرهرعصری بزرگانی از این روستا برخاسته اند.ازشاخص ترین این مشاهیرمی توان ازملاشیخ قسیم نام برد.ایشان اعلاءجدبنده وخانواده شمس ومی توان گفت بیش از نیمی از مردم شرکان است.زندگانی ملاشیخ قسیم حدوداًمربوط یک قرن ونیم پیش می باشد. ایشان درعلوم فقه وشریعت اسلام استادی کامل و سرآمدهمه علمایان هم عصرخودبوده به طوری که مدتهامدرس حوزه های علمی بغدادوموصل بوده است.متأسفانه درتاریخ مشاهیر وعلمایان کردکمترنامی ازاین عارف ربانی وعالم کم نظیربرده شده است.من اگر چه آوازه ایشان راازعالمان منطقه ومعمرین زیادشنیده ام وگفته می شودکه درکتاب بنه ماله ی استادعبدالکریم مدرس نیزاشاره ای به ایشان شده درکتاب دیوان پیرشالیار به قلم محمدبهاءالدین دربیان زندگانی ملانظیر بزرگ(مه لانه زیری گه وره)آمده است که وی خواندن فقه را درنزدملاقاسم(قسیم)شرکان به پایان رسانده است.

درروستای شرکان عالم وارسته ای به نام ماموستاخلیفه ابوبکرزندگی می کردکه حدوداًده سال پیش وفات نمود.ایشان عمری طولانی داشت ودرتمام عمرباعزت خوددواصل تقواوعبادت راسرلوحه زندگی خودقرار داده بود.اماهدفم ازبیان نام ایشان دراینجااین بودکه آن جناب کتابخانه ای کوچک داشت که کتب خطی وچاپ نشده ای دربین آنهایافت می شد.از جمله تعدادبیش ازده جلدکتاب به قلم ملاشیخ قسیم شرکان بودکه پس ازوفات ملاابوبکر نوه اش آقای قانع وجوداین کتب رااعلام وآنهارا به دست پسرعمویم دکتراسماعیل شمس که استادیارتاریخ دانشگاه تهران می باشدسپرده تاتصحیح ودرصورت امکان به چاپ برساند.

درموردطریقت ایشان بایدگفته شودکه وی دارای طریقت نقشبندی و همعصرشیخ عثمان سراج الدین طویله ای بوده وبه احتمال زیادطریقت خودراازوی گرفته است.

این روستاازنظروضعیت جغرافیایی دارای ویژگیهای منحصربه فردیست که کمترمی توان آن رادرمکانهای دیگر یافت.ازجمله اینکه دردامنه کوه چناره(که لووچناره ی)قرار گرفته ومحصور است بین کوه وباغات منحصر به فردش.ازنظربافت معماری کلیه خانه هاازسنگ ساخته شده اند وچوب نیزدرساختمان منازل نقش بسزایی دارد.شغل غالب مردم باغداری است ومحصولات باغی فراوان است اماآنچه شرکان رابه عنوان روستایی نمونه ودارای محصولات باغی اشتهارداده است میوه انار است.انار شرکان درکل منطقه وحتی استانهای همجوارشهرت زیادی دارد.باغهای شرکان ومخصوصاً باغهای اناراین روستا ازاول آبادی تاکنار رودخانه سیروان به طول حدود10کیلومترامتدادیافته اندومردم زحمتکش روستابه دلیل اینکه جاده ماشین روتاکنون به داخل باغات کشیده نشده است،محصولات خودراباکول ویاباچهارپابه داخل روستاحمل می کنند. 

 شركان همچنان كه ازاسمش پیداست معدن كانی های فراوانی می باشدكه تاكنون درجهت كشف آن هاكسی همت نگمارده است وفقط به این امربسنده كرده اندكه چون آب فراوانی دارداین«كان»به معنای چشمه است.

«شر»درلغت به معنای جنگ ودرگیری است و«كان»هم یكی ازمعانیش چشمه وروداست.پس«شركان»رامی توان به معنای محل تلاقی چشمه ها دانست.

اگرکسی به شرکان رفته وباغات آن راباچشم خود مشاهده کرده باشد به این امرواقف شده که درهرباغی چشمه ای وجود دارد.درواقع  علاوه برچشمه اصلی که آب آن ازبالای روستاسرچشمه گرفته وبه وسیله جوی مشهور(جوه ومزرا)تاانتهایی ترین باغ یعنی جوانمیره وشولگادر نزدیکی سیروان منتقل می شود،درهرباغی چشمه ای کوچک وجود داردوحوضی بزرگ که دربعضی جاها به استخرمی ماند.پس باغهای شرکان همیشه دارای آب بوده ومحصولات آن بویژه انارازکیفیت بسیار بالایی برخوردار بوده اند.

ازنظرتاریخی اگرچه برای مبدأروستاتاریخی مشخص نیست،اماوجود آثارقدیمی وازجمله درخت چنار بسیارکهنسال روستامی توان آن رایکی از قدیمیترین مکانهای زندگی مردم دانست.چنارکهنسال دروسط روستا قرارداردبه حدی بزرگ است که درداخل آن قهوه خانه ای ساخته اند.ودربهاروتابستانهامردم روستادمی درزیرآن می آسایندوبانوشیدن چای خستگی ازتن درمی کنند. همچنین قبرستان قدیمی روستا که از قدمت بسیارکهنی برخورداراست وشاید به قبل ازاسلام برگردد.والبته وجودمرقد پیری به نام پیرمقصود که صحابی بودن وی محتمل است نیز گویای این واقعیت است.اماکن بانامهای بسیارکهن درداخل روستاوجود دارندمنجمله درپایین روستاآبشاربزرگی هست که آب سرچشمه که در بهاران به رودی می ماند،پس ازعبورازوسط روستاباسروصدای زیادازآن به پایین فرومی ریزدبه این آبشار(سووله وگاورا)گفته می شود.(سوول)به معنای آبشارو(گاور)به معنای گبر است.گفته می شود درزمان حمله اسلام به این منطقه درقرن اول هجری دراین مکان جنگ بین صحابه ومردم روستا که گبر بوده اندرخ داده و پس از مقاومت فراوان وکشته شدن ازطرفین نهایتاًمردم روستاتسلیم سپاه اسلام شده و مسلمان گشته اند وآن دسته از گبرها که کشته شده اند ویا ایمان نیاورده اند از بالای این آبشار پرت شده اند که ازآن تاریخ تاکنون این محل به این نام مسماگشته است.مسجدروستابه اسم مسجد حضرت عبدالله مشهور است.عبدالله بن عمر(رض)فرمانده سپاهیان اسلام فاتح منطقه هورامانات وکردستانات درهرمکان یاروستایی یک مسجدساخته که مسجدروستای شرکان نیز از آن جمله می باشد.

ازنظرفرهنگی وسطح سوادمردم اگرغلونباشد،می توان این روستارا یکی ازباسوادترین وموفقترین روستای منطقه وحتی کشوردانست چراکه افرادتحصیل کرده بامدارک عالی دانشگاهی دراین روستافراوان یافت می شودکه نسبت به جمعیت آن بسیارقابل ملاحظه است.اگرچه جمعیت فعلی شرکان بیشترازپانصدنفرنیست وشایددوبرابرآن نیز درشهرهای پاوه وروانسرومریوان ساکن باشند،اما امروزه شغل غالب مردم بجزافرادکهنسال که درروستاسکونت دارندوبه امر باغداری می پردازند،کارمندی بوده واکثراًفرهنگی ومعلم ویاشاغل درادارات دیگرهستند.خصوصاًاینکه افرادقابل توجهی دارای پست های  مدیریتی می باشند.

منبع:وبلاگ یاقوت هورامان/شمس

http://sharkan.blogfa.com/

 

                                              باغ های شرکان(اکثراً انار)

چنار کهنسال روستا

طبقه بندی: تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، اجتماعی، جفرافیا، تاریخ،
برچسب ها:هورامان،هورامان هانه به رچه م،کتابخانه هه ورامان،یانه ۆ کتێبۆ هه ۆرامانی،دزآور(زاوه ر)،لهون،نوسود،هورامان تخت،ژاورود،پاوه،نودشه،مریوان،سروآباد،کرمانشاه،کردستان،دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-اورامانات،شرکان،

 

طبقه بندی: اجتماعی، اخبار،
برچسب ها:هورامان،هورامان هانه به رچه م،کتابخانه هه ورامان،یانه ۆ کتێبۆ هه ۆرامانی،دزآور(زاوه ر)،لهون،نوسود،هورامان تخت،ژاورود،پاوه،نودشه،مریوان،سروآباد،کرمانشاه،کردستان،دالانی-ایلام-کامیاران-روانسر-جوانرود-اورامانات،